Όταν μιλάμε για τη θάλασσα ως αναπτυξιακό κεφάλαιο της Δυτικής Ελλάδας, η σκέψη μας πηγαίνει σχεδόν αυτόματα στους αριθμούς: στη διακίνηση εμπορευμάτων, στους δείκτες της κρουαζιέρας, στην παραγωγή των υδατοκαλλιεργειών ή στα έσοδα του τουρισμού.
Ως αρχιτέκτονας, επιτρέψτε μου να εισαγάγω μια διαφορετική, αλλά απολύτως καθοριστική οπτική: Η θάλασσα δεν είναι απλώς ένας φυσικός πόρος ή ένα όμορφο φόντο στον ορίζοντα. Είναι ένας ζωντανός, δομημένος και πολυδιάστατος χώρος πολλαπλής αξίας.
Η Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας διαθέτει ένα θαλάσσιο μέτωπο με ακτογραμμή άνω των 500 χιλιομέτρων.
Από τον Αμβρακικό Κόλπο και τη μοναδική λιμνοθάλασσα του Μεσολογγίου, τον Πατραϊκό και Κορινθιακό, μέχρι το παράκτιο μέτωπο της Ηλείας και το Ιόνιο.
Για δεκαετίες, η ανάπτυξη σε αυτόν τον χώρο υπήρξε αποσπασματική: ένα λιμενικό έργο εδώ, μια τουριστική επένδυση εκεί, μια μεμονωμένη ανάπλαση αλλού. Αλλά το πιο σημαντικό είναι, ότι συχνά οι πόλεις μας αναπτύχθηκαν γυρίζοντας την πλάτη στη θάλασσα.
Σήμερα, η μεγάλη πρόκληση δεν είναι απλώς να «αξιοποιήσουμε» τη θάλασσα. Είναι να τη σχεδιάσουμε. Όχι ως ένα κενό ανάμεσα στις στεριές, αλλά ως μία περιοχή όπου συνυπάρχουν πολλές και διαφορετικές χρήσεις.
Άξονας 1: Από τη Διαχείριση της Ακτής στον Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό
Το πρώτο βήμα για να μετατραπεί η θάλασσα σε πραγματικό κεφάλαιο είναι ο Θαλάσσιος Χωροταξικός Σχεδιασμός και η ολοκληρωμένη θαλάσσια διακυβέρνηση.
Στον θαλάσσιο και παράκτιο χώρο διασταυρώνονται πολλαπλές, και συχνά ανταγωνιστικές, χρήσεις: οι μεταφορές, η αλιεία, ο τουρισμός σκαφών, οι υδατοκαλλιέργειες, οι ενεργειακές υποδομές, αλλά και οι προστατευόμενες περιοχές. Χωρίς σαφείς κανόνες, η ανάπτυξη οδηγείται σε συγκρούσεις και περιβαλλοντική υποβάθμιση.
Ο χωροταξικός σχεδιασμός προσφέρει ασφάλεια δικαίου. Θέτει ξεκάθαρους κανόνες για το πού και πώς επενδύουμε, προστατεύοντας παράλληλα τα ευαίσθητα οικοσυστήματα.
Επιπλέον, η Δυτική Ελλάδα δεν είναι απομονωμένη. Βρίσκεται στον πυρήνα του θαλάσσιου χώρου της Αδριατικής και του Ιονίου. Ο σχεδιασμός μας πρέπει να έχει διασυνοριακή ματιά, χτίζοντας συνέργειες με τις απέναντι ιταλικές περιφέρειες και εντάσσοντας τη Δυτική Ελλάδα στα ευρωπαϊκά δίκτυα της Γαλάζιας Οικονομίας.
Άξονας 2: Blue Urbanism & Αρχιτεκτονική Ταυτότητα των Μετώπων
Πώς μεταφράζεται όμως αυτό στην καθημερινότητα του πολίτη; Εδώ περνάμε στην έννοια του “Blue Urbanism” — του πολεοδομικού και αρχιτεκτονικού σχεδιασμού που ενσωματώνει τη θάλασσα στον αστικό ιστό και τη μετατρέπει στον πιο σημαντικό δημόσιο χώρο της πόλης.
Το θαλάσσιο μέτωπο είναι χώρος ζωής, πολιτισμού και κοινωνικής συνάντησης.
Στην Πάτρα, τη θαλάσσια μητρόπολη της περιφέρειας, η στρατηγική πρόκληση είναι η ενοποίηση του παράκτιου μετώπου. Η δημιουργία μιας συνεχούς, βιοκλιματικής διαδρομής που θα ενώνει το Νέο Λιμάνι, το Ιστορικό Κέντρο, τη Μαρίνα, το Νότιο Πάρκο και θα φτάνει ως το Ρίο, μπορεί να δημιουργήσει ένα από τα μεγαλύτερα και πιο ζωντανά αστικά θαλάσσια μέτωπα στην Ευρώπη.
Στο Μεσολόγγι, ο σχεδιασμός οφείλει να σεβαστεί και να αναδείξει το εύθραυστο λιμνοθαλάσσιο τοπίο, τις πελάδες και την αλιευτική κληρονομιά.
Στο Κατάκολο, η αρχιτεκτονική παρέμβαση οφείλει να λειτουργεί ως μια αντάξια, σύγχρονη πύλη εισόδου προς την Αρχαία Ολυμπία.
Στον Αστακό, την Πάλαιρο και τον Μύτικα, η μικρή κλίμακα και το φυσικό τοπίο επιβάλλουν ήπιες υποδομές θαλάσσιου τουρισμού και ιστιοπλοΐας.
Κάθε περιοχή έχει τη δική της αρχιτεκτονική ταυτότητα. Δεν θέλουμε ομοιόμορφες, τσιμεντοποιημένες ακτές, αλλά χώρους που αναδεικνύουν το τοπίο και την ιστορία κάθε τόπου.
Άξονας 3: Κλιματική Ανθεκτικότητα και Καινοτομία
Δεν μπορούμε όμως να σχεδιάζουμε για το μέλλον αγνοώντας την πραγματικότητα της Κλιματικής Αλλαγής.
Οι παράκτιες περιοχές της Δυτικής Ελλάδας είναι εξαιρετικά ευάλωτες. Η διάβρωση των ακτών, η άνοδος της στάθμης της θάλασσας, τα έντονα πλημμυρικά φαινόμενα και η πίεση στη βιοποικιλότητα του Πατραϊκού, του Κορινθιακού και του Αμβρακικού είναι ήδη εδώ.
Ως αρχιτέκτονες και μηχανικοί, οφείλουμε να αλλάξουμε παράδειγμα. Η προστασία από την κλιματική αλλαγή δεν γίνεται πλέον μόνο με «σκληρά» σκυροδέματα. Γίνεται με Nature-Based Solutions (φυσικές λύσεις):
Αποκατάσταση υγροτόπων και αμμοθινών.
Χρήση υδατοπερατών υλικών στους δημόσιους χώρους.
Έργα παράκτιας προστασίας που ενσωματώνονται ομαλά στο τοπίο.
Σε αυτή την προσπάθεια, η Δυτική Ελλάδα έχει ένα ανεκτίμητο όπλο: το Πανεπιστήμιο Πατρών και τα ερευνητικά της ιδρύματα. Η γνώση, τα ψηφιακά εργαλεία παρακολούθησης του θαλάσσιου περιβάλλοντος και οι καινοτόμες startups της Γαλάζιας Οικονομίας πρέπει να γίνουν ο επιστημονικός πλοηγός των χωρικών μας αποφάσεων.
“
Η θάλασσα δεν είναι απλώς ένας φυσικός πόρος ή ένα όμορφο φόντο στον ορίζοντα. Είναι ένας ζωντανός, δομημένος και πολυδιάστατος χώρος πολλαπλής αξίας.
Η Συλλογική μας Ευθύνη
Αν θέλουμε η θάλασσα να μην είναι απλώς μια λέξη σε αναπτυξιακά συνέδρια, αλλά ο πραγματικός καταλύτης για την ευημερία της Δυτικής Ελλάδας, χρειάζεται να περάσουμε από τα μεμονωμένα έργα στη συνολική, συνεκτική στρατηγική. Θέτοντας σαφή όρια, λειτουργίες και ανάγκες διαχείρισης, όπως ακριβώς θα κάναμε σε μία πόλη.
Το συμπέρασμα, λοιπόν, αυτής της συζήτησης δεν αφορά μια ατομική πρόταση, αλλά μια κοινή, ανεπίστρεπτη υποχρέωση που έχουμε όλοι μαζί —η Τοπική Αυτοδιοίκηση, οι παραγωγικοί φορείς, η ακαδημαϊκή και επιστημονική κοινότητα και η κοινωνία των πολιτών:
Οφείλουμε να συνδιαμορφώσουμε ένα «Περιφερειακό Σχέδιο Θαλάσσιων Μετώπων Δυτικής Ελλάδας».
Ένα κοινό πλαίσιο που θα καταγράψει τις ακτές μας, θα θέσει ενιαίες αρχές βιώσιμου και αρχιτεκτονικού σχεδιασμού, θα θωρακίσει τις παράκτιες κοινότητές μας απέναντι στην κλιματική κρίση και θα συνδέσει οργανικά την ενδοχώρα με τη θάλασσα.
Καμία αλλαγή στον χώρο δεν μπορεί να πετύχει αν σχεδιάζεται εν κενώ.
Απαιτείται η συνέργεια της Αυτοδιοίκησης για την υλοποίηση, η εμπειρία των φορέων για την οικονομική βιωσιμότητα και η ενεργός συμμετοχή των πολιτών που ζουν και αναπνέουν σε αυτά τα μέτωπα καθημερινά.
Αν προστατεύσουμε και σχεδιάσουμε σωστά τη θάλασσα —όλοι μαζί— εκείνη θα μας το ανταποδώσει.
Όχι μόνο ως οικονομικός πόρος του σήμερα, αλλά ως η πιο ισχυρή παρακαταθήκη ταυτότητας, πολιτισμού και ποιότητας ζωής για τις επόμενες γενιές.
Ας κάνουμε λοιπόν σήμερα την αρχή αναγνωρίζοντας τη θάλασσα ως χώρο που συνδέει ανθρώπους και τόπους και που παράγει αξία.
Ολυμπία Λόη
Αρχιτέκτονας – μηχανικός, Αναπληρώτρια Γραμματέας Τομέα Χωροταξίας και πολιτευτής Αχαΐας του ΠΑΣΟΚ – Κινήματος Αλλαγής.
Ακολουθήστε μας στις προτιμώμενες πηγές της Google:
