Υπάρχουν στατιστικά στοιχεία που περιγράφουν την πορεία της οικονομίας και υπάρχουν στοιχεία που αποτυπώνουν την κατάσταση της ίδιας της κοινωνίας.
Η τελευταία έκθεση του ΟΟΣΑ δεν καταγράφει απλώς ποσοστά. Αποτυπώνει το επίπεδο εμπιστοσύνης των πολιτών προς το κράτος, τους θεσμούς και το πολιτικό σύστημα.
Τα ευρήματα για την Ελλάδα είναι ιδιαίτερα ανησυχητικά. Η χώρα μας συγκαταλέγεται μεταξύ εκείνων που παρουσίασαν τη μεγαλύτερη υποχώρηση εμπιστοσύνης των πολιτών τα τελευταία χρόνια, γεγονός που δεν μπορεί να περάσει απαρατήρητο.
Η εμπιστοσύνη αποτελεί το θεμέλιο κάθε δημοκρατικού κράτους. Όταν αυτή κλονίζεται, δεν αμφισβητείται μόνο μια κυβέρνηση, αλλά η ίδια η αποτελεσματικότητα των θεσμών και η δυνατότητα του πολιτικού συστήματος να εμπνέει τους πολίτες.
Τα στοιχεία του ΟΟΣΑ για την Ελλάδα
Σύμφωνα με την τελευταία έκθεση του ΟΟΣΑ:
Εμπιστοσύνη στην κεντρική κυβέρνηση: 24%
Μέσος όρος των χωρών του ΟΟΣΑ: 40%
Η Ελλάδα βρίσκεται 16 ποσοστιαίες μονάδες κάτω από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ, γεγονός που καταδεικνύει το σημαντικό έλλειμμα εμπιστοσύνης των πολιτών προς την κεντρική διακυβέρνηση.
Ακόμη πιο αποκαλυπτική είναι η εικόνα ανά θεσμό:
Κυβέρνηση: 24% των πολιτών δηλώνουν υψηλή ή μέτρια εμπιστοσύνη.
Βουλή: 25%.
Δικαιοσύνη: 39%.
Αστυνομία: 44% (το υψηλότερο ποσοστό μεταξύ των βασικών θεσμών που εξετάζονται).
Πολιτικά κόμματα: μόλις 15%, το χαμηλότερο ποσοστό εμπιστοσύνης.
Μέσα Ενημέρωσης: 19%.
Τα στοιχεία αυτά δείχνουν ότι οι πολίτες εμφανίζουν μεγαλύτερη εμπιστοσύνη σε θεσμούς που βρίσκονται πιο κοντά στην καθημερινότητά τους, όπως η Δικαιοσύνη και η Αστυνομία, ενώ η εμπιστοσύνη προς το πολιτικό σύστημα παραμένει ιδιαίτερα χαμηλή.
Η Ελλάδα στις χώρες με τη μεγαλύτερη υποχώρηση εμπιστοσύνης
Ο ΟΟΣΑ διαπιστώνει ότι, συνολικά στις χώρες-μέλη, η εμπιστοσύνη προς τις κυβερνήσεις αυξήθηκε ελαφρά την περίοδο 2023-2025.
Ωστόσο, η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες όπου η υποχώρηση ήταν αισθητά μεγαλύτερη από τον μέσο όρο, καταγράφοντας μία από τις σημαντικότερες απώλειες εμπιστοσύνης μεταξύ των κρατών του ΟΟΣΑ.
Το εύρημα αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς η χώρα εξακολουθεί να προσπαθεί να αφήσει πίσω της μια μακρά περίοδο οικονομικών και κοινωνικών κρίσεων.
Τα ευρήματα αποτυπώνουν ένα βαθύ ρήγμα ανάμεσα στους πολίτες και το κράτος, κατατάσσοντας την Ελλάδα, μαζί με τη Χιλή και τη Σλοβακία, στις χώρες με τη μεγαλύτερη απώλεια εμπιστοσύνης για την περίοδο 2023-2025.
Γιατί οι πολίτες χάνουν την εμπιστοσύνη τους
Η έρευνα του ΟΟΣΑ επιχειρεί να εντοπίσει και τους λόγους που οδηγούν σε αυτή τη σταδιακή απομάκρυνση των πολιτών από τους θεσμούς.
Οι σημαντικότεροι παράγοντες είναι:
η αίσθηση ότι οι πολίτες δεν έχουν ουσιαστικό λόγο στις κυβερνητικές αποφάσεις,
η αντίληψη ότι οι κυβερνητικές αποφάσεις δεν λαμβάνονται πάντα με γνώμονα το δημόσιο συμφέρον,
οι έντονες οικονομικές ανησυχίες των νοικοκυριών,
η αμφιβολία κατά πόσο το κράτος μπορεί να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά και δίκαια τις σύγχρονες προκλήσεις.
Με άλλα λόγια, η εμπιστοσύνη δεν εξαρτάται μόνο από τους οικονομικούς δείκτες. Εξαρτάται από το αν ο πολίτης αισθάνεται ότι ακούγεται, ότι αντιμετωπίζεται ισότιμα και ότι οι θεσμοί λειτουργούν προς όφελος της κοινωνίας.
Οι προτεραιότητες των πολιτών αποτυπώνουν την κοινωνική ανησυχία
Τα ευρήματα του ΟΟΣΑ δεν περιορίζονται μόνο στο επίπεδο εμπιστοσύνης προς τους θεσμούς. Αποτυπώνουν και τις βασικές ανησυχίες των πολιτών για το μέλλον της χώρας τους.
Όταν οι πολίτες στην Ελλάδα ερωτήθηκαν ποιες θεωρούν τις τρεις μεγαλύτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζει η χώρα το 2025, το 58% ανέφερε τον πληθωρισμό, το 40% τις κοινωνικές ανισότητες, το 38% τη διαφθορά και το 25% το μεταναστευτικό.
Τα αντίστοιχα μέσα ποσοστά στις χώρες του ΟΟΣΑ διαμορφώνονται σε 52% για τον πληθωρισμό, 27% για τις ανισότητες, 18% για τη διαφθορά και 25% για το μεταναστευτικό.
Η σύγκριση αναδεικνύει ότι οι πολίτες στην Ελλάδα εμφανίζονται σημαντικά πιο ανήσυχοι από τον μέσο πολίτη του ΟΟΣΑ, ιδιαίτερα ως προς τις κοινωνικές ανισότητες και τη διαφθορά. Το εύρημα αυτό βοηθά να εξηγηθεί γιατί η εμπιστοσύνη προς το πολιτικό σύστημα παραμένει τόσο χαμηλή: όταν οι βασικές προκλήσεις θεωρείται ότι δεν αντιμετωπίζονται αποτελεσματικά, ενισχύεται η αίσθηση απογοήτευσης και αποδυναμώνεται η σχέση εμπιστοσύνης μεταξύ πολιτών και θεσμών.
Μόλις το 15% εμπιστεύεται τα πολιτικά κόμματα – Ένα μήνυμα που δεν μπορεί να αγνοηθεί
Το πιο ηχηρό εύρημα της έκθεσης του ΟΟΣΑ είναι ίσως το ποσοστό εμπιστοσύνης προς τα πολιτικά κόμματα: μόλις 15%. Ένα ποσοστό που δεν αποτελεί απλώς μια αρνητική επίδοση. Αποτελεί ένα ισχυρό πολιτικό και κοινωνικό μήνυμα.
Πώς φτάσαμε, όμως, σε αυτό το σημείο;
Είναι αποτέλεσμα της διαχρονικής απογοήτευσης των πολιτών από τις πολιτικές που εφαρμόστηκαν; Οφείλεται στην αίσθηση ότι η πολιτική αναπαράγει διαρκώς τα ίδια πρόσωπα και τις ίδιες λογικές; Συνδέεται με την εικόνα ενός πολιτικού συστήματος όπου η ανανέωση συχνά υποχωρεί απέναντι στην κομματική επετηρίδα, στα ισχυρά πολιτικά επώνυμα ή σε στελέχη που μεγάλωσαν αποκλειστικά μέσα στον κομματικό μηχανισμό;
Δεν είναι λίγοι εκείνοι που επισημαίνουν ότι η κοινωνία βλέπει συχνά τα ίδια πρόσωπα να εμφανίζονται σχεδόν σε κάθε εκλογική αναμέτρηση, διεκδικώντας κάθε φορά μια διαφορετική θέση ευθύνης, είτε στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, είτε στην κεντρική πολιτική σκηνή, είτε σε άλλους θεσμούς. Η εικόνα αυτή ενισχύει την αίσθηση μιας διαρκούς ανακύκλωσης του ίδιου πολιτικού προσωπικού, αντί της ουσιαστικής ανανέωσης.
Παράλληλα, παρατηρείται σε αρκετές περιπτώσεις η επανεμφάνιση πολιτικών στελεχών του παρελθόντος. Πρόσωπα που είτε βρίσκονται κοντά στη συνταξιοδότηση είτε έχουν ήδη ολοκληρώσει την επαγγελματική τους διαδρομή επιστρέφουν στην ενεργό πολιτική διεκδικώντας εκ νέου δημόσια αξιώματα. Για αρκετούς πολίτες, η εικόνα αυτή δημιουργεί το ερώτημα αν το πολιτικό σύστημα επενδύει πραγματικά στη νέα γενιά ή αν εξακολουθεί να αναζητά λύσεις κυρίως στο παρελθόν.
Ή μήπως οι πολίτες αισθάνονται ότι για αρκετούς η πολιτική έχει μετατραπεί περισσότερο σε επαγγελματική διαδρομή παρά σε αποστολή προσφοράς προς την κοινωνία;
Προφανώς δεν ισχύουν τα παραπάνω για όλους. Υπάρχουν πολιτικοί με γνώσεις, εμπειρία, ήθος και ουσιαστική προσφορά. Όταν μόλις ένας στους επτά πολίτες δηλώνει ότι εμπιστεύεται τα πολιτικά κόμματα, δεν πρόκειται πλέον για μια απλή δημοσκοπική ένδειξη. Πρόκειται για ένα θεσμικό καμπανάκι κινδύνου για τη λειτουργία της ίδιας της δημοκρατίας. Αφορά συνολικά τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί, ανανεώνεται και επικοινωνεί με την κοινωνία το πολιτικό σύστημα.
Ίσως, τελικά, η μεγαλύτερη μεταρρύθμιση που χρειάζεται η χώρα να μην αφορά μόνο τους θεσμούς, αλλά και την ίδια την πολιτική εκπροσώπηση. Γιατί η εμπιστοσύνη δεν επιστρέφει με νέα συνθήματα. Επιστρέφει όταν οι πολίτες βλέπουν νέα πρόσωπα, νέες ιδέες, αξιοκρατία, λογοδοσία και πολιτικούς που επιλέγουν να υπηρετήσουν την κοινωνία και όχι την προσωπική τους διαδρομή.
Πίσω από τα ποσοστά υπάρχουν άνθρωποι
Η κρίση εμπιστοσύνης δεν είναι μια αφηρημένη έννοια.
Αφορά τον νέο που δυσκολεύεται να αποκτήσει κατοικία, τον εργαζόμενο που βλέπει το διαθέσιμο εισόδημά του να περιορίζεται, τον μικρομεσαίο επιχειρηματία που αισθάνεται ότι λειτουργεί σε ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον, αλλά και τον συνταξιούχο που αναζητά ασφάλεια και σταθερότητα.
Κάθε φορά που ένας πολίτης θεωρεί ότι η φωνή του δεν ακούγεται ή ότι οι θεσμοί δεν μπορούν να δώσουν λύσεις στα προβλήματά του, η σχέση εμπιστοσύνης αποδυναμώνεται ακόμη περισσότερο.
Η εμπιστοσύνη δεν επιβάλλεται. Κερδίζεται.
Η έκθεση του ΟΟΣΑ υπενθυμίζει ότι η εμπιστοσύνη αποτελεί το σημαντικότερο κοινωνικό κεφάλαιο μιας χώρας.
Δεν οικοδομείται με επικοινωνιακές καμπάνιες ούτε με πολιτικές αντιπαραθέσεις. Χτίζεται καθημερινά μέσα από:
αποτελεσματική δημόσια διοίκηση,
διαφάνεια και λογοδοσία,
ίση εφαρμογή των κανόνων,
συμμετοχή των πολιτών στη λήψη αποφάσεων,
κοινωνική δικαιοσύνη και αξιοκρατία.
Η οικονομική ανάπτυξη είναι αναγκαία, αλλά από μόνη της δεν αρκεί. Οι πολίτες χρειάζονται και την πεποίθηση ότι το κράτος λειτουργεί με συνέπεια, αξιοπιστία και σεβασμό απέναντί τους.
Ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο
Η Ελλάδα έχει αποδείξει πολλές φορές ότι μπορεί να ξεπερνά δύσκολες κρίσεις. Το επόμενο μεγάλο στοίχημα, όμως, δεν είναι μόνο η αύξηση των επενδύσεων ή η βελτίωση των οικονομικών δεικτών.
Είναι η αποκατάσταση της σχέσης εμπιστοσύνης ανάμεσα στους πολίτες και τους θεσμούς.
Γιατί όταν μια κοινωνία εμπιστεύεται τους θεσμούς της, αποδέχεται ευκολότερα τις μεταρρυθμίσεις, συμμετέχει ενεργά στη δημοκρατική διαδικασία και αισθάνεται ότι αποτελεί μέρος της λύσης.
Η εμπιστοσύνη δεν αποτελεί απλώς έναν ακόμη δείκτη που καταγράφει ο ΟΟΣΑ. Είναι ο δείκτης που προαναγγέλλει αν μια κοινωνία μπορεί να στηρίξει τις μεταρρυθμίσεις, να αποδεχθεί τις δύσκολες αποφάσεις και να σχεδιάσει το μέλλον της με αισιοδοξία. Όταν η εμπιστοσύνη υποχωρεί, το μεγαλύτερο διακύβευμα δεν είναι μόνο η αποτελεσματικότητα της διακυβέρνησης, αλλά η ίδια η ποιότητα της δημοκρατίας.
Η μεγαλύτερη πρόκληση της επόμενης δεκαετίας ίσως να μην είναι η ανάπτυξη της οικονομίας, αλλά η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης. Γιατί χωρίς εμπιστοσύνη, καμία μεταρρύθμιση δεν μπορεί να αποκτήσει πραγματική κοινωνική νομιμοποίηση.
Θέμης Μπάκας
πολιτευτής Αχαΐας
Ακολουθήστε μας στις προτιμώμενες πηγές της Google:
