Υπάρχει ένα συντηρητικό φίλτρο ερμηνείας του πολιτικού γίγνεσθαι που υποστηρίζει ότι η κλασική Μεταπολίτευση ολοκλήρωσε τον ιστορικό της κύκλο το 2019.
Σύμφωνα με αυτή την ανάγνωση, από τότε η χώρα έχει εισέλθει σε μια νέα μεταπολιτευτική περίοδο, διαμορφωμένη πολιτικά και ιδεολογικά από τη διακυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας. Μια περίοδο διαφορετική από εκείνη που γνωρίσαμε μετά το 1974, με νέους όρους, νέες ιεραρχήσεις και νέα πολιτικά αντανακλαστικά. Σε αυτή τη νέα πραγματικότητα, η γλώσσα δεν αποτελεί απλώς μέσο περιγραφής της πραγματικότητας αλλά εργαλείο διαμόρφωσής της. Με όρους που θυμίζουν την πολιτική γλωσσολογία του George Orwell, έννοιες και αξίες ανασημασιοδοτούνται. Ό,τι θεωρούνταν αριστερό ή συλλογικό παρουσιάζεται ως παρωχημένο. Η έννοια του δημόσιου και του κρατικού ταυτίζεται συχνά με τη γραφειοκρατία, την αναποτελεσματικότητα και τις «εμμονές του παρελθόντος». Αντίθετα, η ατομική επιτυχία, η αγορά και η τεχνοκρατική διαχείριση προβάλλονται ως οι αυτονόητοι φορείς της προόδου.
Η κυβέρνηση εμφανίζεται πολλές φορές ως ένας πολιτικός οργανισμός χωρίς ιστορικά βάρη. Σαν να προήλθε από πολιτική παρθενογένεση. Λάθη, παραλείψεις και αστοχίες μοιάζουν να μην αφήνουν αποτύπωμα πάνω της. Η πολιτική ευθύνη διαχέεται, ενώ η επικοινωνιακή διαχείριση συχνά υπερισχύει της ουσίας. Το αποτέλεσμα είναι η δημιουργία της εντύπωσης μιας εξουσίας που δύσκολα υφίσταται φθορά. Την ίδια στιγμή, η περίφημη «αριστεία» φαίνεται να λειτουργεί περισσότερο ως πολιτικό σύνθημα παρά ως αντικειμενικό κριτήριο αξιολόγησης.
Η ένταξη στον κομματικό κύκλο συχνά θεωρείται από τους επικριτές της κυβέρνησης σημαντικότερη από τα πραγματικά προσόντα. Έτσι, η αριστεία κινδυνεύει να χάσει το αρχικό της νόημα και να μετατραπεί σε εργαλείο πολιτικής νομιμοποίησης. Σειρά υποθέσεων που απασχόλησαν την κοινή γνώμη τα τελευταία χρόνια ενίσχυσαν αυτή την αίσθηση. Για ένα σημαντικό τμήμα της κοινωνίας, η υπόθεση της Novartis, οι αποκαλύψεις για τις υποκλοπές και οι συζητήσεις γύρω από τον ΟΠΕΚΕΠΕ ανέδειξαν ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο: τη μετατόπιση της δημόσιας συζήτησης από την ουσία των γεγονότων στη διαχείριση των πολιτικών εντυπώσεων.
Για τους επικριτές της κυβέρνησης, πρόκειται για μια συστηματική αντιστροφή της πραγματικότητας, όπου το άσπρο βαφτίζεται μαύρο και το κρέας ψάρι. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η αίσθηση ατιμωρησίας ενισχύεται. Όταν η πολιτική ευθύνη σπανίως καταλογίζεται και οι θεσμικοί έλεγχοι εμφανίζονται αδύναμοι ή ανεπαρκείς, η πεποίθηση ότι υπάρχουν πολίτες δύο ταχυτήτων γίνεται ισχυρότερη. Το παλιό λαϊκό αξίωμα ότι «αν δεν έχεις μαχαίρι, δεν κόβεις πεπόνι» μοιάζει να αποκτά ξανά πολιτική επικαιρότητα. Οι συνέπειες δεν περιορίζονται στην πολιτική σκηνή. Αγγίζουν και τη νέα γενιά.
Πολλοί νέοι άνθρωποι βλέπουν ένα σύστημα στο οποίο οι προσωπικές διασυνδέσεις θεωρούνται συχνά σημαντικότερες από την αξιοκρατία. Όταν η επαγγελματική εξέλιξη μοιάζει να περνά μέσα από κομματικούς μηχανισμούς και δίκτυα εξυπηρετήσεων, η απογοήτευση μετατρέπεται σε φυγή. Το εξωτερικό εξακολουθεί να φαντάζει για πολλούς ως ένας χώρος όπου η προσπάθεια και οι ικανότητες ανταμείβονται δικαιότερα.
Και όμως, παρά όλα αυτά, οι δημοσκοπήσεις εξακολουθούν να εμφανίζουν τη Νέα Δημοκρατία πρώτη πολιτική δύναμη. Επτά κόμματα βρίσκονται απέναντί της, αλλά κανένα δεν φαίνεται ικανό να διαμορφώσει μια πειστική εναλλακτική πρόταση εξουσίας.
Η κυβέρνηση προβάλλει τη σταθερότητα ως το βασικό της πλεονέκτημα και μεγάλο μέρος της κοινωνίας εξακολουθεί να θεωρεί ότι, παρά τα προβλήματα, η σταθερότητα αυτή αποτελεί ασφαλέστερη επιλογή από την αβεβαιότητα. Εδώ ακριβώς βρίσκεται το μεγάλο πολιτικό ερώτημα της εποχής. Μπορεί η σταθερότητα να μετατραπεί σε αυτοσκοπό; Μπορεί η κυριαρχία μιας πολιτικής δύναμης να οδηγήσει σε αλαζονεία, έλλειψη αυτοκριτικής και τελικά σε σοβαρά λάθη; Η ιστορία διδάσκει ότι οι δημοκρατίες δεν κινδυνεύουν μόνο από την αστάθεια αλλά και από τη μακροχρόνια απουσία ουσιαστικών αντιβάρων.
Αν πράγματι ζούμε μια νέα Μεταπολίτευση, τότε το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι ποιο κόμμα κυριαρχεί σήμερα. Είναι αν η δημοκρατία διαθέτει τους θεσμούς, τους ελέγχους και την κοινωνική εγρήγορση που απαιτούνται ώστε η εξουσία να παραμένει υπόλογη. Γιατί όταν η λογοδοσία υποχωρεί και η πολιτική μετατρέπεται αποκλειστικά σε ζήτημα διαχείρισης εντυπώσεων, τότε ακόμη και ο πιο σταθερός πηδαλιούχος μπορεί να οδηγήσει το πλοίο σε επικίνδυνα νερά. Και τότε η σταθερότητα παύει να είναι εγγύηση ασφάλειας και μετατρέπεται σε κίνδυνο για το ίδιο το ταξίδι.
Αλέξης Καρβουντζής
ηλ/γος Τ.Ε.Ι. Πάτρας
Ακολουθήστε μας στις προτιμώμενες πηγές της Google:
