Κύριε Υπουργέ, κυρίες και κύριοι συνάδελφοι,
Θα επικεντρωθώ σε ένα κεφάλαιο του νομοσχεδίου: τα άρθρα 82 έως 90.
Περιέχουν ορισμένες χρήσιμες ρυθμίσεις. Ορθώς αντιμετωπίζουν τα νοθευμένα και «ψεκασμένα» προϊόντα, τα συνθετικά κανναβινοειδή, την ανεξέλεγκτη διάθεση ουσιών άγνωστης σύνθεσης. Ορθώς προβλέπουν ελέγχους.
Όμως το κεφάλαιο παραμένει εγκλωβισμένο στην ίδια παλιά, αποτυχημένη λογική: περισσότερες απαγορεύσεις, ευρύτερες ποινικές διατάξεις, αυστηρότερες κυρώσεις. Δεν αγγίζει τον πυρήνα του προβλήματος.
Επιτρέψτε μου να ξεκινήσω προσωπικά.
Ήμουν 17 χρονών, σε ένα μικρό χωριό του Καναδά, όπου ζούσαμε εξόριστοι. Δούλευα εθελοντικά σε μια τοπική εκκλησία, με νέα παιδιά με ψυχολογικά προβλήματα, κάποια μπλεγμένα με ναρκωτικά. Προσπαθούσα να τους συμπαρασταθώ.
Μια μέρα, ένα από τα παιδιά χάθηκε. Το βρήκα στο νοσοκομείο. Μαζί με τον αδελφό του. Και οι δύο με σπασμένα πόδια. Τους τα είχε σπάσει η μαφία, γιατί δεν μπόρεσαν να ξεπληρώσουν το εμπόρευμα. Μικροδιακινητέςκάνναβης ήταν.
Εκείνη τη μέρα κατάλαβα κάτι που δεν το ξέχασα ποτέ: η απαγόρευση δεν σταματούσε τη χρήση. Ενίσχυε την παρανομία. Χάναμε τον έλεγχο. Και τα κέρδη – μαύρα, τεράστια – πήγαιναν στους αδίστακτους. Είχαμε παραδώσει τα παιδιά μας στα χέρια της μαφίας.
Τη δεκαετία του ’80, βρήκα συναδέλφους – τον Ανδρέα Ανδριανόπουλο, τον Πέτρο Τατούλη, τον Φώτη Κουβέλη, και άλλους – που καταλάβαιναν ότι ο «πόλεμος κατά των ναρκωτικών» έθρεψε μια μαφία, όπως ακριβώς η ποτοαπαγόρευση έθρεψε τον Αλ Καπόνε. Οπως αργότερα έθρεψε τον Εσκομπάρ στη Κολομβία.
Γυρίσαμε ανά την Ελλάδα μιλώντας για μια άλλη πολιτική. Και ξέρετε ποιοι ήταν οι πιο ένθερμοι συμπαραστάτες μας; Οι γονείς παιδιών που είχαν μπλέξει με σκληρά ναρκωτικά. Ένιωθαν μια πολιτεία που, αντί να καταλάβει το πρόβλημα των παιδιών τους, τους εγκατέλειπε, τα τιμωρούσε, και τα ευτέλιζε.
Το 2010, ως Πρωθυπουργός, συνίδρυσα με άλλους πρώην προέδρους και πρωθυπουργούς την Παγκόσμια Επιτροπή για την Πολιτική για τα Ναρκωτικά. Μέλη: ο Κόφι Ανάν, ο Χαβιέρ Σολάνα, πρόεδροι από την Κολομβία, το Μεξικό, τη Βραζιλία, τη Νιγηρία, την Πολωνία. Σήμερα προεδρεύει η Χέλεν Κλαρκ, πρώην Πρωθυπουργός της Νέας Ζηλανδίας.
Όσα λοιπόν θα πω δεν είναι απλά προσωπικές απόψεις. Είναι συσσωρευμένη διεθνής εμπειρία δεκαετιών. Είναι ώρα να ακουστεί.
– Το πραγματικό ερώτημα
Η συζήτηση για την κάνναβη γίνεται συνήθως με συνθήματα, φόβους και προκαταλήψεις. Ας τη θέσουμε σε πραγματική βάση.
Το ερώτημα δεν είναι αν εγκρίνουμε τη χρήση. Το ερώτημα είναι ένα:
Ποιος ελέγχει μια αγορά που υπάρχει – παρά πέντε δεκαετίες απαγόρευσης;
Η Πολιτεία ή το οργανωμένο έγκλημα;
Η απάντηση σήμερα είναι ξεκάθαρη. Τα παράνομα δίκτυα καθορίζουν τι πωλείται, πόσο ισχυρό είναι, με τι νοθεύεται, σε ποιον πωλείται – ακόμα και σε ανήλικους – και σε ποια τιμή.
Αυτά εισπράττουν τα κέρδη.
Αυτά ξεπλένουν το μαύρο χρήμα.
Η απαγόρευση δεν εξαφάνισε την αγορά. Την παρέδωσε στη μαφία.
Και το νομοσχέδιο;
Δεν προστατεύει τον χρήστη από την ποινική δίωξη.
Δεν διαχωρίζει τον χρήστη από τον διακινητή.
Δεν δημιουργεί νόμιμη, ελεγχόμενη εναλλακτική.
Δεν αφαιρεί ούτε ένα ευρώ από το οργανωμένο έγκλημα.
Η αδικία του ισχύοντος πλαισίου
Το άρθρο 29 του ν. 4139/2013 εξακολουθεί να τιμωρεί με φυλάκιση έως πέντε μήνες την κατοχή, χρήση ή καλλιέργεια κάνναβης αποκλειστικά για προσωπική χρήση.
«Μικρή» ποινή, θα πείτε. Δεν είναι μικρή για τον δεκαεννιάχρονο που συλλαμβάνεται. Δεν είναι μικρή για την οικογένειά του. Προσαγωγή, δακτυλοσκόπηση, δικηγόροι, δικαστήριο, στιγματισμός, φόβος για το μέλλον. Ακόμη κι αν δεν υπάρξει καταδίκη, η ίδια η διαδικασία είναι η τιμωρία.
Και η βαθιά αντίφαση: ο περιστασιακός χρήστης μπορεί να μείνει ατιμώρητος· ο συστηματικός είναι πιο εκτεθειμένος σε βαρύτερες τιμωρίες.
Τιμωρούμε δηλαδή αυστηρότερα ακριβώς εκείνον που χρειάζεται περισσότερο υποστήριξη και υπηρεσίες υγείας.
Ένα ζήτημα κοινωνικό, ψυχολογικό, υγειονομικό – το αντιμετωπίζουμε αστυνομικά. Είναι αυτή πολιτική δημόσιας υγείας;
Το σοβαρό πρόβλημα των άρθρων 84 και 89
Το άρθρο 84 συμπεριλαμβάνει ακόμη και την «αγορά» μη επιτρεπόμενων προϊόντων και παραπέμπει στις ποινές του άρθρου 20 του νόμου περί ναρκωτικών. Το άρθρο 89 παραπέμπει, γενικόλογα, στο ίδιο άρθρο. Όμως το άρθρο 20 προβλέπει κάθειρξη τουλάχιστον οκτώ ετών και χρηματική ποινή έως 300.000 ευρώ.
Ρωτώ λοιπόν ευθέως την κυβέρνηση:
Θέλετε να δημιουργήσετε τον κίνδυνο ένας αγοραστής να αντιμετωπιστεί ως διακινητής;
Θέλετε μια παράβαση επισήμανσης σε προϊόν CBD από ένα νόμιμο κατάστημα να οδηγεί σε μεταχείριση αντίστοιχη με εκείνη οργανωμένου εγκληματικού δικτύου;
Η ίδια ποινή για ριζικά διαφορετικές συμπεριφορές είναι κατάλυση της αναλογικότητας. Είναι κάκιστη νομοθέτηση.
Η υποκρισία
Η κάνναβη δεν είναι ακίνδυνη.
Καμία ουσία δεν είναι – ούτε η ασπιρίνη σε κατάχρηση.
Αλλά ας μιλήσουμε ειλικρινά: το αλκοόλ και ο καπνός εθίζουν περισσότερο και βλάπτουν βαρύτερα την υγεία.
Πωλούνται νόμιμα, διαφημίζονται, φορολογούνται.
Και κανείς δεν προτείνει να συλλαμβάνουμε όποιον πίνει ένα ποτήρι κρασί. Υποκρισία απλή. Είναι ή τύφλωση ή σκοπιμότητα.
Ποιοι είναι οι πραγματικοί κίνδυνοι της κάνναβης;
Η έναρξη σε μικρή ηλικία.
Η καθημερινή, μακροχρόνια χρήση.
Τα προϊόντα υψηλής περιεκτικότητας σε THC.
Η οδήγηση υπό την επήρεια.
Τα νοθευμένα με συνθετικές ουσίες προϊόντα.
Και για ακριβώς αυτούς τους λόγους απαιτείται ρύθμιση.
Γιατί στην παράνομη αγορά δεν υπάρχει εργαστηριακός έλεγχος.
Δεν υπάρχει ετικέτα.
Δεν υπάρχει γνωστή περιεκτικότητα.
Δεν υπάρχει έλεγχος ηλικίας.
Δεν υπάρχει ανάκληση παρτίδας.
Δεν υπάρχει υπεύθυνος παραγωγός.
Η απαγόρευση δεν καταργεί τον κίνδυνο.
Καταργεί τη δυνατότητα της Πολιτείας να τον ελέγξει.
Και η ψευδαίσθηση ότι η αστυνομία θα ελέγξει την αγορά καταρρέει μπροστά σε ένα γεγονός: ναρκωτικά διακινούνται ακόμη και μέσα στις φυλακές.
Η γέφυρα προς τις σκληρές ουσίες την χτίζει η απαγόρευση
Να επισημάνω όμως και ένα ακόμα σοβαρό ζήτημα.
Ο νέος που θέλει να προμηθευτεί κάνναβη είναι αναγκασμένος να έρθει σε επαφή με παράνομο διακινητή.
Ο διακινητής δεν ενδιαφέρεται για την υγεία του – ενδιαφέρεται για το κέρδος του.
Όταν λείψει η κάνναβη, ο ίδιος διακινητής θα του προτείνει κάτι άλλο: κοκαΐνη, που είναι σήμερα «της μόδας», συνθετικά κανναβινοειδή, ουσίες μεγαλύτερου κινδύνου και μεγαλύτερου περιθωρίου κέρδους.
Δεν ισχυρίζομαι ότι κάθε χρήστης κάνναβης θα στραφεί σε σκληρές ουσίες – θα ήταν επιστημονικά ανεύθυνο.
Λέω κάτι συγκεκριμένο: η απαγόρευση δημιουργεί την επαφή με τους παράνομους διακινητές, και άρα και την ευκαιρία του διακινητή να του πλασάρει σκληρό ναρκωτικό.
Η νόμιμη, ελεγχόμενη διάθεση σπάει αυτή τη σύνδεση.
Απομακρύνει τον χρήστη από τον διακινητή.
Αφαιρεί πελατεία και έσοδα από τη μαφία.
Γι’ αυτό, άλλωστε, η μαφία είναι ο πιο ένθερμος υποστηρικτής της απαγόρευσης.
Από την αποποινικοποίηση χάνει – και χάνει πολλά.
Διαφθορά και στρεβλά κίνητρα
Κάθε απαγορευμένη αγορά – όπου υπάρχει και μεγάλη ζήτηση – γεννά τεράστια παράνομα κέρδη.
Και όπου υπάρχουν τέτοια κέρδη, υπάρχει – αποδεδειγμένα, όχι θεωρητικά – διαφθορά: από τον αστυνομικό, στον δικαστή, θα προσθέσω και στον πολιτικό.
Δεν κατηγορώ την Ελληνική Αστυνομία· η συντριπτική πλειονότητα υπηρετεί έντιμα, κάτω από δύσκολες συνθήκες.
Αλλά ακριβώς γι’ αυτό οφείλουμε να προστατεύσουμε τους έντιμους αστυνομικούς από ένα σύστημα που παράγει αδιαφάνεια και πειρασμούς.
Υπάρχει όμως σοβαρός θεσμικός κίνδυνος: οι διωκτικοί μηχανισμοί να επικεντρώνονται στις εύκολες συλλήψεις χρηστών και μικροδιακινητών κάνναβης – γιατί παράγουν γρήγορα αριθμούς και δελτία Τύπου – ενώ η διαδρομή του μεγάλου χρήματος μένει στο σκοτάδι. Μην ξεχνάμε η κάνναβης είναι προϊόν που παραδοσιακά – ιστορικά την καλλιεργούσαν έλληνες. Στο χωράφι σου το καλλιεργείς. Άρα πιο δύσκολα παράγονται σημαντικά παράνομα κέρδη από το προϊόν της κάνναβης.
Για αυτό και τα ισχυρότερα δίκτυα διακινητών έχουν συμφέρον να κυνηγηθεί η κάνναβης. Και να την αντικαταστήσουν με άλλα πιο κερδοφόρα, πιο επικίνδυνα και πιο εθιστικά.
Ακούγονται, ιδίως για τουριστικές περιοχές και νησιά, καταγγελίες ότι οι επιχειρήσεις στοχεύουν την κάνναβη την ώρα που αυξάνεται η διαθεσιμότητα κοκαΐνης – εκεί όπου βρίσκεται το μεγάλο κέρδος.
Δεν τις υιοθετώ ως γεγονότα. Ζητώ να ερευνηθούν. Και ζητώ από την κυβέρνηση στοιχεία: πόσες επιχειρήσεις ανά ουσία; Πόσες καταγγελίες εξέτασε η Υπηρεσία Εσωτερικών Υποθέσεων;
Αν δεν έχετε τα στοιχεία, δεν ξέρετε αν η πολιτική σας λειτουργεί. Αν τα έχετε, δημοσιοποιήστε τα.
Τι λέει η διεθνής εμπειρία
Και επειδή θα ακούσουμε ότι όλα αυτά είναι «θεωρίες» – ας δούμε τα αποτελέσματα εκεί όπου η πολιτική άλλαξε.
Πορτογαλία. Αποποινικοποίησε την προσωπική χρήση όλων των ουσιών το 2001 και επένδυσε σε πρόληψη και θεραπεία. Οι θάνατοι από υπερβολική δόση μειώθηκαν δραματικά – από τους υψηλότερους στην Ευρώπη, σήμερα από τους χαμηλότερους.
Οι νέες μολύνσεις HIV μεταξύ χρηστών ενέσιμων ουσιών κατέρρευσαν πάνω από 90%.
Το ποσοστό των κρατουμένων για αδικήματα ναρκωτικών έπεσε από πάνω από 40% σε 15%.
Και η χρήση; Παραμένει σταθερά κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Η Πορτογαλία δεν έγινε «Μέκκα των ναρκωτικών», όπως προφήτευαν οι κινδυνολόγοι. Έγινε υπόδειγμα δημόσιας υγείας.
Καναδάς. Νομιμοποίησε και ρύθμισε την κάνναβη το 2018. Πριν τη ρύθμιση, μόλις το ένα πέμπτο των αγορών γινόταν από νόμιμες πηγές· μέσα σε λίγα χρόνια, η μεγάλη πλειονότητα της αγοράς πέρασε στο νόμιμο, ελεγχόμενο κύκλωμα.
Η χρήση στους ανηλίκους 15–17 ετών δεν αυξήθηκε. Δισεκατομμύρια αφαιρέθηκαν από το οργανωμένο έγκλημα και προστέθηκαν στη νόμιμη οικονομία.
ΗΠΑ. 24 πολιτείες έχουν ρυθμίσει την αγορά. Έχουν εισπράξει πάνω από 28 δισεκατομμύρια δολάρια σε φόρους – χρήματα που χρηματοδοτούν σχολεία, προγράμματα πρόληψης, απεξάρτηση, υπηρεσίες ψυχικής υγείας.
Χρήματα που πριν πήγαιναν στα καρτέλ.
Ευρώπη. Η Γερμανία ρύθμισε την κατοχή και την καλλιέργεια το 2024. Η Μάλτα, το Λουξεμβούργο, η Τσεχία, η Ελβετία και η Ολλανδία κινούνται σε ανάλογες κατευθύνσεις.
Η Ευρώπη αλλάζει σελίδα.
Θα μείνουμε εμείς προσκολλημένοι σε μια πολιτική που απέτυχε παντού;
Η επιτυχία μιας πολιτικής για τα ναρκωτικά δεν μετριέται με τα γραμμάρια που κατασχέθηκαν, ούτε με τους νέους που σύρθηκαν στο αστυνομικό τμήμα.
Μετριέται με το πόσο συρρικνώθηκε η παράνομη αγορά.
Πόσα εγκληματικά έσοδα δεσμεύθηκαν.
Πόσο περιορίστηκε η πώληση σε ανηλίκους.
Πόσο μειώθηκαν τα νοθευμένα προϊόντα και οι νοσηλείες.
Επτά συγκεκριμένες προτάσεις
Η Παγκόσμια Επιτροπή στην οποία συμμετέχω – προτείνει μια σαφή ιεράρχηση: αποποινικοποίηση και υπηρεσίες υγείας για τον χρήστη· αδειοδότηση, έλεγχος και ιχνηλασιμότητα για τη νόμιμη αγορά· αμείλικτη δίωξη της βίας, της διαφθοράς και του ξεπλύματος για το οργανωμένο έγκλημα.
Όχι επιείκεια — στοχευμένη αυστηρότητα εκεί όπου αποδίδει.
Σε αυτό το πνεύμα προτείνω:
Πρώτον, άμεση αποποινικοποίηση της προμήθειας, κατοχής, χρήσης και περιορισμένης καλλιέργειας κάνναβης αποκλειστικά για προσωπική χρήση.
Δεύτερον, αφαίρεση της αγοράς για προσωπική χρήση από το άρθρο 84 και ρητή εξαίρεση του χρήστη από τις ποινές του άρθρου 20.
Τρίτον, αντικατάσταση του άρθρου 89 με κλιμακωτό σύστημα: διοικητικές κυρώσεις για κανονιστικές παραβάσεις· αυστηρές ποινές μόνο για την εν γνώσει εμπορική διακίνηση επικίνδυνων ή νοθευμένων ψυχοτρόπων προϊόντων.
Τέταρτον, υποχρεωτικός εργαστηριακός έλεγχος κάθε παρτίδας — THC, CBD, συνθετικά κανναβινοειδή, φυτοφάρμακα, βαρέα μέταλλα — με πλήρη ιχνηλασιμότητα και άμεση ανάκληση.
Πέμπτον, απαγόρευση διαφήμισης, αυστηρή προστασία των ανηλίκων, έλεγχος ηλικίας, ουσιαστική ενημέρωση για τους κινδύνους.
Έκτον, αυστηρά ρυθμιζόμενο σύστημα νόμιμης διάθεσης σε ενηλίκους — χωρίς επιθετική εμπορευματοποίηση — με έλεγχο παραγωγής, περιεκτικότητας, τιμής, σημείων διάθεσης και προέλευσης κεφαλαίων.
Έβδομον, παύση των εκκρεμών διώξεων και διαγραφή των καταχωρίσεων για πράξεις προσωπικής χρήσης που δεν θα αποτελούν πλέον αδίκημα.
Κατακλείδα
Δεν ζητώ αδιαφορία απέναντι στη χρήση.
Ζητώ πραγματικό έλεγχο: της παραγωγής, της σύνθεσης, της ισχύος, της ηλικίας. Πρόληψη και υπηρεσίες υγείας. Και αποφασιστική δίωξη της βίας, της διαφθοράς και του ξεπλύματος.
Η αποποινικοποίηση του χρήστη δεν είναι υποχώρηση απέναντι στη μαφία. Είναι το πρώτο βήμα για να του πάρουμε τον χρήστη από τα χέρια της.
Η κρατική ρύθμιση δεν αποτελεί όπως κάποιοι διατείνονται – προώθηση της κάνναβης.
Είναι ανάκτηση, από την Πολιτεία, ενός ελέγχου που σήμερα έχει παραδοθεί στο οργανωμένο έγκλημα.
Και ας είμαστε απολύτως καθαροί:
Μια πολιτική που τιμωρεί τον χρήστη αλλά διατηρεί τα κέρδη του διακινητή, δεν είναι πολιτική κατά των ναρκωτικών.
Μια πολιτική που μπορεί να καταστρέψει τη ζωή ενός νέου για προσωπική χρήση, ενώ αφήνει ανέγγιχτη τη διαδρομή του μαύρου χρήματος, είναι άδικη και αναποτελεσματική.
Και μια πολιτική που αφήνει τη σύνθεση, την ισχύ και την πώληση της κάνναβης στα χέρια της μαφίας, δεν προστατεύει τη δημόσια υγεία. Προστατεύει – αντικειμενικά – το παράνομο μονοπώλιο.
Αυτό το νομοσχέδιο είναι μια ευκαιρία να αλλάξουμε κατεύθυνση.
Όχι να χαλαρώσουμε τον έλεγχο – να τον κάνουμε επιτέλους πραγματικό.
Για την υγεία των νέων. Για την προστασία των οικογενειών. Για την αξιοπιστία των θεσμών.
Και για μια Πολιτεία που τιμωρεί το οργανωμένο έγκλημα – όχι τον άνθρωπο που χρειάζεται ενημέρωση, προστασία ή βοήθεια.
Γιώργος Παπανδρέου
πρωην πρωθυπουργός – βουλευτης Αχαιας ΠΑΣΟΚ
Ακολουθήστε μας στις προτιμώμενες πηγές της Google:
