Αρχές δεκαετίας του 2000 άρχισε ουσιαστικά η συστηματική και λυσσαλέα επίθεση της νεοφιλελεύθερης Δεξιάς εναντίον της δημόσιας, δωρεάν ανώτατης εκπαίδευσης στη χώρα μας. Όλες οι προσπάθειες, ωστόσο, προσέκρουσαν σε ένα σπουδαίο ανάχωμα: το άρθρο 16 του Συντάγματος. Η απόπειρα αναθεώρησης του άρθρου που επεχείρησε (2006-2007) ο τότε πρωθυπουργός της κυβέρνησης Κώστας Καραμανλής με υπουργό Παιδείας τη Μαριέττα Γιαννάκου, κατατροπώθηκε από το τότε φοιτητικό κίνημα, το πιο ρωμαλέο των πολλών τελευταίων δεκαετιών. Ακόμα και το ΠΑΣΟΚ, δεκτικό καταρχάς στην αναθεώρηση, υποχρεώθηκε υπό την πίεση του κινήματος σε αναδίπλωση.
Ωστόσο η Δεξιά έχασε μεν μια μάχη, αλλά δεν παραιτήθηκε ποτέ από τον πόλεμο. Με σειρά νόμων, που ψηφίστηκαν από το 2007 μέχρι σήμερα, όροι όπως επιχειρηματικότητα και αγορά, «αγοραία» αριστεία και αξιολόγηση, δίδακτρα στα Μεταπτυχιακά Προγράμματα, εντατικοποίηση, κλπ, αλλά και αστυνόμευση, πειθάρχηση των φοιτητών/τριών, άλλαζαν εντελώς τη γλώσσα με την οποία συνεννοούμασταν ως κοινωνία για τα Πανεπιστήμια. Οι τραγικές υποχωρήσεις κατεξοχήν του ΠΑΣΟΚ σε αυτή την «εκσυγχρονιστική», νομοθετική γλώσσα είχαν ως αποτέλεσμα την εξοικείωση ενός μέρους της κοινωνίας με τη μετατόπιση της συλλογικής συνείδησης: η δημόσια και δωρεάν ανώτατη εκπαίδευση από άμεση και ισχυρή βαθμίδα που συνδέεται με το δημοκρατικό και κοινωνικό χαρακτήρα του ίδιου του κράτους δηλαδή από άμεσο και ισχυρό, διαρκές διάβημα για κοινωνική ισότητα και δημοκρατική κοινωνία, σε ένα πεδίο «ελευθερίας», ελεύθερου ανταγωνισμού για τα ιδιωτικά συμφέροντα. Όλα αυτά τα χρόνια η νεοφιλελεύθερη Δεξιά έστηνε τα δικά της περιφερειακά αναχώματα για να κερδίσει το στοίχημα: «ελευθερία» του ιδιωτικού κεφαλαίου και της αγοράς εναντίον της ισότητας και της δημοκρατίας. Ο ηθικός πανικός περί ανομίας στα Πανεπιστήμια και «αιώνιων φοιτητών» συνέβαλε αποφασιστικά ώστε να διαλύει τις αντιστάσεις μιας κοινωνίας ματαιωμένης από την οικονομική κρίση, που πολύ πιο εύκολα «έτρωγε» το σερβιρισμένο πιάτο από τις πολιτικές ελίτ: το «αναποτελεσματικό πτυχίο» για αξιοπρεπή εργασία λόγω ενός αδιάφορου κράτους απέναντι σε μια αδηφάγα αγορά, εύκολα μεταφραζόταν σε αναποτελεσματικό Πανεπιστήμιο λόγω μη σύνδεσής του με την αγορά εργασίας.
Ο νόμος 5094/24 που θέσπισε την ίδρυση ΝΠΠΕ, δηλαδή ιδιωτικά Πανεπιστήμια, αποτελεί την επιτομή της λυσσαλέας, νεοφιλελεύθερης επίθεσης στο άρθρο 16 του Συντάγματος: αν δεν μπορούμε να το αναθεωρήσουμε, το παρακάμπτουμε. Ωστόσο, αυτή η αντισυνταγματική, εξόφθαλμη παρανομία αποδεικνύει και την ίδια τη δύναμη του άρθρου 16. Όσο παραμένει στο Σύνταγμα, η οποιαδήποτε προσπάθεια παράκαμψής του είναι ευάλωτη, παράνομη και αντιδημοκρατική. Είναι όμως και μια σταθερή και βροντερή, συλλογική, λαϊκή υπόμνηση: η δημόσια, δωρεάν ανώτατη εκπαίδευση είναι το μέτρο του κοινωνικού και δημοκρατικού κράτους. Για το ξερίζωμα αυτής της συλλογικής αξίας παλεύει η ΝΔ.
Πώς το παλεύει όμως; Από τη συλλογική, δημοκρατική, λαϊκή αξία, που συμπυκνώνει τους δημοκρατικούς αγώνες αυτού του λαού για κοινωνική ισότητα και συμπυκνώνεται στην παράγραφο 5 του άρθρου 16, το κέντρο βάρους μετατοπίζεται στη διέγερση του «εθνικού φρονήματος». Η πρόταση για ενίσχυση της ελληνικής γλώσσας και της σημαίας, στο όνομα της «ευαλωτότητας της εθνικής ταυτότητας» και των απειλών από τον δικαιωματισμό, την παγκοσμιοποίηση και τους εχθρούς του έθνους (εισηγητής της ΝΔ), αποκαλύπτει το ιδεολογικό βάθος της μάχης που δίνει η Δεξιά. Το τρίπτυχο γλώσσα, σημαία και θρησκεία σε συνδυασμό με την ιδιωτική, ανώτατη εκπαίδευση είναι ο σκληρός, ιδεολογικός πυρήνας: «εκσυγχρονισμός» και «ελευθερία» της αγοράς δια της πειθάρχησης στο έθνος.
Η ΝΔ δίνει, λοιπόν, την ιδεολογική μάχη των μαχών για να συντρίψει επιτέλους το κατεξοχήν συμβολικό εμπόδιο: το άρθρο 16. Το ΠΑΣΟΚ έχει παραιτηθεί προ πολλού από την ιδεολογική μάχη και προτείνει τακτικές υποχωρήσεις: μη κρατικά, μη κερδοσκοπικά Πανεπιστήμια. Η, εκτός ΚΚΕ, Αριστερά είναι κοινοβουλευτικά αποδυναμωμένη για αυτή την ιδεολογική μάχη. Όσο κι αν η Αναθεώρηση είναι «προσχηματικό πυροτέχνημα» της ΝΔ, όσο κι αν είναι κυβερνητική μεθόδευση το «στρίβειν δια του Συντάγματος», η προτείνουσα Βουλή παράγει δεσμεύσεις απέναντι στον ελληνικό λαό και δεσμευτικά γεγονότα για την επόμενη Βουλή – την Αναθεωρητική. Η αριστερή παράδοση, έτσι όπως την «έχτισαν» πολιτικές προσωπικότητες με κορυφαίο τον Ηλία Ηλιού, ανάδειξης του Συντάγματος ως ισχυρού πεδίου, ιδεολογικής μάχης για τα αριστερά κόμματα, θεσμικής και κοινωνικής αναδιάταξης, δυστυχώς παραπαίει δραματικά σε αυτή την προτείνουσα Βουλή.
Για τη Νέα Αριστερά η υπεράσπιση του άρθρου 16 αποτελεί τη μάχη των μαχών από την αριστερή σκοπιά. Σε αυτή την άνιση μάχη, που πολλές και σημαντικές επιμέρους έχουν χαθεί, που η πολιτική αντιπαράθεση αναλώνεται συνήθως στο κατά πόσο είναι διεθνούς κύρους ή όχι τα ιδιωτικά Πανεπιστήμια που εγκρίνει η ΝΔ, το άρθρο 16 είναι το τελευταίο οχυρό που μένει στην Αριστερά για πολιτική και ιδεολογική αντεπίθεση. Αν αυτό χαθεί, τότε χάνεται οριστικά το ιστορικό διακύβευμα για δημόσια αγαθά, όχι μόνο για δημόσια και δωρεάν Παιδεία. Το άρθρο 16 είναι σχεδόν ό,τι μας έχει απομείνει για να ξαναοραματιστούμε ως κοινωνία το μέλλον μας με δικαιώματα σε δημόσια αγαθά.
Σία Αναγνωστοπούλου
Νέα Αριστερά
Ακολουθήστε μας στις προτιμώμενες πηγές της Google:
