Η Βουλή καλείται σήμερα να ψηφίσει το νομοσχέδιο του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου, με το οποίο η Ελλάδα προσαρμόζει τη νομοθεσία της στο νέο Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο.
Πρόκειται για μία από τις σημαντικότερες μεταρρυθμίσεις των τελευταίων ετών στο μεταναστευτικό, καθώς επανακαθορίζει τον τρόπο με τον οποίο θα γίνεται η διαχείριση των μεταναστευτικών ροών, η εξέταση των αιτημάτων ασύλου και η επιστροφή όσων δεν δικαιούνται διεθνή προστασία.
Για μια χώρα όπως η Ελλάδα, που βρίσκεται στα εξωτερικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι αλλαγές αυτές δεν έχουν μόνο διοικητικό χαρακτήρα. Επηρεάζουν άμεσα τη λειτουργία των δομών υποδοχής, τις τοπικές κοινωνίες των νησιών, τις υπηρεσίες ασφαλείας αλλά και τη συνολική ευρωπαϊκή πολιτική απέναντι στο μεταναστευτικό ζήτημα.
Τι επιδιώκει το νέο Σύμφωνο
Ο βασικός στόχος του νέου ευρωπαϊκού πλαισίου είναι να αντιμετωπιστούν οι αδυναμίες που ανέδειξαν οι μεγάλες μεταναστευτικές κρίσεις της τελευταίας δεκαετίας.
Η φιλοσοφία του συνοψίζεται σε τέσσερις άξονες:
- Καλύτερη προστασία των εξωτερικών συνόρων.
- Ταχύτερη εξέταση των αιτήσεων ασύλου.
- Αποτελεσματικότερες επιστροφές όσων δεν δικαιούνται προστασία.
- Μεγαλύτερη συμμετοχή όλων των κρατών-μελών στη διαχείριση του προβλήματος.
Ο έλεγχος ξεκινά από την πρώτη στιγμή
Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές είναι η καθιέρωση του λεγόμενου «screening», δηλαδή του υποχρεωτικού ελέγχου διαλογής για όσους εισέρχονται παράνομα στη χώρα.
Κατά τη διαδικασία αυτή θα πραγματοποιείται ταυτοποίηση, έλεγχος ασφαλείας, υγειονομικός έλεγχος και καταγραφή των στοιχείων του εισερχόμενου. Στόχος είναι το κράτος να αποκτά πλήρη εικόνα από την πρώτη στιγμή και να αποφασίζει γρήγορα ποια διαδικασία θα ακολουθηθεί στη συνέχεια.
Μετά την ολοκλήρωση του ελέγχου, ο ενδιαφερόμενος θα κατευθύνεται είτε προς τη διαδικασία ασύλου, είτε προς τη διαδικασία επιστροφής, είτε σε ορισμένες περιπτώσεις προς μετεγκατάσταση σε άλλο κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Αλλάζει ο τρόπος εξέτασης του ασύλου
Το νομοσχέδιο εισάγει ένα πιο διαφοροποιημένο σύστημα εξέτασης αιτημάτων ασύλου.
Για υπηκόους χωρών που εμφανίζουν χαμηλά ποσοστά αναγνώρισης προσφυγικού καθεστώτος στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η εξέταση θα γίνεται μέσω ταχύτερης συνοριακής διαδικασίας. Η λογική είναι ότι οι προδήλως αβάσιμες αιτήσεις θα κρίνονται γρηγορότερα, περιορίζοντας τις μεγάλες καθυστερήσεις που παρατηρούνταν τα προηγούμενα χρόνια.
Αντίθετα, για πρόσωπα που προέρχονται από εμπόλεμες περιοχές ή διαθέτουν ισχυρό προσφυγικό προφίλ, θα συνεχίζει να εφαρμόζεται η κανονική διαδικασία ασύλου με τις προβλεπόμενες εγγυήσεις προστασίας.
Οι επιστροφές στο επίκεντρο
Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα που αντιμετώπιζε μέχρι σήμερα το σύστημα ήταν η αδυναμία εκτέλεσης πολλών αποφάσεων επιστροφής.
Με το νέο πλαίσιο, η απόφαση επιστροφής συνδέεται πλέον πολύ πιο στενά με την απόφαση απόρριψης του ασύλου. Αυτό σημαίνει ότι όταν κρίνεται πως κάποιος δεν δικαιούται διεθνή προστασία, η διαδικασία απομάκρυνσής του θα ενεργοποιείται άμεσα, χωρίς τα μεγάλα διοικητικά κενά που συχνά παρατηρούνταν στο παρελθόν.
Η αλλαγή αυτή θεωρείται κομβική, καθώς η αποτελεσματικότητα ενός συστήματος ασύλου κρίνεται όχι μόνο από το πόσο γρήγορα εξετάζει τις αιτήσεις, αλλά και από το κατά πόσο εφαρμόζει τις τελικές αποφάσεις του.
Τι είναι οι «κόμβοι επιστροφής»;
Για πρώτη φορά εισάγεται στο ευρωπαϊκό πλαίσιο η δυνατότητα επιστροφής απορριφθέντων αιτούντων άσυλο όχι μόνο στις χώρες καταγωγής τους αλλά και σε ειδικούς «κόμβους επιστροφής» (return hubs), υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις και διεθνείς συμφωνίες.
Πρόκειται για μία από τις πιο συζητημένες πτυχές του νέου Συμφώνου, καθώς αρκετές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις θεωρούν ότι μπορεί να συμβάλει στην αποτελεσματικότερη εφαρμογή των επιστροφών.
Η μεγάλη αλλαγή για την Ελλάδα: Ευρωπαϊκή αλληλεγγύη
Ίσως η σημαντικότερη πολιτική διάσταση του νέου Συμφώνου αφορά τη δημιουργία υποχρεωτικού μηχανισμού αλληλεγγύης μεταξύ των κρατών-μελών.
Μέχρι σήμερα οι χώρες πρώτης υποδοχής, όπως η Ελλάδα, η Ιταλία και η Ισπανία, επωμίζονταν το μεγαλύτερο μέρος της διαχείρισης των μεταναστευτικών ροών. Πλέον, όταν μια χώρα δέχεται αυξημένη πίεση, τα υπόλοιπα κράτη-μέλη θα καλούνται να συνεισφέρουν μέσω μετεγκαταστάσεων, οικονομικής στήριξης ή επιχειρησιακής βοήθειας.
Η πρόβλεψη αυτή θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική για τη χώρα μας, καθώς αναγνωρίζει έμπρακτα ότι τα ελληνικά σύνορα είναι και ευρωπαϊκά σύνορα.
Το πολιτικό διακύβευμα
Το μεταναστευτικό παραμένει ένα από τα πιο σύνθετα ζητήματα που αντιμετωπίζει η Ευρώπη. Το νέο Σύμφωνο δεν υπόσχεται ότι θα το λύσει οριστικά. Επιχειρεί όμως να δημιουργήσει ένα πιο οργανωμένο και προβλέψιμο πλαίσιο διαχείρισης.
Το αν θα πετύχει θα κριθεί στην εφαρμογή του: από το αν οι διαδικασίες θα επιταχυνθούν, αν οι επιστροφές θα γίνουν αποτελεσματικότερες και κυρίως αν η ευρωπαϊκή αλληλεγγύη θα αποδειχθεί ουσιαστική και όχι απλώς μια ακόμη πολιτική διακήρυξη.
Ακολουθήστε μας στις προτιμώμενες πηγές της Google:
