Τον Απρίλιο του 1984, το διαστημικό λεωφορείο Challenger της NASA μετέφερε ένα ασυνήθιστο επιστημονικό φορτίο: περίπου 3.300 μέλισσες. Στόχος του πειράματος ήταν να μελετηθεί πώς θα συμπεριφέρονταν τα έντομα σε συνθήκες μικροβαρύτητας και αν θα μπορούσαν να κατασκευάσουν κηρήθρα χωρίς τη βοήθεια της γήινης βαρύτητας. Το αποτέλεσμα έδωσε στους επιστήμονες πολύτιμες πληροφορίες για το πώς προσαρμόζονται οι μέλισσες σε ένα εντελώς διαφορετικό περιβάλλον.
Τον Απρίλιο του 1984, το Challenger (οι κάπως μεγαλύτεροι θα θυμάστε την τραγική έκρηξή του τον Ιανουάριο του 1986 που σκότωσε το επταμελές του πλήρωμα) μετέφερε, εκτός από δορυφόρους και επιστημονικό εξοπλισμό, ένα πολύ πιο ασυνήθιστο «φορτίο»: μια αποικία μελισσών. Στόχος ενός μαθητικού πειράματος ήταν να διαπιστωθεί αν οι μέλισσες μπορούσαν να προσαρμοστούν στην έλλειψη βαρύτητας και, κυρίως, αν θα συνέχιζαν να κατασκευάζουν κηρήθρα.
Η αποστολή STS-41-C εκτοξεύθηκε από το Διαστημικό Κέντρο Κένεντι στις 6 Απριλίου 1984 και επέστρεψε στη Γη στις 13 Απριλίου. Κύριοι στόχοι της ήταν η απελευθέρωση της επιστημονικής πλατφόρμας Long Duration Exposure Facility και η σύλληψη και επισκευή του δορυφόρου Solar Maximum. Το πείραμα με τις μέλισσες ήταν σαφώς μικρότερης κλίμακας – στόχος του ήταν να διαπιστωθεί αν οι μέλισσες μπορούσαν να προσαρμοστούν στην έλλειψη βαρύτητας και, κυρίως, αν θα συνέχιζαν να κατασκευάζουν κηρήθρα.
Οι μέλισσες και η βαρύτητα
Το ενδιαφέρον των επιστημόνων είχε να κάνει με τον σημαντικό ρόλο που παίζει η βαρύτητα στη συμπεριφορά των μελισσών. Στη Γη τη χρησιμοποιούν ως σημείο αναφοράς τόσο για την κατασκευή της κηρήθρας όσο και για την επικοινωνία τους. Στον γνωστό «χορό των μελισσών», για παράδειγμα, η κατεύθυνση των κινήσεων μιας εργάτριας σε σχέση με τη βαρύτητα μεταφέρει πληροφορίες για τη θέση μιας πηγής τροφής σε σχέση με τον Ήλιο.
Η απουσία αυτού του σημείου αναφοράς δημιουργούσε επομένως το ερώτημα κατά πόσο οι μέλισσες θα μπορούσαν να λειτουργήσουν φυσιολογικά σε συνθήκες έλλειψης βαρύτητας. Μεταγενέστερες έρευνες έχουν δείξει ότι οι μέλισσες μπορούν να κατασκευάζουν κελιά κηρήθρας σε διαφορετικούς προσανατολισμούς, γεγονός που υποδηλώνει ότι η βαρύτητα ίσως δεν καθορίζει τόσο έντονα την ίδια τη δομή της κηρήθρας όσο πιστευόταν τότε.
Σύμφωνα με δευτερογενείς πηγές, στο Challenger ταξίδεψαν περίπου 3.300 μέλισσες, αν και η επίσημη έκθεση της NASA δεν δίνει ακριβή αρχικό αριθμό. Στην αρχή τα έντομα εμφάνισαν αποπροσανατολισμό, καθώς χωρίς βαρύτητα έχασαν τα ερεθίσματα που χρησιμοποιούν για να πετούν και να κινούνται σε ευθεία γραμμή. Σύντομα όμως προσαρμόστηκαν και μπορούσαν να περπατούν, να πετούν και ακόμη και να αιωρούνται μέσα στον χώρο τους χωρίς ιδιαίτερη δυσκολία.
Φυσιολογική λειτουργία της αποικίας
Το σημαντικότερο αποτέλεσμα ήταν ότι η αποικία συνέχισε να λειτουργεί. Μέχρι το τέλος της αποστολής οι μέλισσες είχαν κατασκευάσει περίπου 200 τετραγωνικά εκατοστά κηρήθρας, η οποία, σύμφωνα με την αρχική αξιολόγηση, ήταν φυσιολογική και συγκρίσιμη με εκείνη που δημιουργείται στη Γη. Τα κελιά διατηρούσαν το αναγνωρίσιμο εξαγωνικό τους σχήμα.
Παράλληλα, η βασίλισσα γέννησε 35 αυγά κατά τη διάρκεια της αποστολής, ένδειξη ότι βασικές βιολογικές λειτουργίες της αποικίας μπορούσαν να συνεχιστούν και σε συνθήκες μηδενικής βαρύτητας. Η θνησιμότητα των μελισσών ήταν επίσης χαμηλότερη από ό,τι αναμενόταν, ενώ βίντεο από την πτήση έδειξαν ότι, αφού προσαρμόστηκαν, πετούσαν ταχύτερα από ό,τι συνήθως στη Γη.
Τα αποτελέσματα δημοσιεύθηκαν το επόμενο έτος στο επιστημονικό περιοδικό Apidologie. Η πτήση αναφερόταν εκεί ως STS-13, την παλαιότερη ονομασία της αποστολής πριν η NASA τη μετονομάσει σε STS-41-C λίγο πριν από την εκτόξευση.
Σαράντα και πλέον χρόνια αργότερα, το πείραμα διατηρεί την επιστημονική του αξία. Καθώς σχεδιάζονται αποστολές μεγαλύτερης διάρκειας προς τη Σελήνη και τον Άρη, η καλλιέργεια τροφίμων και η πιθανή χρήση επικονιαστών στο Διάστημα αποκτούν πρακτική σημασία. Μάλιστα, επιστημονική ανασκόπηση του 2025 συμπεριέλαβε τις μέλισσες ανάμεσα στα έντομα που αξίζει να μελετηθούν περαιτέρω για τη βιωσιμότητά τους σε μακροχρόνιες διαστημικές αποστολές.
Ακολουθήστε μας στις προτιμώμενες πηγές της Google:
