Περισσότερα από τριάντα χρόνια μετά το βιολογικό του τέλος, ο Ανδρέας Παπανδρέου εξακολουθεί να αποτελεί σημείο αναφοράς για φίλους και αντιπάλους. Ωστόσο, στη συνείδησή μου, ο Ανδρέας είναι μια πολύ πιο σύνθετη και πολυδιάστατη ιστορική προσωπικότητα από εκείνη που συνήθως παρουσιάζεται στις δημόσιες συζητήσεις. Δεν μπορεί να περιοριστεί ούτε σε συνθήματα ούτε σε απλουστευτικές ερμηνείες.
Η πολιτική του διαδρομή ταυτίστηκε με μια εποχή έντονων κοινωνικών διεργασιών και διεκδικήσεων. Οι λεγόμενοι «μη προνομιούχοι» απέκτησαν για πρώτη φορά ισχυρή πολιτική εκπροσώπηση και πρόσβαση σε θεσμούς που για δεκαετίες έμοιαζαν απρόσιτοι. Παράλληλα, όμως, η περίοδος αυτή σημαδεύτηκε από την ενίσχυση πελατειακών δικτύων και από την απουσία ενός σταθερού πλαισίου ηθικής διαπαιδαγώγησης που θα μπορούσε να στηρίξει πιο ουσιαστικά τις μεγάλες αλλαγές που συντελούνταν. Η υπερδιόγκωση του Δημοσίου ωστόσο, εξισορροπήθηκε από την θέσπιση των ΜΟΠ που γεφύρωναν τον εοκικό χάσμα μεταξύ Βορείων και Νοτίων.
Η παρακαταθήκη του Ανδρέα βαραίνει ωστόσο-συχνά ασυναίσθητα- και το ΠΑΣΟΚ. Κάθε νέα ηγεσία καλείται να συγκριθεί μαζί του, ακόμη και όταν δρα σε εντελώς διαφορετικές ιστορικές συνθήκες. Οι παραλληλισμοί αυτοί είναι συχνά άδικοι τόσο για το ίδιο το κόμμα όσο και για τους αρχηγούς του. Κι αυτό γιατί ιδιαίτερα κατά τα χρόνια της οικονομικής κρίσης, το ΠΑΣΟΚ ανέλαβε ένα τεράστιο πολιτικό κόστος συμμετέχοντας στις προσπάθειες διατήρησης της χώρας σε τροχιά σταθερότητας. Η επιλογή αυτή είχε ως συνέπεια τη ραγδαία συρρίκνωση της εκλογικής του δύναμης, αλλά καταγράφηκε ως μια πράξη πολιτικής ευθύνης σε συνθήκες πρωτοφανούς εθνικής δοκιμασίας. Δεν θα πρέπει να ξεχνά κανείς, πως το άλλοτε φυσικό κόμμα εξουσίας στην Ελλάδα, με εξαίρεση το διάστημα 2009-2011, απουσιάζει από την διακυβέρνηση της χώρας εδώ και 22 ολόκληρα χρόνια!
Για να επανέλθουμε όμως, ο Ανδρέας Παπανδρέου, επηρεασμένος στα νεανικά του χρόνια από ρεύματα της ριζοσπαστικής Αριστεράς που γνώρισε στις Ηνωμένες Πολιτείες, κατόρθωσε από τη δεκαετία του 1960 να εμπνεύσει μεγάλα τμήματα της ελληνικής κοινωνίας μέσα από σοσιαλιστικές και πατριωτικές διακηρύξεις. Για πολλούς εξέφρασε την ανάγκη υπέρβασης του μετεμφυλιακού κράτους, των μηχανισμών αποκλεισμού και των ελίτ που για δεκαετίες καθόριζαν τις εξελίξεις. Γι’ αυτό και η αναζήτηση του Ανδρέα παραμένει, μέχρι σήμερα, μια αναζήτηση της ίδιας της σύγχρονης Ελλάδας.
Ο πολιτικός του χώρος και όσοι ομνύουν σήμερα στην δράση του και τα πεπραγμένα του, είναι διασπασμένος, κατακερματισμένος βιώνοντας έναν άτυπο εμφύλιο. Ευνοώντας την παραμονή της συντήρησης στην εξουσία με ιδιαίτερη μάλιστα άνεση. Ο νέος πατριωτισμός που θα αναδυθεί μέσα από την λεγόμενη κεντροαριστερά και τις ποικιλώνυμες ηγεσίες της, θα δικαιώσει το ιστορικό αποτύπωμα του Ανδρέα φέρνοντας στην Ελλάδα την πολυπόθητη αλλαγή τροχιάς, προς μια πολιτική εκσυγχρονισμού και ανανέωσης, που θα της δώσει την ευκαιρία να αφήσει πίσω της όσα την κρατάνε σε μια εποχή στασιμότητας και μοιρολατρίας.
Διονύσης Γ. Γράψας
ιστορικός
Ακολουθήστε μας στις προτιμώμενες πηγές της Google:
