Σήμερα, Σάββατο 3 Οκτωβρίου 2026, στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού της Θεσσαλονίκης, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης και ο Βούλγαρος ομόλογός του Ρούμεν Ράντεφ υπογράφουν μια συμφωνία που θα έπρεπε να ντρέπονται και οι πέτρες. Μια συμφωνία που βαφτίζει την κλοπή «μεταφορά» και που παραδίδει το ισχυρότερο διαπραγματευτικό χαρτί της χώρας για ένα πακέτο 48 κειμηλίων – την ώρα που μόνο από μία μονή εκλάπησαν 800.
Ο πρώην αναπληρωτής υπουργός Πολιτισμού Κώστας Τζαβάρας χαρακτήρισε την ημέρα «μαύρη μέρα για τη Μακεδονία». Και έχει δίκιο. Δεν πρόκειται απλώς για μια συμφωνία πολιτιστικής ανταλλαγής. Πρόκειται για μια πράξη εθνικής υποτέλειας, μια σιωπηλή παραίτηση από τα δικαιώματα που μας παρέχει το Διεθνές Δίκαιο εδώ και πάνω από έναν αιώνα.
Η ΛΕΗΛΑΣΙΑ ΠΟΥ ΔΕΝ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΧΑΣΟΥΜΕ
Το 1917, μέσα στη φωτιά του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, βουλγαρικές δυνάμεις κατοχής εισέβαλαν στις ιερές μονές της Ανατολικής Μακεδονίας και άρπαξαν ό,τι πολύτιμο βρήκαν. Από την Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοίνισσας στο Παγγαίο, οι Βούλγαροι κατακτητές αφαίρεσαν 800 ιερά κειμήλια και 430 χειρόγραφα. Από τη Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών και από την Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης, εκατοντάδες ακόμη περγαμηνές, χρυσόβουλα και ανεκτίμητα αντικείμενα πήραν τον δρόμο προς τη Σόφια.
Δεν μιλάμε για «μεταφορά». Μιλάμε για αρπαγή. Για λεηλασία. Για κλοπή. Οι λέξεις έχουν σημασία, και η κυβέρνηση Μητσοτάκη το ξέρει πολύ καλά αυτό – γι’ αυτό ακριβώς απέφυγε επιμελώς να τις χρησιμοποιήσει στο κείμενο της συμφωνίας.
Η ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΝΕΪΓΥ ΚΑΙ ΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΠΟΥ ΠΟΔΟΠΑΤΗΘΗΚΕ
Το 1919, η Συνθήκη Ειρήνης του Νεϊγύ υπεγράφη μεταξύ της Βουλγαρίας και των νικητριών δυνάμεων του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Τα άρθρα 125 και 126 της Συνθήκης είναι απολύτως σαφή: η Βουλγαρία υποχρεούται να επιστρέψει στην Ελλάδα τα κλαπέντα βιβλία, τους κώδικες, τα αρχεία των Ιερών Μονών, τις αρχαιότητες και τα εκκλησιαστικά κειμήλια. Δεν πρόκειται για ευχή. Πρόκειται για νομική υποχρέωση που απορρέει από διεθνή συνθήκη.
Ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας Προκόπης Παυλόπουλος, μιλώντας σε ημερίδα στις Σέρρες τον Μάιο του 2026, ανέλυσε με νομική ακρίβεια πώς η Ελλάδα παραβίασε το διεθνές δίκαιο εις βάρος της ίδιας της της χώρας. Το 1923, η ελληνική αντιπροσωπεία δέχτηκε να παραλάβει μόνο ένα ελάχιστο μέρος των κλαπέντων, επιτρέποντας στη Σόφια να ισχυρίζεται επί δεκαετίες ότι είχε ξεμπερδέψει με τις υποχρεώσεις της. Μόλις το 1990 αποκαλύφθηκε ότι ο κύριος όγκος των θησαυρών βρισκόταν στο Κέντρο Ivan Dujcev στη Σόφια.
Και τώρα, το 2026, αντί να διεκδικήσουμε το σύνολο των κλαπέντων με βάση τη Συνθήκη του Νεϊγύ, υπογράφουμε μια συμφωνία που παραιτείται ουσιαστικά από τις αξιώσεις μας. Ο πρώην υπουργός το είπε καθαρά: με αυτή την πράξη, η Ελλάδα παραιτείται ουσιαστικά από τις αξιώσεις που της παρέχει το Διεθνές Δίκαιο.
ΤΑ ΛΕΙΨΑΝΑ ΤΟΥ ΣΑΜΟΥΗΛ: ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΛΑΘΟΣ
Και εδώ έρχεται το πιο εξοργιστικό σημείο. Για να πάρουμε πίσω 48 κειμήλια, η Ελλάδα παραδίδει στη Βουλγαρία τα λείψανα του Τσάρου Σαμουήλ και το ανθρωπολογικό υλικό από τέσσερις σαρκοφάγους της βασιλικής του Αγίου Αχιλλείου στις Πρέσπες. Πρόκειται για ευρήματα που εντοπίστηκαν το 1965 από τον καθηγητή Νικόλαο Μουτσόπουλο και ταυτοποιήθηκαν ως λείψανα του Σαμουήλ.
Στις παλαιότερες διαπραγματεύσεις του 2012, η ελληνική θέση ήταν ξεκάθαρη: επιστροφή του συνόλου των κειμηλίων έναντι των λειψάνων. Το σύνολο. Όχι 48. Όχι ένα δείγμα. Το σύνολο των εκατοντάδων κειμηλίων και χειρογράφων.
Σήμερα, η συμφωνία Μητσοτάκη-Ράντεφ αλλάζει αυτή τη βάση. Παραδίδουμε το ισχυρότερο συμβολικό χαρτί που είχαμε – τα λείψανα ενός Βούλγαρου τσάρου – και παίρνουμε πίσω μόλις 48 αντικείμενα. Ο Μητροπολίτης Δράμας Δωρόθεος προειδοποιεί: «παραδίδοντας τά ὀστά, στο μέλλον θά ἔχουμε ἰσχνή διαπραγματευτική δυνατότητα ἔναντι τῶν κειμηλίων πού ὑπολείπονται».
Δηλαδή, αντί να πιέσουμε τη Βουλγαρία να τηρήσει τη Συνθήκη του Νεϊγύ, της χαρίζουμε το ατού μας. Και μετά τι; Τι θα χρησιμοποιήσουμε για να διεκδικήσουμε τα υπόλοιπα 750 κειμήλια της Εικοσιφοίνισσας;
ΟΙ ΦΩΝΕΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΠΟΥ ΑΓΝΟΗΘΗΚΑΝ
Η συμφωνία υπογράφεται χωρίς καμία διαβούλευση με τους άμεσα ενδιαφερόμενους. Ο Μητροπολίτης Δράμας Δωρόθεος δηλώνει στην επιστολή του προς την υπουργό Πολιτισμού ότι δεν ενημερώθηκε ούτε κλήθηκε σε οποιαδήποτε συζήτηση. Το έμαθε από τα ΜΜΕ.
Ο Μητροπολίτης Ξάνθης Παντελεήμων εδώ και τριάντα χρόνια διεκδικεί την επιστροφή 50 κειμηλίων από τις Μονές Παναγίας Καλαμούς και Παναγίας Αρχαγγελιώτισσας, που λεηλατήθηκαν από τα βουλγαρικά στρατεύματα κατοχής την περίοδο 1916-1919, ζητώντας τον επαναπατρισμό τους χωρίς ανταλλαγή. Η συμφωνία αγνοεί κατά τρόπο μη παραδεκτό τις προσπάθειές της Μητρόπολης Ξάνθης.
Ο Μητροπολίτης Σιδηροκάστρου Μακάριος ζητά την επέκταση της συμφωνίας ώστε να συμπεριληφθούν και τα κειμήλια που αφαιρέθηκαν από τους Ιερούς Ναούς του Μελενίκου.
Η ΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΣΥΝΟΔΟΥ: ΜΙΑ ΑΠΟΦΑΣΗ ΠΟΥ ΠΡΟΚΑΛΕΙ ΔΥΣΦΟΡΙΑ
Και εδώ έρχομαι σε ένα σημείο που με βρίσκει κάθετα αντίθετο. Η Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος, με ανακοίνωσή της, χαιρετίζει τη συμφωνία και εκφράζει την «ελπίδα» ότι το Μνημόνιο Κατανόησης «να είναι μόνον η καλή αρχή και να ακολουθηθεί από πρόσθετες συμφωνίες».
Με όλο τον σεβασμό προς το Σώμα της Ιεραρχίας, αυτή η θέση δεν με εκφράζει. Δεν μπορώ να αποδεχθώ ότι η Εκκλησία της Ελλάδος νομιμοποιεί με τη στάση της μια συμφωνία που παραδίδει τα λείψανα του Τσάρου Σαμουήλ – ένα ανεκτίμητο ιστορικό και πνευματικό κειμήλιο – πριν εξασφαλιστεί η επιστροφή του συνόλου των λεηλατηθέντων θησαυρών.
Η ανακοίνωση της Ιεράς Συνόδου αγνοεί τις φωνές διαμαρτυρίας των ίδιων των Μητροπολιτών που πλήττονται. Ο Μητροπολίτης Δράμας, ο Μητροπολίτης Ξάνθης, ο Μητροπολίτης Σιδηροκάστρου – όλοι εκφράζουν σοβαρές επιφυλάξεις. Και όμως, η επίσημη Εκκλησία χαιρετίζει τη συμφωνία, συντονιζόμενη με την κυβερνητική αφήγηση που παρουσιάζει ένα ατελές και ύποπτο μνημόνιο ως «ιστορική επιτυχία».
Η Ιερά Σύνοδος δεν ζητά την αποκάλυψη των όρων της συμφωνίας. Δεν απαιτεί να μάθει ποια 48 κειμήλια επιστρέφουν – ούτε καν αν είναι πρώτης, δεύτερης ή τρίτης διαλογής. Ο Μητροπολίτης Δράμας το είπε: «Εύχομαι η Παναγία η Εικοσιφοίνισσα να βρει τη λύση». Αυτή η ευχή δεν αρκεί.
Και το πιο σοβαρό: η Ιερά Σύνοδος, αντί να σταθεί στο πλευρό των Μητροπολιτών που αγωνίζονται, επιλέγει να επικυρώσει μια συμφωνία που ουσιαστικά κλείνει το ζήτημα της λεηλασίας της Μακεδονίας. Δεν πρόκειται για «καλή αρχή» – πρόκειται για επικίνδυνο προηγούμενο. Όταν η Εκκλησία υπογράφει με τη σιωπή της μια συμφωνία που παραιτείται από το δίκαιο, τότε χάνει το ηθικό της ανάστημα να διεκδικήσει οτιδήποτε στο μέλλον.
Δεν αμφισβητώ την πρόθεση. Αμφισβητώ την επάρκεια και την αποτελεσματικότητα αυτής της στάσης. Η Εκκλησία δεν είναι απλός παρατηρητής των εξελίξεων. Είναι θεματοφύλακας της ιστορικής μνήμης και της πνευματικής κληρονομιάς του Γένους. Και όταν η επίσημη φωνή της ευθυγραμμίζεται με μια κυβέρνηση που ξεπουλά την ιστορία, τότε κάτι πάει πολύ λάθος.
ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΙΝΕΙ ΤΩΡΑ
Η κυβέρνηση οφείλει άμεσα να δημοσιοποιήσει:
· Το πλήρες κείμενο του Μνημονίου και των Πρωτοκόλλων
· Τον αναλυτικό κατάλογο των 48 αντικειμένων που παραλαμβάνουμε
· Το νομικό καθεστώς με το οποίο παραδίδονται τα λείψανα
· Συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα για τις επόμενες διεκδικήσεις
Και πάνω από όλα, οφείλει να απαντήσει στο ερώτημα: Πώς δικαιολογείται η παράδοση των λειψάνων του Τσάρου Σαμουήλ πριν εξασφαλιστεί η επιστροφή του συνόλου των κλαπέντων κειμηλίων;
Η λέξη «συνέχιση» που χρησιμοποιεί η κυβερνητική ανακοίνωση δεν αρκεί. Δεν αποτελεί εγγύηση. Δεν δεσμεύει κανέναν. Είναι κενό γράμμα.
Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΔΕΝ ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΕΤΑΙ
Τα κειμήλια της Εικοσιφοίνισσας, τα χειρόγραφα της Ξάνθης, οι θησαυροί του Μελενίκου και των Σερρών δεν ανήκουν σε μια κυβέρνηση. Δεν είναι νομίσματα για να κλείνουν πρόχειρα εκκρεμότητες. Ανήκουν στην ιστορία. Ανήκουν στους πολίτες. Ανήκουν στις επόμενες γενιές.
Και η ιστορία απαιτεί κάτι περισσότερο από μια φωτογραφία υπογραφής στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού. Απαιτεί αλήθεια. Απαιτεί λογοδοσία. Απαιτεί ολοκλήρωση της διεκδίκησης.
Ο Μητροπολίτης Δράμας το είπε με τον πιο καθαρό τρόπο: «Δεν με ικανοποιεί η συμφωνία». Και ούτε εμάς. Γιατί η ιστορική μνήμη δεν μπαίνει σε ζυγαριά. Και η Μακεδονία δεν ξεπουλιέται για 48 κειμήλια.
Ακολουθήστε μας στις προτιμώμενες πηγές της Google:
