Η εικόνα είναι πλέον καθημερινή και εφιαλτικά επαναλαμβανόμενη. Ομάδες ανηλίκων πάνω σε πατίνια και ποδήλατα, με το βλέμμα κενό και τη γλώσσα της βίας να έχει αντικαταστήσει κάθε έννοια παιδικής αθωότητας. Δεν πρόκειται για απλή «εφηβική επανάσταση». Είναι η οργή μιας γενιάς που μεγαλώνει χωρίς πυξίδα.
Το πρόσφατο περιστατικό, όπου ένας νεαρός επιτέθηκε με πρωτοφανή αγριότητα σε ένα ανήλικο παιδί στο φάσμα του αυτισμού, δεν είναι μια μεμονωμένη στιγμή παραφροσύνης. Είναι η κραυγή μιας κοινωνίας που σαπίζει από τα θεμέλιά της, ξεκινώντας από τον ίδιο τον πυρήνα της: την οικογένεια.
Στη σύγχρονη κοινωνική και νομική πραγματικότητα, παρατηρείται –σύμφωνα με μια οπτική που κερδίζει ολοένα και περισσότερο έδαφος στον δημόσιο διάλογο– μια βαθιά μεταβολή στους ρόλους, τα όρια και τις ισορροπίες μέσα στην οικογένεια. Πολλοί υποστηρίζουν ότι ο σύγχρονος πατέρας βρίσκεται συχνά σε μια θέση αδυναμίας ως προς την επιβολή ορίων, φοβούμενος ότι ακόμα και μια αυστηρή παρέμβαση μπορεί να παρερμηνευθεί ή να οδηγήσει σε σοβαρές συγκρούσεις.
Από αυτή τη σκοπιά, διατυπώνεται η ανησυχία ότι η αποδυνάμωση της πατρικής παρουσίας ως σταθερού σημείου αναφοράς αφήνει κενά στην ανατροφή. Και όταν το σπίτι δεν λειτουργεί ως χώρος ορίων, σταθερότητας και συναισθηματικής ασφάλειας, το κενό συχνά καλύπτεται από τη βία του δρόμου, τη λογική της παρέας, την επιβολή μέσω φόβου ή την κουλτούρα της συμμορίας.
Το πρόβλημα βαθαίνει όταν εξετάσει κανείς πώς δημιουργούνται και πώς διαλύονται οι σύγχρονες οικογένειες. Για δεκαετίες, η οικογένεια λειτουργούσε ως καταφύγιο. Σήμερα, αρκετοί θεωρούν πως οι σχέσεις αποκτούν ολοένα και περισσότερο εργαλειακό χαρακτήρα, με τον γάμο να αντιμετωπίζεται πολλές φορές ως προσωρινή συνθήκη και όχι ως κοινή πορεία ευθύνης και αντοχής στον χρόνο.
Παράλληλα, πολλοί διαπιστώνουν μια μετατόπιση προτεραιοτήτων: η εικόνα, η καταναλωτική επίδειξη, η δημόσια προβολή και η αναζήτηση ενός τρόπου ζωής υψηλών απαιτήσεων μοιάζουν συχνά να υπερισχύουν της οικογενειακής συνοχής. Έτσι, δεν λείπουν οι περιπτώσεις όπου πίσω από φωτογραφίες γεμάτες χαμόγελα και υποσχέσεις αιώνιας αγάπης, ακολουθούν σύντομα συγκρούσεις, διαζύγια και δικαστικές διαμάχες.
Το πιο τραγικό στοιχείο, σύμφωνα με τους επικριτές του σημερινού μοντέλου, είναι η εργαλειοποίηση των παιδιών. Σε αρκετές περιπτώσεις, η διατροφή και η επιμέλεια καταγγέλλεται πως μετατρέπονται σε πεδίο αντιπαράθεσης, πίεσης ή εκδίκησης μεταξύ γονέων. Το παιδί, αντί να αποτελεί το επίκεντρο προστασίας, κινδυνεύει να γίνει διαπραγματευτικό χαρτί σε μια σύγκρουση ενηλίκων.
Ο γονέας που επιθυμεί ουσιαστική συμμετοχή στη ζωή του παιδιού του πολλές φορές εξαντλείται οικονομικά, συναισθηματικά και ψυχολογικά μέσα σε πολυετείς δικαστικές διαδικασίες, ενώ το παιδί μεγαλώνει μέσα σε ένα περιβάλλον σύγκρουσης και αμφισβήτησης.
Αν θέλει κανείς να δει πού μπορεί να οδηγήσει η αποδόμηση της οικογένειας, αρκεί να κοιτάξει παραδείγματα υποβαθμισμένων περιοχών σε χώρες όπου η κοινωνική συνοχή έχει δεχθεί ισχυρά πλήγματα. Εκεί, η απουσία σταθερών οικογενειακών δομών συχνά συνδέεται με αυξημένη παραβατικότητα, βία, συμμορίες και βαθύτερο κοινωνικό αποκλεισμό.
Όταν το σπίτι παύει να λειτουργεί ως χώρος ασφάλειας, ο δρόμος γίνεται παιδαγωγός. Και όταν τα παιδιά μεγαλώνουν βλέποντας τους γονείς τους να πολεμούν ασταμάτητα, μαθαίνουν ότι οι ανθρώπινες σχέσεις είναι σύγκρουση, όχι συνεργασία.
Ο θυμός αυτός μεταφέρεται στα σχολεία, στις γειτονιές και στις πλατείες. Περιστατικά βίας, bullying, απαξίωσης προς εκπαιδευτικούς και πλήρους αμφισβήτησης κάθε έννοιας ορίου ίσως δεν είναι τελικά τυχαία. Ίσως αποτελούν το αποτέλεσμα ενός βαθύτερου κοινωνικού τραύματος.
Δεν αρκούν τα ευχολόγια. Απαιτούνται ουσιαστικές θεσμικές παρεμβάσεις:
• Ταχύτερη απονομή δικαιοσύνης στις υποθέσεις επιμέλειας, με συμμετοχή ειδικών ψυχικής υγείας.
• Ενίσχυση της ουσιαστικής παρουσίας και των δύο γονέων στη ζωή του παιδιού.
• Αυστηρή αντιμετώπιση αποδεδειγμένα ψευδών καταγγελιών που εργαλειοποιούν τον νόμο.
• Στήριξη της εκπαιδευτικής κοινότητας ώστε σχολείο και οικογένεια να λειτουργούν συμπληρωματικά.
Η νίκη σε μια δικαστική αίθουσα μπορεί να αποδειχθεί πύρρειος, αν το τίμημα είναι ένα παιδί θυμωμένο, χαμένο ή βίαιο. Αν δεν αποκαταστήσουμε την αξία της οικογένειας ως χώρου ευθύνης, ορίων, στοργής και αμοιβαίου σεβασμού, τότε οι πλατείες όπου σήμερα συχνάζουν ανήλικοι χωρίς προσανατολισμό ίσως μετατραπούν αύριο σε προθαλάμους κοινωνικής παρακμής.
Η κοινωνία έχει χρέος να προστατεύσει το παιδί — όχι από τον έναν ή τον άλλον γονέα, αλλά από την αποτυχία όλων μας να του προσφέρουμε σταθερότητα, ασφάλεια και αξίες.
Αλέξανδρος Καλλέργης
επιχειρηματίας
Ακολουθήστε μας στις προτιμώμενες πηγές της Google:
