Τα αποτυπώματα στο Σπήλαιο Bàsura
Το σπήλαιο Bàsura, το οποίο βρίσκεται κοντά στην πόλη Toirano της Λιγουρίας, κατατάσσεται ανάμεσα στις σημαντικότερες προϊστορικές τοποθεσίες της Ιταλίας. Στο εσωτερικό του διατηρείται ένα μονοπάτι από απολιθωμένα ανθρώπινα ίχνη, ίχνη από έναν κυνίδη που συνόδευε την ομάδα, σημάδια από κάρβουνο, καθώς και μεγάλα κοιτάσματα με λείψανα αρκούδας των σπηλαίων.
Οι αρχαιολόγοι μελέτησαν για πρώτη φορά την τοποθεσία τη δεκαετία του 1950. Ενώ οι πρώτοι ερευνητές είχαν αποδώσει λανθασμένα τα ίχνη σε Νεάντερταλ, η μετέπειτα χρονολόγηση με ραδιενεργό άνθρακα τοποθέτησε την επίσκεψη πολύ αργότερα, κατά την Επιγραβεττιανή περίοδο, στο τέλος της τελευταίας Εποχής των Παγετώνων.
Ανατροπή της παλιάς θεωρίας: Κλαδάκια αντί για τεράστιους πυρσούς
Το 2016 ξεκίνησε μια νέα φάση έρευνας με το πολυθεματικό έργο «Bàsura Revisited», με στόχο να κατανοηθεί πώς κινούνταν οι επισκέπτες σε ένα σύστημα σπηλαίων μήκους περίπου 800 μέτρων. Οι ανασκαφές επικεντρώθηκαν στην «Αίθουσα των Μυστηρίων», όπου είχαν τεκμηριωθεί πατημασιές και ίχνη κάρβουνου.
Τα ευρήματα από το κάρβουνο
- Οι αρχαιολόγοι εντόπισαν 56 θραύσματα κάρβουνου στην Αίθουσα των Μυστηρίων.
- Περισσότερα από τα μισά ανήκαν σε δασική πεύκη (Pinus sylvestris) ή σε συγγενικά είδη πεύκου.
- Τα περισσότερα κομμάτια προέρχονταν από νεαρά κλαδιά με διάμετρο μικρότερη από 2-3 εκατοστά.
Αυτά τα αποτελέσματα αμφισβήτησαν μια μακροχρόνια ερμηνεία, σύμφωνα με την οποία οι προϊστορικοί επισκέπτες κουβαλούσαν μεγάλους πυρσούς από χοντρά κλαδιά. Τα νέα στοιχεία δείχνουν ότι οι άνθρωποι βασίζονταν σε μικρά κλαδάκια πεύκου που συνέλεγαν από ζωντανά δέντρα και τα προετοίμαζαν για χρήση ως φορητές πηγές φωτός.
Το εντυπωσιακό πείραμα στο σκοτάδι
Για να ελέγξουν αυτή την πιθανότητα, οι ερευνητές διεξήγαγαν πειράματα σε ένα κοντινό σπήλαιο με παρόμοιες συνθήκες με το Bàsura. Πέντε συμμετέχοντες —αριθμός που αντανακλά τα άτομα που ταυτοποιήθηκαν από τα ίχνη— έλαβαν μέρος στις δοκιμές.
Τα πειράματα έδειξαν ότι δύο φλεγόμενα κλαδάκια πεύκου παρείχαν αρκετό φως για μια ομάδα πέντε ατόμων που ταξίδευαν σε σειρά (single file). Μόλις τα μάτια των συμμετεχόντων προσαρμόζονταν στο σκοτάδι, η ορατότητα επεκτεινόταν σε απόσταση περίπου δέκα μέτρων. Παράλληλα, οι μικρές φλόγες παρήγαγαν ελάχιστο καπνό και μείωναν την αντανάκλαση (glare) σε σύγκριση με τους μεγαλύτερους πυρσούς.
- Η διάταξη της ομάδας: Η ασφαλέστερη διάταξη περιελάμβανε μια πηγή φωτός κοντά στο μπροστινό μέρος της ομάδας και μία άλλη στο πίσω μέρος.
- Η κίνηση: Τα μέλη διατηρούσαν επαφή τοποθετώντας το χέρι τους στον ώμο του μπροστινού ατόμου, κάτι που τους βοηθούσε να κινούνται σε στενά περάσματα.
- Κατανάλωση καυσίμου: Ένα φλεγόμενο κλαδάκι έχανε περίπου τέσσερα εκατοστά μήκους ανά λεπτό κίνησης.
Βάσει αυτών των μετρήσεων, οι επιστήμονες εκτίμησαν ότι για το ταξίδι από την είσοδο έως την Αίθουσα των Μυστηρίων και πίσω —διαδρομή διάρκειας περίπου δύο ωρών— θα χρειάστηκαν περίπου είκοσι κλαδάκια πεύκου, μήκους 30 εκατοστών το καθένα.
Η έρευνα δημοσιεύθηκε το 2026 στο επιστημονικό περιοδικό «Quaternary International».
Συχνές Ερωτήσεις (FAQ) για το Σπήλαιο Bàsura
Πόσο παλιά είναι τα ίχνη στο σπήλαιο Bàsura;
Τα ανθρώπινα ίχνη χρονολογούνται πριν από περίπου 14.400 χρόνια, κατά την Επιγραβεττιανή περίοδο, κοντά στο τέλος της τελευταίας Εποχής των Παγετώνων. Αρχικά είχαν αποδοθεί λανθασμένα σε Νεάντερταλ.
Τι είδους πυρσούς χρησιμοποιούσαν οι προϊστορικοί άνθρωποι;
Αντί για μεγάλους πυρσούς με χοντρά ξύλα, η νέα έρευνα έδειξε ότι χρησιμοποιούσαν μικρά κλαδάκια δασικής πεύκης (διαμέτρου 2-3 εκατοστών), τα οποία παρήγαγαν λιγότερο καπνό και επαρκή φωτισμό για την περιήγησή τους.
Ποιος άλλος συνόδευε την ομάδα των ανθρώπων;
Σύμφωνα με τα απολιθωμένα ίχνη που διατηρούνται στο σπήλαιο, η ομάδα των πέντε ανθρώπων συνοδευόταν από έναν κυνίδη (σκύλο/λύκο) κατά την περιήγησή της στα υπόγεια περάσματα.
Ακολουθήστε μας στις προτιμώμενες πηγές της Google:
