Πιο συγκεκριμένα, από τις 8 Μαρτίου 2024. Τότε που εδώ, στην Αίθουσα της Ολομέλειας σάς ρωτούσα ως Κοινοβουλευτικός Εκπρόσωπος και σας ρωτούσαμε όλοι, και πρώτος ο Τομεάρχης μας, Στέφανος Παραστατίδης, αν δεσμεύεστε για την αναθεώρηση του άρθρου 16 Σ. για μη κρατικά μη κερδοσκοπικά πανεπιστήμια.
Ο κ. Πιερρακάκης αρνήθηκε να τοποθετηθεί. Ήταν απασχολημένος να μας πείσει ότι τα κερδοσκοπικά κολέγια είναι μη κερδοσκοπικά παραρτήματα και ότι τις «κυβιστήσεις» τις έκανε το ΠΑΣΟΚ και όχι ο ίδιος και το κόμμα του.
Ο κ. Βορίδης, τότε Υπουργός Επικρατείας, σημερινός Πρόεδρος της Επιτροπής -τι ειρωνεία της τύχης!- μου απάντησε τότε ότι ναι δεσμεύεται η ΝΔ για μη κρατικά πανεπιστήμια. Σκέτο. Και αποδείχθηκε ο πιο ειλικρινής όλων.
Έκτοτε, για καιρό, ρωτούσα επίμονα υπουργούς, βουλευτές και στελέχη της ΝΔ, στη Βουλή και στον δημόσιο διάλογο, την ίδια ερώτηση. Απάντηση δεν πήρα και δεν πήραμε.
Την παίρνουμε όμως σήμερα. Με τρόπο αυθεντικό.
Περιττό να πω ότι μαζί με αυτήν την ημέρα, περίμενα και περιμέναμε και τη Σορβόννη -με ένα ή δύο Ν- αλλά μάλλον γι’ αυτήν θα πρέπει να περιμένουμε ακόμη περισσότερο…
β. Η θέση της ΝΔ: Ιδιωτικά πανεπιστήμια
Ας είμαστε όλοι ειλικρινείς.
Η ΝΔ επί σειρά ετών διατύπωνε την θέση υπέρ της δυνατότητας ίδρυσης ιδιωτικών πανεπιστημίων, χωρίς να αποκλείει και τον κερδοσκοπικό τους χαρακτήρα.
Αυτή η θέση αποτυπώθηκε και στην προηγούμενη συνταγματική αναθεώρηση του 2019, όπου η ΝΔ δεν έθετε σχετικό συνταγματικό περιορισμό στην προτεινόμενη διατύπωση: «Επιτρέπεται η ίδρυση πανεπιστημίων από ιδιώτες», μας έλεγε τότε ρητώς.
Πριν από λίγες μόνο εβδομάδες, στις 7.5.2026, η Κ.Ο. της ΝΔ ανακοίνωσε την πρότασή της για την επικείμενη αναθεώρηση όπου για το άρθρο 16 περιλαμβάνει μια διάταξη που αναφέρεται στην δυνατότητα ίδρυσης μη κρατικών μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα πανεπιστημίων.
Λίγες μόνο μέρες μετά, στις 2.6.2026, η ΝΔ πέταξε και τα προσχήματα και κατέθεσε επίσημα την πρότασή της στην Βουλή, στην οποία με ένα μαγικό τρόπο έχει αλλάξει η προτεινόμενη διάταξη και δεν υπάρχει η αναφορά στον μη κερδοσκοπικό χαρακτήρα των μη κρατικών πανεπιστημίων!
Αυτές οι ταχυδακτυλουργίες πολιτικού τυχοδιωκτισμού που εμφανίζουν και εξαφανίζουν τον μη κερδοσκοπικό χαρακτήρα δεν εξέπληξαν βέβαια κανέναν. Γιατί είναι χαρακτηριστικό του τρόπου που επιχειρεί να θολώσει τα νερά στο σοβαρό αυτό ζήτημα η ΝΔ.
Η ειδική εισηγήτριά μας Νάντια Γιαννακοπούλου το έθεσε σωστά.
Υπάρχει συνταγματικός λαϊκισμός, από μια πλειοψηφία που πρώτα καταστρατήγησε το Σύνταγμα και τώρα ομνύει στην αναθεώρηση των ίδιων διατάξεων.
Διότι και ο ν. 5094/2024, ο «νόμος Πιερρακάκη» αποτέλεσε τη νομική κατασκευή της Κυβέρνησης για την παράκαμψη του άρθρου 16 Σ. και επομένως της καταστρατήγησής του.
Ενώ είχε τη διαχρονική θέση υπέρ της ίδρυσης ιδιωτικών κερδοσκοπικών Πανεπιστημίων, η ΝΔ έφερε εκείνον τον νόμο -χωρίς να προηγηθεί η αναθεώρηση- για την ίδρυση παραρτημάτων που βάφτισε δήθεν «μη κερδοσκοπικά». Στην πράξη όμως τι έκανε; Ίδρυσε κερδοσκοπικά ιδρύματα μέσα από παραρτήματα κερδοσκοπικών Πανεπιστημίων του εξωτερικού με κερδοσκοπικά κολλέγια που λειτουργούσαν ήδη στην Ελλάδα μέσω σύμπραξης με κερδοσκοπικά funds.
Ας σημειωθεί εδώ ότι στην προτεινόμενη διατύπωση που προτείνει σήμερα η ΝΔ για την αναθεώρηση του άρθρου 16 Σ. αναφέρεται σε «νομικά πρόσωπα πανεπιστημιακής εκπαίδευσης» είτε αυτά έχουν δημόσιο είτε ιδιωτικό χαρακτήρα.
Πρόκειται για μια επιλογή που έχει ως στόχο τη συνταγματοποίηση του υβριδικού μορφώματος που αποτέλεσε επινόημα του «νόμου Πιερρακάκη» που σύμφωνα και με την σχετική έκθεση της Επιστημονικής Επιτροπής της Βουλής πρόκειται «περί sui generis κατηγορίας νομικών προσώπων ιδιωτικού δικαίου». Ελλοχεύει έτσι ο κίνδυνος να διολισθήσουν και τα δημόσια πανεπιστημιακά ιδρύματα σε αυτή την μορφή νομικής υπόστασης, αφού η διατύπωση χρησιμοποιεί τον ίδιο όρο και για αυτά.
Άρα το βασικό ερώτημα προς τη ΝΔ είναι το εξής: θέλει πραγματικά αναθεώρηση του άρθρου 16 Σ., καθώς καλά γνωρίζει ότι αυτή περνά μονάχα με τη διασφάλιση του μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα των μη κρατικών πανεπιστημίων ή θέλει να μην αναθεωρηθεί εσκεμμένα το άρθρο 16 και να παραμείνει η κατάσταση με τα ανωτατοποιημένα κερδοσκοπικά κολλέγια σε μία άναρχη και ασύδοτη αγοραία τριτοβάθμια εκπαίδευση;
Διότι εδώ είναι η σοβαρή διαφορά:
Εμείς οραματιζόμαστε έναν ακαδημαϊκό χάρτη ενιαίο με ισχυρά δημόσια πανεπιστήμια στην πρωτοπορία της έρευνας και της διδασκαλίας, με εξασφαλισμένη αυτοτέλεια και χρηματοδότηση, ενώ η ΝΔ φαίνεται να αρκείται σε έναν χάρτη με ιδιώτες και κολέγια να κάνουν party.
Εκεί είναι η διαίρεση: Στον άξονα «κέρδος-μη κέρδος».
γ. Η θέση του ΠΑΣΟΚ – Κινήματος Αλλαγής
Αντιθέτως, η θέση του ΠΑΣΟΚ υπέρ της αναθεώρησης του άρθρου 16 Σ. είναι διαχρονική, σταθερή και πολιτικά συνεπής εδώ και πάνω από είκοσι χρόνια. Δεν προκύπτει ούτε συγκυριακά ούτε ως αντίδραση σε κυβερνητικές πρωτοβουλίες. Αντανακλά την ανάγκη εκσυγχρονισμού του θεσμικού πλαισίου της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης, την ευθυγράμμιση με τις ευρωπαϊκές και διεθνείς εξελίξεις και, κυρίως, την ανάγκη σοβαρής και αξιόπιστης ρύθμισης των ακαδημαϊκών και επαγγελματικών δικαιωμάτων, με όρους διαφάνειας, ποιότητας και αξιοκρατίας.
Κεντρικός πυλώνας και αδιαπραγμάτευτη ιδεολογική αφετηρία της θέσης του ΠΑΣΟΚ είναι η ρητή και καθολική διασφάλιση του μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης. Για το ΠΑΣΟΚ, η ανώτατη εκπαίδευση δεν μπορεί να λειτουργεί με κριτήριο την επιδίωξη του κέρδους, ούτε να εντάσσεται σε λογικές αγοραίου ανταγωνισμού. Η γνώση δεν είναι εμπόρευμα και τα πανεπιστήμια δεν είναι επιχειρήσεις.
Για εμάς η τριτοβάθμια εκπαίδευση και το κέρδος είναι δύο έννοιες που δεν συμβαδίζουν. Η διαφορά μας με τη ΝΔ είναι βαθιά, είναι διαφορά οπτικής, είναι διαφορά αντίληψης. Δεν αντιμετωπίζουμε το πανεπιστήμιο ως εμπόρευμα.
Η στρατηγική ανάπτυξης της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης δεν μπορεί να καθορίζεται από την καταναλωτική ζήτηση, τα επιχειρηματικά σχέδια ή τις αποδόσεις επένδυσης, αλλά από τις αναπτυξιακές ανάγκες της χώρας, τη διασφάλιση της ποιότητας της ακαδημαϊκής λειτουργίας, την αυστηρή εποπτεία, την ισότητα πρόσβασης και τη θεσμική ισοτιμία δημόσιων και μη κρατικών ιδρυμάτων υπό αυστηρό δημόσιο έλεγχο.
Οποιαδήποτε αναθεώρηση που αφήνει ανοικτό το πεδίο για κερδοσκοπική λειτουργία, άμεση ή έμμεση, υπονομεύει τον δημόσιο χαρακτήρα της ανώτατης εκπαίδευσης και αλλοιώνει τον ίδιο τον λόγο ύπαρξης του άρθρου 16. Σε μια τέτοια κατεύθυνση, το ΠΑΣΟΚ δεν μπορεί να συναινέσει.
Για το ΠΑΣΟΚ, η αναθεώρηση του άρθρου 16 έχει νόημα μόνο αν αποκλείει ρητά την επιδίωξη του κέρδους στην πανεπιστημιακή εκπαίδευση. Οτιδήποτε λιγότερο συνιστά αλλοίωση του δημόσιου χαρακτήρα της γνώσης και πολιτική οπισθοχώρηση.
Για εμάς κεφαλαιώδους σημασίας είναι και θα είναι το δημόσιο πανεπιστήμιο. Επιδιώκουμε τη βελτίωσή του και ουδέποτε θα συναινέσουμε σε μια υποβάθμισή του. Λέμε όχι στην απαξίωση των δημόσιων πανεπιστημίων.
Το σύγχρονο και καίριο ερώτημα δεν είναι δηλαδή εάν θα υπάρχουν μη ιδιωτικά πανεπιστήμια. Το ερώτημα είναι τι πανεπιστήμια θέλουμε. Θέλουμε πανεπιστήμια μη κερδοσκοπικά, υψηλού επιπέδου, ανοικτά σε όλους -ανάλογα με τις ακαδημαϊκές, γνωστικές, ερευνητικές ικανότητές τους- και όχι ανάλογα με τις οικονομικές δυνατότητες των οικογενειών τους. Πανεπιστήμια που προάγουν τις επιστήμες, εξυψώνουν το μορφωτικό επίπεδο των πολιτών. Πανεπιστήμια που συνομιλούν με τη διεθνή ακαδημαϊκή κοινότητα μέσω συνεργειών με κορυφαία ιδρύματα του εξωτερικού. Πανεπιστήμια με κοινωνική αποστολή και όχι επιχειρηματική.
Όσοι έχουμε ζήσει ως φοιτητές, προπτυχιακοί, μεταπτυχιακοί ή και διδακτορικοί, εγώ είχα την τύχη να το νιώσω σε ΑΠΘ και ΕΚΠΑ, έχουμε νιώσει και αντιληφθεί το υψηλό επίπεδο των ελληνικών δημόσιων πανεπιστημίων. Για αυτά τα πανεπιστήμια θα πασχίζουμε πάντα ώστε να ενισχυθούν. Ώστε το δημόσιο πανεπιστήμιο να υπάρχει ισχυρό για τις επόμενες γενιές.
Δημήτρη Μάντζου,
Βουλευτή Επικρατείας ΠΑΣΟΚ – Κίνημα Αλλαγής
Ακολουθήστε μας στις προτιμώμενες πηγές της Google:
