«Ζητάμε από τους νέους να κάνουν παιδιά σε μια χώρα που δυσκολεύονται να ζήσουν»

Θέμης Μπάκας – Η νέα γενιά δεν αρνείται την οικογένεια – φοβάται το μέλλον

Απόψεις

11 Μαΐου 2026, 08:17

4 min read

Δεν μπορείς να «μιλάς» για δημογραφικό όταν μια γενιά παλεύει πρώτα να επιβιώσει

Τα τελευταία χρόνια, η συζήτηση γύρω από το δημογραφικό πρόβλημα της Ελλάδας επανέρχεται όλο και πιο έντονα στον δημόσιο διάλογο. Πολιτικοί, θεσμικοί φορείς και αναλυτές αναγνωρίζουν ότι η χώρα βρίσκεται αντιμέτωπη με μία από τις μεγαλύτερες κοινωνικές και εθνικές προκλήσεις των επόμενων δεκαετιών.

Και πράγματι, οι αριθμοί είναι ανησυχητικοί.
Λιγότερες γεννήσεις, γήρανση του πληθυσμού, φυγή νέων ανθρώπων στο εξωτερικό, καθυστέρηση δημιουργίας οικογένειας και συνεχής μείωση του ενεργού πληθυσμού.
Όμως, πίσω από τους αριθμούς υπάρχει μια πραγματικότητα που συχνά αποφεύγουμε να δούμε κατάματα.
Δεν μπορείς να μιλάς για δημογραφικό όταν μια ολόκληρη γενιά παλεύει πρώτα να επιβιώσει.
Η νέα γενιά δεν αρνείται την οικογένεια – φοβάται το μέλλον
Τα τελευταία χρόνια, οι νέοι στην Ελλάδα μεγάλωσαν μέσα σε διαδοχικές κρίσεις:
οικονομική κρίση,
ανεργία,
χαμηλούς μισθούς,
ακρίβεια,
στεγαστική κρίση,
ενεργειακή κρίση,
εργασιακή ανασφάλεια,
και ένα διαρκές αίσθημα αβεβαιότητας για το μέλλον.
Κι όμως, την ίδια στιγμή, ένα μέρος του δημόσιου λόγου αντιμετωπίζει συχνά τους νέους περίπου ως «ανεύθυνους», επειδή καθυστερούν να δημιουργήσουν οικογένεια ή να αποκτήσουν παιδιά.
Σαν να πρόκειται απλώς για μια αλλαγή νοοτροπίας.
Σαν να μην θέλουν ευθύνες.
Σαν να επιλέγουν συνειδητά μια ζωή χωρίς οικογένεια.
Η πραγματικότητα, όμως, είναι πολύ πιο σύνθετη και πολύ πιο σκληρή.
Όταν η επιβίωση προηγείται της δημιουργίας οικογένειας
Πώς μπορεί ένας νέος άνθρωπος να σχεδιάσει το μέλλον του όταν:
δυσκολεύεται να νοικιάσει αξιοπρεπή κατοικία,
αδυνατεί να αποταμιεύσει,
εργάζεται με μισθούς που συχνά δεν καλύπτουν το πραγματικό κόστος ζωής,
και ζει σε μια αγορά όπου ακόμη και η πρόσβαση στην ιδιοκατοίκηση μετατρέπεται σταδιακά σε προνόμιο;
Πώς μπορεί ένα νέο ζευγάρι να σκεφτεί την απόκτηση παιδιού όταν το κόστος καθημερινής διαβίωσης αυξάνεται διαρκώς;
Όταν:
το ενοίκιο απορροφά μεγάλο μέρος του εισοδήματος,
το ηλεκτρικό ρεύμα έχει πολλαπλασιαστεί,
τα καύσιμα, τα τρόφιμα και οι βασικές υπηρεσίες πιέζουν ασφυκτικά τον οικογενειακό προϋπολογισμό,
ενώ η σταθερότητα και η ασφάλεια μοιάζουν όλο και πιο μακρινές έννοιες.
400.000 νέοι στο παιδικό δωμάτιο: Το πραγματικό πρόσωπο του δημογραφικού
Παράλληλα, σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Eurostat, σχεδόν το 70% των νέων ηλικίας 18-34 ετών (400.000 νέοι) στην Ελλάδα εξακολουθεί να ζει στο παιδικό του δωμάτιο, ποσοστό που αντιστοιχεί σε εκατοντάδες χιλιάδες νέους ανθρώπους.
Την ίδια στιγμή, δεν είναι λίγες πλέον οι περιπτώσεις ανθρώπων ηλικίας 38-40 ετών που, ενώ κάποτε είχαν καταφέρει να νοικιάσουν τη δική τους κατοικία και να κάνουν ένα πρώτο βήμα ανεξαρτητοποίησης, αναγκάζονται σήμερα να επιστρέψουν στην κύρια οικογενειακή κατοικία και να ζουν ξανά με τους γονείς τους λόγω του αυξημένου κόστους ζωής και στέγασης. Και αυτό από μόνο του αποτυπώνει με τον πιο σκληρό τρόπο το επίπεδο πρόνοιας και πραγματικής στήριξης που παρέχει σήμερα η χώρα μας στη νέα γενιά.
Η οικογένεια δεν δημιουργείται με προτροπές
Η οικογένεια δεν δημιουργείται με συνθήματα.
Δεν δημιουργείται με δημόσιες προτροπές προς τους νέους να «κάνουν παιδιά».
Η οικογένεια δημιουργείται όταν υπάρχει:
σταθερότητα,
αξιοπρεπής εργασία,
προσιτή κατοικία,
δυνατότητα προγραμματισμού ζωής,
και αίσθημα ασφάλειας για το αύριο.
Και εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη αντίφαση της εποχής μας.
Περισσότερα κίνητρα για ηλεκτρικά αυτοκίνητα παρά για τη νέα οικογένεια
Η Πολιτεία συχνά εμφανίζεται περισσότερο πρόθυμη να επιδοτήσει την κατανάλωση παρά τη δημιουργία οικογένειας.
Σε πολλές περιπτώσεις:
οι επιδοτήσεις για την αγορά ηλεκτρικών αυτοκινήτων,
ενεργειακών παρεμβάσεων,
ή άλλων μορφών κατανάλωσης,
διαθέτουν σαφές χρηματοδοτικό πλαίσιο, άμεση ενεργοποίηση και ισχυρά οικονομικά κίνητρα. Μοιάζουν ισχυρότερες και πιο άμεσες από τη συνολική ουσιαστική στήριξη που λαμβάνει ένα νέο ζευγάρι για να φέρει ένα παιδί στον κόσμο και να το μεγαλώσει με αξιοπρέπεια.
Ενδεικτικά, μέσω των διαδοχικών κύκλων του προγράμματος «Κινούμαι Ηλεκτρικά», η κρατική επιδότηση για αγορά ηλεκτρικού αυτοκινήτου μπορούσε, μαζί με τα πρόσθετα bonus, να φτάσει ακόμη και τις 8.000€ – 10.000€ ανά όχημα.
Αντίθετα, η ουσιαστική και διαρκής στήριξη της νέας οικογένειας παραμένει περιορισμένη σε σχέση με το μέγεθος του δημογραφικού και κοινωνικού προβλήματος που αντιμετωπίζει η χώρα.
Το μήνυμα που εκπέμπεται συχνά προς τη νέα γενιά είναι αντιφατικό:
μια κοινωνία που αναγνωρίζει δημόσια το δημογραφικό ως εθνική πρόκληση, χωρίς όμως να δίνει με την ίδια ένταση προτεραιότητα στις πολιτικές που ενισχύουν τη δημιουργία και τη σταθερότητα της οικογένειας.
Το δημογραφικό δεν είναι προσωπική αποτυχία των νέων
Το δημογραφικό δεν είναι απλώς θέμα επιδομάτων.
Είναι θέμα συνολικής κοινωνικής και οικονομικής πολιτικής.
Είναι θέμα:
κατοικίας,
εισοδήματος,
σταθερής εργασίας,
παιδικών σταθμών,
δημόσιας υγείας,
πραγματικής στήριξης της νέας οικογένειας,
πραγματική στήριξη της μητέρας,
και κυρίως εμπιστοσύνης στο μέλλον.
Γιατί καμία κοινωνία δεν μπορεί να ζητά περισσότερες γεννήσεις όταν οι νέοι αισθάνονται ότι δυσκολεύονται ακόμη και να χτίσουν τη δική τους ζωή.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι η υπογεννητικότητα – είναι η έλλειψη προοπτικής
Ίσως τελικά το πραγματικό πρόβλημα να μην είναι ότι οι νέοι δεν θέλουν να κάνουν οικογένεια.
Ίσως το πρόβλημα είναι ότι όλο και περισσότεροι φοβούνται πως δεν θα μπορέσουν να της προσφέρουν το μέλλον που αξίζει.
Και αυτό δεν αποτελεί αποτυχία μιας γενιάς.
Αποτελεί κυρίως αποτυχία μιας χώρας να πείσει τους νέους ανθρώπους της ότι μπορούν να ονειρευτούν, να δημιουργήσουν και να ζήσουν με αξιοπρέπεια στον τόπο τους.
Την ίδια στιγμή, ένα μεγάλο μέρος της νέας γενιάς αισθάνεται όλο και πιο απομακρυσμένο από τη διαδικασία λήψης αποφάσεων και από το ίδιο το πολιτικό και κοινωνικό σύστημα.
Συχνά κυριαρχεί η αίσθηση ότι οι ευκαιρίες, η πρόσβαση και η εξέλιξη εξακολουθούν να αφορούν κυρίως:
• τους «ημέτερους»,
• τους κομματικά δικτυωμένους,
• τους λίγους εκλεκτούς,
• τους χειροκροτητές του συστήματος,
• και εκείνους που βρίσκονται κοντά στους μηχανισμούς εξουσίας.
Έτσι, πολλοί νέοι άνθρωποι νιώθουν ότι αποκλείστηκαν από το ίδιο σύστημα που σήμερα τους καλεί να συμμετάσχουν, να δημιουργήσουν οικογένεια και να επενδύσουν το μέλλον τους στη χώρα.
Γιατί καμία γενιά δεν μπορεί να αισθανθεί πραγματικά μέρος ενός σχεδίου όταν άλλοι συνεχίζουν να σχεδιάζουν για αυτήν χωρίς την ίδια.
Γιατί το δημογραφικό δεν είναι μόνο ζήτημα προσωπικής επιλογής. Είναι και αντανάκλαση των πραγματικών συνθηκών ζωής, της αίσθησης ασφάλειας και της προοπτικής που προσφέρει μια κοινωνία στη νέα γενιά της.