Η βιώσιμη κινητικότητα και η Πάτρα έχουν μια μακρά και όχι και τόσο καλή σχέση. Άλλη μια χρονιά πέρασε χωρίς συμμετοχή της πόλης στην Ευρωπαϊκή Εβδομάδα Βιώσιμης Κινητικότητας, κι αυτό από μόνο του λέει αρκετά. Γιατί αν κοιτάξει κανείς την Πάτρα, θα δει μια πόλη που θα μπορούσε άνετα να αποτελεί άριστο παράδειγμα βιώσιμης αστικής μετακίνησης. Έχει ακόμα και δικό της brand και εργοστάσιο ποδηλάτων. Κι όμως, παρά τις κατά καιρούς προσπάθειες, κάτι πάει στραβά. Τα ερωτήματα είναι «γιατί;» και «τι μπορεί να αλλάξει;».
Βλέποντας την πόλη μας, απορεί κανείς πώς δεν είναι ήδη μια ποδηλατούπολη. Ναι, έχει διαδρομές με ανηφόρες, και ορισμένες περιοχές είναι πράγματι δύσκολα προσβάσιμες με ποδήλατο. Το μεγαλύτερο όμως κομμάτι της πόλης, με το αντίστοιχο ποσοστό μετακινήσεων, βρίσκεται σε μια ακτίνα λίγων χιλιομέτρων με σχετικά ήπια υψομετρικά —ιδανικά για ποδήλατο και άλλα μέσα μικροκινητικότητας. Μια μικρή μερίδα μετακινήσεων προς περιοχές όπως η Αρόη ή το Δασύλλιο, δεν δικαιολογεί την απουσία ποδηλατοδρόμων προς την Αγία Σοφία, το Σκαγιοπούλειο, τα ΤΕΙ ή το Πανεπιστήμιο.
Σήμερα ο βασικός ποδηλατικός άξονας της πόλης, αυτός της παραλιακής, έχει μια σειρά από προβλήματα που λίγο πολύ είναι σε όλους γνωστά. Στενός διάδρομος, επικίνδυνες διασταυρώσεις, κακό διαχωριστικό, νερά που λιμνάζουν, ο άτσαλος συνδυασμός με το πεζοδρόμιο στην Ηρώων Πολυτεχνείου, το επικίνδυνο σημείο μπροστά στο νέο ΚΤΕΛ. Αναρωτιέται κανείς αν όσοι τον σχεδίασαν και υπέγραψαν για την κατασκευή του κάνουν όντως ποδήλατο. Σαν ιδέα είναι σωστή: ένας βασικός άξονας πάνω στον οποίο θα αναπτυχθεί το υπόλοιπο δίκτυο. Η κακή εφαρμογή του όμως δημιουργεί περισσότερα προβλήματα από όσα λύνει, και αποθαρρύνει την όποια ελάχιστη βούληση που υπάρχει για μελλοντικές επεκτάσεις.
Το ίδιο ισχύει και για τους νέους κάθετους διαδρόμους στο κέντρο. Σωστοί σαν συμπληρωματική επέκταση, αλλά ημιτελείς τόσο στον σχεδιασμό όσο και στην πράξη. Οι διασυνδέσεις τους είναι πρόχειρες και η όδευσή τους θολή, όπως π.χ. η Αγίου Νικολάου, που απλώς σταματάει και από εκεί και πέρα γίνεται πεζόδρομος. Όσο για τον μελλοντικό σχεδιασμό, αυτός στηρίζεται στην υπογειοποίηση του τρένου και πιθανότατα θα μείνει για πάντα στα σχέδια. Δέκα χρόνια συζητάμε και είμαστε ακόμα στο σημείο μηδέν. Αν αυτά τα δέκα χρόνια φτιάχναμε ποδηλατοδρόμους και πάρκα, η πόλη σήμερα θα ήταν γεμάτη.
Εφόσον λοιπόν η Πάτρα θέλει να σοβαρευτεί με τις ποδηλατικές της υποδομές, θα έπρεπε να αναπτύσσει ένα δίκτυο που συνδέει τις περισσότερες περιοχές και τα περίχωρά της, εξυπηρετώντας μια μεγάλη μερίδα μετακινήσεων. Σχολεία, πάρκα, Πανεπιστήμιο, ΤΕΙ, κέντρα περιοχών και άλλα σημεία ενδιαφέροντος θα έπρεπε να συνδέονται με ασφαλείς λωρίδες ποδηλάτου, σε συνδυασμό με αναπλάσεις και λοιπές ποδηλατικές υποδομές (στάθμευση, σταθμοί ενοικιαζόμενων ποδηλάτων κ.α.). Η ανάπτυξη του δικτύου είναι ένα ξεχωριστό θέμα από μόνο του και θα αναλυθεί σε επόμενο άρθρο.
Μιας και αναφερθήκαμε στα ενοικιαζόμενα ποδήλατα, ας περάσουμε στο επόμενο ζητούμενο: τη χρήση του ποδηλάτου στην πόλη. Η πρώτη προσπάθεια για δημοτικά ποδήλατα, πριν από λίγα χρόνια, είχε καλή πρόθεση και προοπτικές. Βρήκε όμως μπροστά της μια κακή πραγματικότητα. Στην αρχή το σύστημα δούλεψε δυναμικά και όντως έβλεπες κόσμο να το χρησιμοποιεί. Οι δυσλειτουργίες στα ποδήλατα όμως ήταν συχνές, και το τελειωτικό χτύπημα το έδωσαν οι δολιοφθορές στους σταθμούς. Αλήθεια, ποιον συμφέρει μια τέτοια κίνηση; Το σύστημα έπαψε να δουλεύει, τα ποδήλατα κλειδώθηκαν σε αποθήκες, και ένα πολύτιμο —κυριολεκτικά και μεταφορικά— αγαθό του δήμου συνεχίζει να είναι ανεκμετάλλευτο.
Σήμερα όμως καλούμαστε σαν πόλη να προσπαθήσουμε ξανά. Χρηματοδοτήθηκε ένα νέο σύστημα ενοικιαζόμενων δημοτικών ποδηλάτων, αυτή τη φορά ηλεκτρικών, και τις επόμενες ημέρες αναμένουμε την έναρξη της εμπορικής λειτουργίας τους. Στο μεταξύ έχουμε ζήσει την εποχή της ποδηλατικής «έκρηξης» του 2020-2021, τα ποδήλατα είναι πλέον ένα γνώριμο στοιχείο στους δρόμους, ενώ ήδη υπάρχουν ιδιωτικές εταιρείες με ενοικιαζόμενα ποδήλατα και πατίνια στην πόλη μας. Και τα νέα ποδήλατα, όντας ηλεκτρικά, απαντούν στις πιο βασικές δικαιολογίες που χρησιμοποιούμε για να αποφύγουμε το ποδήλατο: «Έχει ζέστη», «έχει ανηφόρα». Ένα ενοικιαζόμενο ηλεκτρικό ποδήλατο κινείται ακόμα και σε ανηφόρα με ελάχιστη δύναμη από τον αναβάτη, κάτι που το καθιστά ελκυστική επιλογή για τις περισσότερες καθημερινές μετακινήσεις. Απαντούν, επίσης, και σε ένα ακόμα σημαντικό ζήτημα που απασχολεί τους εν δυνάμει ποδηλάτες της Πάτρας: «φοβάμαι μη μου το κλέψουν». Όντας δημόσιο ενοικιαζόμενο ποδήλατο, η ευθύνη του χρήστη αρχίζει την ώρα που ξεκινάει και τελειώνει την ώρα που το αφήνει. Έτσι, πολλοί συμπολίτες μας μπορούν να βάλουν το ποδήλατο στην καθημερινότητά τους χωρίς το άγχος της απώλειας περιουσίας τη μία φορά που δεν θα το κλειδώσουν από εκατό μεριές σε εμφανές σημείο.
Η σωστή διαχείριση, η πρόληψη και αποτροπή βανδαλισμών και η λεπτομερής ενημέρωση των πολιτών θα κρίνουν την επιτυχία του νέου συστήματος. Το μεγαλύτερο όμως στοίχημα δεν είναι η χρήση των ποδηλάτων για βόλτες στο Νότιο Πάρκο ή για άσκηση στην Ηρώων Πολυτεχνείου. Είναι η κατανόηση από τους ίδιους τους Πατρινούς ότι αυτά τα ποδήλατα είναι δικά μας, και είναι εδώ για να μας βοηθήσουν σε ένα από τα βασικά προβλήματα της πόλης μας: το κυκλοφοριακό. Όταν καταλάβουμε πως μπορούμε να τα χρησιμοποιήσουμε για μετακίνηση, και για να αντικαταστήσουμε το αυτοκίνητο σε ορισμένες από τις καθημερινές διαδρομές μας, μόνο τότε θα αρχίσουμε να σεβόμαστε τις υποδομές και τους χρήστες τους, και δεν θα τα θεωρούμε «παράσιτο» του δημόσιου χώρου που μας κλείνει τα (ανύπαρκτα) πεζοδρόμια και τις θέσεις πάρκινγκ για τον αραμπά μας.
Ο αρχικός αριθμός των ποδηλάτων μπορεί να είναι μικρός, αλλά αρκετός για να υπάρξει ένας βασικός πυρήνας χρηστών που θα δώσει το έναυσμα για μια αλλαγή κουλτούρας στις πατρινές αστικές μετακινήσεις. Τον τελευταίο καιρό βλέπουμε ολοένα και περισσότερο πως ο τρόπος που μετακινούμαστε στην πόλη δεν είναι ο πλέον βιώσιμος, με τα μποτιλιαρίσματα και τους χρόνους διαδρομής να αυξάνονται δραματικά. Τα νέα ηλεκτρικά ποδήλατα είναι η τέλεια ευκαιρία να δοκιμάσουμε σαν Πατρινοί μια εναλλακτική που δεν έχει κίνηση, άγχος, φασαρία, ανύπαρκτο παρκινγκ. Μια εναλλακτική αποδεδειγμένη σε όλη την Ευρώπη και που είναι καιρός να αποδειχθεί και εδώ. Ας είναι μια αρχή για μια νέα κουλτούρα, που στο τέλος δεν θα είναι η εναλλακτική αλλά η συνήθεια. Μας δίνεται μια δεύτερη ευκαιρία, ας το κάνουμε σωστά αυτή τη φορά.
Ακολουθήστε μας στις προτιμώμενες πηγές της Google:
