Popular Now
Φωτογραφία του Γεωργίου Μπούρη

Τέλεση τεσσαρακονθήμερου μνημοσύνου του ιατρού Γεωργίου Μπούρη

Θεμιστοκλής Μπακάς, φωτογραφία

«Δημογραφικό: Εθνική στρατηγική για την οικογένεια πέρα από τα επιδόματα – Η ανατροφή των παιδιών πρέπει να αναγνωρίζεται ως συντάξιμος χρόνος»

Συμμετέχοντες σε συγκέντρωση στην Πάτρα για το Πολυτεχνείο

Πάτρα: Προσυγκέντρωση της ΕΛ.Α.Σ. την Τρίτη για το Πολυτεχνείο

Θεμιστοκλής Μπακάς, φωτογραφία

«Δημογραφικό: Εθνική στρατηγική για την οικογένεια πέρα από τα επιδόματα – Η ανατροφή των παιδιών πρέπει να αναγνωρίζεται ως συντάξιμος χρόνος»

Θέμης Μπάκας – Στεγαστική κρίση, χαμηλοί μισθοί και ανασφάλεια επιτείνουν το δημογραφικό. Εθνικό σχέδιο επτά πυλώνων

 

Το δημογραφικό δεν είναι απλώς μια στατιστική κρίση. Είναι η πραγματικότητα μιας κοινωνίας που δυσκολεύεται ολοένα και περισσότερο να σχεδιάσει το μέλλον της.

Πίσω από κάθε δημογραφικό δείκτη βρίσκεται μια ανθρώπινη ιστορία.

Ένα νέο ζευγάρι που επιθυμεί να αποκτήσει παιδί, αλλά αναβάλλει την απόφαση επειδή δεν μπορεί να εξασφαλίσει μια κατάλληλη κατοικία. Μια εργαζόμενη που ανησυχεί μήπως η μητρότητα επηρεάσει την επαγγελματική της εξέλιξη. Δύο νέοι άνθρωποι που εργάζονται καθημερινά, αλλά δυσκολεύονται να καλύψουν ακόμη και τις βασικές ανάγκες διαβίωσης.

Μια οικογένεια που θα ήθελε δεύτερο παιδί, αλλά αδυνατεί να ανταποκριθεί στο αυξανόμενο κόστος ανατροφής. Νέοι που εγκαταλείπουν την ιδιαίτερη πατρίδα τους, αναζητώντας εργασία, καλύτερες αποδοχές και προοπτικές.

Το δημογραφικό δεν αρχίζει τη στιγμή που γεννιέται ένα παιδί. Αρχίζει πολύ νωρίτερα, από τις συνθήκες μέσα στις οποίες οι άνθρωποι αποφασίζουν αν μπορούν να σχεδιάσουν το κοινό τους μέλλον.

Γι’ αυτό η αντιμετώπισή του δεν μπορεί να περιορίζεται σε οικονομικές ενισχύσεις ή σε εκκλήσεις για περισσότερες γεννήσεις. Απαιτεί μια διαφορετική αντίληψη για την οικονομία, την εργασία, τη στέγαση και την κοινωνική προστασία.

Η Ελλάδα των 65.618 γεννήσεων: Οι αριθμοί που αποτυπώνουν το πρόβλημα

Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για το 2025, οι γεννήσεις περιορίστηκαν στις 65.618, έναντι 68.467 το 2024, σημειώνοντας μείωση 4,2%. Την ίδια χρονιά καταγράφηκαν 121.841 θάνατοι, με αποτέλεσμα η φυσική μείωση του πληθυσμού να φτάσει τους 56.223 ανθρώπους.

Με άλλα λόγια, σε κάθε 100 γεννήσεις αντιστοιχούσαν περίπου 186 θάνατοι.

Η σύγκριση με το 2010 είναι ακόμη πιο ανησυχητική. Από περίπου 114.766 γεννήσεις τότε, η χώρα έφτασε στις 65.618 το 2025, καταγράφοντας μείωση σχεδόν 43%.

Η φυσική μείωση δεν ταυτίζεται με τη συνολική πληθυσμιακή μεταβολή, καθώς συνυπολογίζονται και οι μεταναστευτικές ροές. Ωστόσο, αποκαλύπτει τη σοβαρότητα της δημογραφικής ανισορροπίας.

Σύμφωνα με τη Eurostat, ο δείκτης γονιμότητας στην Ελλάδα διαμορφώθηκε το 2024 σε 1,24 παιδιά ανά γυναίκα, έναντι 1,34 στην Ευρωπαϊκή Ένωση, όταν το επίπεδο αναπλήρωσης των γενεών βρίσκεται περίπου στο 2,1.

Η Ελλάδα δεν αντιμετωπίζει μια προσωρινή μείωση γεννήσεων. Αντιμετωπίζει μια μακροχρόνια δημογραφική μεταβολή που επηρεάζει το ίδιο το μέλλον της.

Λιγότεροι εργαζόμενοι, μεγαλύτερες πιέσεις στην οικονομία και στο ασφαλιστικό

Η δημογραφική συρρίκνωση δεν αφορά αποκλειστικά τις οικογένειες. Επηρεάζει την παραγωγική δυνατότητα της χώρας, την αγορά εργασίας και τη χρηματοδότηση των συντάξεων.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στην Έκθεση Χώρας για την Ελλάδα του 2026, προβλέπει ότι ο πληθυσμός εργάσιμης ηλικίας ενδέχεται να μειωθεί περίπου κατά το ένα τρίτο έως το 2070.

Λιγότεροι εργαζόμενοι σημαίνουν δυνητικά μεγαλύτερες δυσκολίες στελέχωσης επιχειρήσεων, περιορισμό της παραγωγικής δυναμικής και αυξημένες πιέσεις στο ασφαλιστικό σύστημα.

Η αύξηση των γεννήσεων, ακόμη και αν επιτευχθεί, δεν αποτελεί άμεση λύση. Ένα παιδί που γεννιέται σήμερα θα εισέλθει στην αγορά εργασίας ύστερα από περίπου δύο δεκαετίες.

Επομένως, απαιτούνται ταυτόχρονα πολιτικές ενίσχυσης της απασχόλησης, αύξησης της παραγωγικότητας, βελτίωσης των πραγματικών μισθών και επιστροφής ανθρώπινου δυναμικού από το εξωτερικό.

Το δημογραφικό δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ανεξάρτητα από την οικονομική πολιτική. Ούτε το συνταξιοδοτικό μπορεί να σχεδιάζεται χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η μελλοντική ηλικιακή σύνθεση του πληθυσμού.

Η στεγαστική κρίση εξελίσσεται σε εμπόδιο δημιουργίας οικογένειας

Πώς μπορεί ένα νέο ζευγάρι να σχεδιάσει την απόκτηση παιδιού όταν δυσκολεύεται να εξασφαλίσει μια κατοικία που ανταποκρίνεται στις ανάγκες του;

Πώς μπορεί να προγραμματίσει το μέλλον του όταν μεγάλο μέρος του εισοδήματος κατευθύνεται στο ενοίκιο και στις βασικές δαπάνες διαβίωσης;

Ο ΟΟΣΑ έχει αναδείξει την αρνητική σχέση μεταξύ υψηλού κόστους κατοικίας και γονιμότητας.

Η στεγαστική κρίση δεν αποτελεί τη μοναδική αιτία της υπογεννητικότητας. Αποτελεί, όμως, έναν σημαντικό παράγοντα οικονομικής ανασφάλειας.

Δεν μπορούμε να μιλάμε για δημογραφική ανάκαμψη χωρίς να εξασφαλίζουμε στους νέους πρόσβαση σε προσιτή και κατάλληλη κατοικία.

Η στεγαστική πολιτική πρέπει να αποτελέσει βασικό πυλώνα της δημογραφικής στρατηγικής, με προγράμματα προσιτής μακροχρόνιας μίσθωσης, αξιοποίηση δημόσιων ακινήτων και ενεργοποίηση κενών ιδιωτικών κατοικιών.

Τα επιδόματα δεν επαρκούν για να αντιμετωπιστεί η δημογραφική κρίση – Η οικογένεια χρειάζεται προοπτική

Σήμερα, το επίδομα γέννησης στην Ελλάδα ανέρχεται σε 2.400€ για το πρώτο παιδί, 2.700€ για το δεύτερο, 3.000€ για το τρίτο και 3.500€ για το τέταρτο και κάθε επόμενο.

Παράλληλα, το επίδομα παιδιού Α21 προβλέπει, ανάλογα με το οικογενειακό εισόδημα, μηνιαίες ενισχύσεις 70€, 42€ ή 28€ για καθένα από τα δύο πρώτα παιδιά και υψηλότερα ποσά από το τρίτο.

Αναμφίβολα, οι ενισχύσεις αυτές έχουν κοινωνική αξία, ιδιαίτερα για τα νοικοκυριά με χαμηλά εισοδήματα. Ωστόσο, δεν είναι δυνατόν να θεωρούμε ότι με τέτοιου ύψους επιδόματα μπορούμε να αντιμετωπίσουμε μια δημογραφική κρίση δεκαετιών.

Αλήθεια, πιστεύει κανείς ότι ένα νέο ζευγάρι θα αποφασίσει να αποκτήσει παιδί επειδή θα λάβει εφάπαξ 2.400€; Ότι μια οικογένεια θα αποκτήσει δεύτερο ή τρίτο παιδί επειδή θα ενισχυθεί με μερικές δεκάδες ευρώ τον μήνα;

Όταν το κόστος στέγασης, διατροφής και ανατροφής των παιδιών απορροφά σημαντικό μέρος του οικογενειακού εισοδήματος, οι περιορισμένες οικονομικές ενισχύσεις δεν μπορούν να υποκαταστήσουν την ανάγκη για σταθερή εργασία, αξιοπρεπείς μισθούς, προσιτή κατοικία και ουσιαστική κοινωνική προστασία.

Το πρόβλημα δεν είναι ότι η Πολιτεία χορηγεί επιδόματα. Είναι ότι επιχειρεί να αντιμετωπίσει ένα βαθιά κοινωνικό και διαρθρωτικό πρόβλημα με αποσπασματικές παροχές, χωρίς να διαμορφώνει επαρκώς τις συνθήκες που θα επιτρέψουν στους νέους να δημιουργήσουν οικογένεια.

Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι οι χρηματικές ενισχύσεις, αν και αναγκαίες, δεν αρκούν από μόνες τους για την αύξηση των γεννήσεων.

Η επιτυχία της δημογραφικής πολιτικής δεν κρίνεται από τον αριθμό των επιδομάτων που ανακοινώνονται, αλλά από το αν οι νέοι μπορούν πραγματικά να αποκτήσουν και να μεγαλώσουν παιδιά με αξιοπρέπεια, οικονομική ασφάλεια και προοπτική.

Τι κάνουν άλλες χώρες; Ποιο μοντέλο μπορεί να αποτελέσει παράδειγμα;

Η Γαλλία διαθέτει ένα από τα πιο ολοκληρωμένα ευρωπαϊκά συστήματα οικογενειακής πολιτικής. Μέσω του προγράμματος PAJE συνδυάζει οικονομικές ενισχύσεις, επιδοτούμενη παιδική φροντίδα και στήριξη των εργαζόμενων γονέων. Το 2024 ο δείκτης γονιμότητας διαμορφώθηκε στο 1,61 παιδί ανά γυναίκα, υψηλότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, αλλά χαμηλότερα από προηγούμενες δεκαετίες.

Η Σουηδία δίνει έμφαση στη συμφιλίωση οικογενειακής και επαγγελματικής ζωής, με 480 ημέρες γονικών παροχών ανά παιδί και εκτεταμένες δημόσιες υπηρεσίες προσχολικής φροντίδας.

Η Ουγγαρία έχει επιλέξει κυρίως φορολογικά κίνητρα και επιδοτούμενα στεγαστικά δάνεια. Ωστόσο, ο δείκτης γονιμότητας υποχώρησε στο 1,39 το 2024, αναδεικνύοντας τα όρια των οικονομικών κινήτρων όταν δεν συνοδεύονται από ευρύτερες κοινωνικές πολιτικές.

Παράλληλα, η Εσθονία επενδύει σημαντικούς πόρους στην οικογενειακή στήριξη, η Βουλγαρία κατέγραψε τον υψηλότερο δείκτη γονιμότητας στην ΕΕ το 2024 (1,72), ενώ το Ισραήλ διατηρεί έναν από τους υψηλότερους δείκτες μεταξύ των χωρών του ΟΟΣΑ, περίπου 2,8 παιδιά ανά γυναίκα.

Ωστόσο, καμία από αυτές τις περιπτώσεις δεν αποδεικνύει ότι ένα μεμονωμένο μέτρο μπορεί να αντιστρέψει τη δημογραφική κρίση.

Για την Ελλάδα, το γαλλικό μοντέλο αποτελεί ιδιαίτερα χρήσιμο παράδειγμα, όχι επειδή έχει λύσει το δημογραφικό, αλλά επειδή αντιμετωπίζει τη στήριξη της οικογένειας ως διαρκή δημόσια πολιτική και όχι ως μια σειρά αποσπασματικών οικονομικών ενισχύσεων.

Η Ελλάδα χρειάζεται ένα Εθνικό Δημογραφικό Συμβόλαιο

Η χώρα διαθέτει ήδη Εθνικό Σχέδιο Δράσης για το Δημογραφικό 2025-2035, με πέντε άξονες, 20 στόχους και περισσότερες από 100 δράσεις. Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν υπάρχει σχεδιασμός, αλλά εάν εφαρμόζεται, χρηματοδοτείται επαρκώς και παράγει μετρήσιμα αποτελέσματα.

Απαιτείται ένα Εθνικό Δημογραφικό Συμβόλαιο, με επτά βασικούς πυλώνες:

  1. Προσιτή κατοικία για νέους και οικογένειες, με κοινωνική κατοικία και μακροχρόνιες μισθώσεις συνδεδεμένες με τα πραγματικά εισοδήματα.
  2. Σταθερή εργασία, καλύτερες πραγματικές αποδοχές και ουσιαστική προστασία της μητρότητας και της πατρότητας.
  3. Επαρκείς δημόσιες και επιδοτούμενες θέσεις παιδικής φροντίδας, με ωράρια συμβατά με τις ανάγκες των εργαζόμενων γονέων.
  4. Σταθερή οικονομική στήριξη των οικογενειών, με βάση το πραγματικό κόστος διαβίωσης.
  5. Περιφερειακή ανασυγκρότηση, με θέσεις εργασίας, σχολεία, υγειονομικές υποδομές και κίνητρα παραμονής των νέων.
  6. Πρόσβαση σε υπηρεσίες αναπαραγωγικής υγείας με έμφαση στην πρόληψη, την ενημέρωση και την υποστήριξη όσων επιθυμούν να αποκτήσουν παιδιά.
  7. Αναγνώριση των ετών ανατροφής των παιδιών ως συντάξιμου χρόνου  – Η ανατροφή του παιδιού δεν μπορεί να παραμένει ασφαλιστικά αόρατη

Μια ουσιαστική δημογραφική πολιτική οφείλει να αναγνωρίζει όχι μόνο τη γέννηση ενός παιδιού, αλλά και τα χρόνια που απαιτούνται για την ανατροφή του.

Στην Ελλάδα προβλέπονται ήδη ορισμένες δυνατότητες αναγνώρισης πλασματικού ασφαλιστικού χρόνου λόγω τέκνων. Ωστόσο, οι υφιστάμενες ρυθμίσεις δεν εξασφαλίζουν καθολική ασφαλιστική προστασία στις μητέρες που αφιερώνουν χρόνια στην ανατροφή των παιδιών τους, ιδιαίτερα όταν δεν διαθέτουν προηγούμενο ασφαλιστικό ιστορικό.

Προτείνεται η επέκταση του υφιστάμενου θεσμικού πλαισίου, ώστε τα έτη ανατροφής των παιδιών να αναγνωρίζονται ως συντάξιμος χρόνος για το γονέα που τα ανατρέφει, ακόμη και όταν δεν εργάζεται σε αμειβόμενη απασχόληση ή δεν έχει προηγουμένως ασφαλιστεί.

Η αναγνώριση αυτή θα πρέπει να χρηματοδοτείται από την Πολιτεία, χωρίς οικονομική επιβάρυνση του γονέα, και να προσμετράται τόσο στη θεμελίωση όσο και στον υπολογισμό της σύνταξης, με σαφείς προϋποθέσεις και αναλογιστική τεκμηρίωση.

Ένας γονέας που δεν εργάζεται σε μια επιχείρηση δεν σημαίνει ότι δεν εργάζεται. Εργάζεται καθημερινά μεγαλώνοντας έναν άνθρωπο. Προσφέρει χρόνο, φροντίδα και προσωπική εργασία, συμβάλλοντας στην ανατροφή της επόμενης γενιάς. Η προσφορά αυτή δεν μπορεί να παραμένει χωρίς ουσιαστική ασφαλιστική αναγνώριση.

Δεν είναι κοινωνικά δίκαιο ένας γονέας που αφιέρωσε σημαντικό μέρος της ζωής του στην ανατροφή των παιδιών του να αντιμετωπίζει, αργότερα, τον κίνδυνο συνταξιοδοτικής ανασφάλειας ακριβώς εξαιτίας αυτής της επιλογής ή ανάγκης.

Δεν μπορούμε ως Πολιτεία να ζητάμε από ένα δυνάμει γονέα στην αντιμετώπιση του δημογραφικού προβλήματος, χωρίς να αναγνωρίζουμε ασφαλιστικά τα χρόνια που αφιερώνουν στην ανατροφή των παιδιών τους. Η ανατροφή ενός παιδιού δεν μπορεί να αποτελεί αιτία συνταξιοδοτικής ανασφάλειας.

Οι παρεμβάσεις πρέπει να συνοδεύονται από σαφή χρηματοδότηση και χρονοδιάγραμμα.

Όλα τα κόμματα αναγνωρίζουν το δημογραφικό. Ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη των αποτελεσμάτων;

Η κυβέρνηση έχει παρουσιάσει τον εθνικό σχεδιασμό της. Τα κόμματα της αντιπολίτευσης καταθέτουν διαφορετικές προτάσεις για την οικογένεια, τη στέγαση, την εργασία και την κοινωνική προστασία. Όμως η πολιτική ευθύνη δεν εξαντλείται στις εξαγγελίες.

Κάθε πολιτικός φορέας οφείλει να εξηγεί τι προτείνει, πόσο κοστίζει, πώς χρηματοδοτείται και πότε θα αξιολογηθεί.

Χρειάζεται ετήσια έκθεση δημογραφικής προόδου στη Βουλή, με ανεξάρτητη αξιολόγηση, διαφάνεια στις δαπάνες και δημοσιοποίηση των πραγματικών αποτελεσμάτων.

Γιατί η επιτυχία μιας πολιτικής δεν μετριέται από τον αριθμό των μέτρων που ανακοινώνονται, αλλά από τη βελτίωση των συνθηκών ζωής.

Το δημογραφικό είναι τελικά ζήτημα εμπιστοσύνης στο μέλλον

Δεν μπορούμε να ζητούμε από τους νέους να δημιουργήσουν οικογένεια, όταν δυσκολεύονται να εξασφαλίσουν κατοικία και σταθερό εισόδημα. Δεν μπορούμε να μιλάμε για δημογραφική ανάκαμψη χωρίς να αντιμετωπίζουμε τις κοινωνικές και περιφερειακές ανισότητες. Και δεν μπορούμε να μεταθέτουμε διαρκώς την ευθύνη στις επόμενες γενιές.

Το κράτος οφείλει να στηρίζει όσους επιθυμούν να αποκτήσουν παιδιά, χωρίς να μετατρέπει τη γονεϊκότητα σε κοινωνική υποχρέωση.

Το πραγματικό ζητούμενο δεν είναι να πείσουμε τους νέους να κάνουν παιδιά. Είναι να πάψουν οι οικονομικές και κοινωνικές δυσκολίες να τους εμποδίζουν να δημιουργήσουν την οικογένεια που επιθυμούν.

Γιατί το δημογραφικό δεν αφορά μόνο πόσοι θα είμαστε αύριο.

Αφορά κυρίως σε ποια Ελλάδα θα μπορούν να ζουν οι άνθρωποι που θα βρίσκονται εδώ αύριο.

Θέμης Μπάκας

ΠΟΛΙΤΕΥΤΗΣ ΑΧΑΙΑΣ

Ακολουθήστε μας στις προτιμώμενες πηγές της Google:

Follow us on Google