Η απόφαση της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας, με την οποία απορρίφθηκε η διεκδίκηση για επαναφορά των επιδομάτων εορτών και αδείας στους δημοσίους υπαλλήλους, αποτελεί μια βαθιά αρνητική εξέλιξη για τον κόσμο της εργασίας.
Το ΣτΕ έκρινε ότι η μη επαναφορά των παροχών που καταργήθηκαν με τον ν. 4093/2012 δεν συνιστά αντισυνταγματική παράλειψη ούτε παραβίαση του ευρωπαϊκού δικαίου. Πέρα όμως από τη νομική της διάσταση, η απόφαση έχει σαφές πολιτικό και κοινωνικό αποτύπωμα. Δεκατέσσερα χρόνια μετά την κατάργηση των Δώρων, ένα μέτρο που επιβλήθηκε ως έκτακτη μνημονιακή θυσία τείνει πλέον να παγιωθεί ως μόνιμη κανονικότητα.
Τα μνημόνια μπορεί τυπικά να τελείωσαν, όμως σημαντικό μέρος της πολιτικής λιτότητας παραμένει ανέγγιχτο. Οι απώλειες των εργαζομένων θεωρούνται δεδομένες, ενώ η αποκατάστασή τους εμφανίζεται περίπου ως απειλή για τη δημοσιονομική σταθερότητα.
Ιδιαίτερα προβληματική είναι η κρίση ότι η μη καταβολή του 13ου και 14ου μισθού δεν θέτει σε κίνδυνο την αξιοπρεπή διαβίωση των δημοσίων υπαλλήλων.
Με ποια πραγματικότητα, όμως, συμβαδίζει αυτή η διαπίστωση;
Με τον νεοδιορισμένο εκπαιδευτικό που καλείται να πληρώνει υπέρογκο ενοίκιο μακριά από τον τόπο κατοικίας του; Με τον νοσηλευτή που εργάζεται σε υποστελεχωμένο νοσοκομείο με συνεχείς βάρδιες; Με τον δημόσιο υπάλληλο που βλέπει το κόστος στέγασης, τροφίμων, ενέργειας και βασικών υπηρεσιών να αυξάνεται, ενώ η αγοραστική δύναμη του μισθού του συρρικνώνεται;
Η αξιοπρεπής διαβίωση δεν μπορεί να ταυτίζεται με την απλή επιβίωση. Αξιοπρεπής μισθός είναι εκείνος που επιτρέπει στον εργαζόμενο να καλύπτει τις πραγματικές ανάγκες της ζωής του χωρίς μόνιμη οικονομική ανασφάλεια.
Η μισθολογική απαξίωση του Δημοσίου, άλλωστε, δεν αφορά μόνο τους υπαλλήλους του. Μετατρέπεται πλέον σε πρόβλημα λειτουργίας του ίδιου του κράτους. Οι παραιτήσεις, οι δυσκολίες στελέχωσης και τα κενά σε σχολεία, νοσοκομεία και δημόσιες υπηρεσίες επιβαρύνουν τελικά ολόκληρη την κοινωνία.
Εξίσου σοβαρό είναι το ζήτημα της ισότητας.
Στον ιδιωτικό τομέα τα Δώρα Χριστουγέννων και Πάσχα και το επίδομα αδείας εξακολουθούν να αποτελούν μέρος των ετήσιων αποδοχών. Στο Δημόσιο έχουν καταργηθεί.
Το ΣτΕ δέχθηκε ότι η διαφορετική μεταχείριση δικαιολογείται, μεταξύ άλλων, από το δημοσιονομικό κόστος των αποδοχών των δημοσίων υπαλλήλων.
Εδώ όμως προκύπτει το βασικό πολιτικό ερώτημα, γιατί το δημοσιονομικό κόστος εμφανίζεται ως ανυπέρβλητο εμπόδιο κάθε φορά που τίθεται ζήτημα αποκατάστασης των απωλειών των εργαζομένων;
Ο κρατικός προϋπολογισμός δεν αποτελεί ουδέτερο οικονομικό μέγεθος. Αποτυπώνει πολιτικές επιλογές. Ποιος φορολογείται, πού κατευθύνονται οι δημόσιοι πόροι και ποιες κοινωνικές ανάγκες θεωρούνται προτεραιότητα.
Η κατάργηση των Δώρων έγινε το 2012, στην κορύφωση της μνημονιακής κρίσης. Η Ελλάδα του 2026, όμως, δεν βρίσκεται πλέον σε μνημόνιο. Παρ’ όλα αυτά, όταν ζητείται η επιστροφή όσων αφαιρέθηκαν τότε, επανέρχονται τα ίδια επιχειρήματα, δημοσιονομικοί περιορισμοί, σταθερότητα, αντοχές του προϋπολογισμού.
Έτσι, ένα υποτίθεται προσωρινό μέτρο κρίσης μετατρέπεται σε μόνιμο καθεστώς.
Η ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης είναι θεμελιώδης αρχή της δημοκρατίας. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι οι δικαστικές αποφάσεις βρίσκονται υπεράνω κοινωνικής και πολιτικής κριτικής.
Στην προκειμένη περίπτωση, η επίκληση της δημοσιονομικής σταθερότητας και των ευρωπαϊκών δεσμεύσεων οδηγεί πρακτικά στο ίδιο αποτέλεσμα με την πολιτική θέση των κυβερνήσεων που επί χρόνια αρνούνται την επαναφορά των Δώρων.
Από αυτή την άποψη, η απόφαση δεν λειτουργεί ως ανάχωμα στη μονιμοποίηση των μνημονιακών απωλειών, αλλά συμβάλλει στην παγίωσή τους.
Όταν η χώρα εμφανίζει υψηλά πρωτογενή πλεονάσματα, είναι απολύτως θεμιτό να τίθεται το ερώτημα, γιατί μέρος αυτής της δημοσιονομικής υπεραπόδοσης να μην επιστρέφει στους εργαζομένους που τη χρηματοδοτούν;
Γιατί η εξυπηρέτηση του χρέους να θεωρείται αυτονόητη δημοσιονομική υπευθυνότητα, ενώ η αποκατάσταση των μισθολογικών απωλειών να παρουσιάζεται ως κίνδυνος;
Το κρίσιμο, τέλος, είναι ότι η απόφαση του ΣτΕ δεν απαγορεύει την επαναφορά του 13ου και 14ου μισθού. Κρίνει ότι αυτή δεν επιβάλλεται από το Σύνταγμα ή το ευρωπαϊκό δίκαιο. Η κυβέρνηση και η Βουλή διατηρούν πλήρως τη δυνατότητα να τους επαναφέρουν με πολιτική και νομοθετική απόφαση.
Άρα, μετά την απόφαση του ΣτΕ, το ζήτημα επιστρέφει εκεί όπου πραγματικά ανήκει, στην πολιτική.
Θεόδωρος Ξούλος
Οικονομολόγος – Σύμβουλος Ασφαλιστικών, Εργατικών & Συνταξιοδοτικών θεμάτων
Ακολουθήστε μας στις προτιμώμενες πηγές της Google:
