Μια λάθος τραπεζική μεταφορά, σύμφωνα με το mononews.gr, μπορεί να γίνει μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, όμως η ανάκτηση των χρημάτων δεν είναι πάντα εξίσου απλή. Τι προβλέπεται όταν τα χρήματα καταλήξουν σε λάθος δικαιούχο και γιατί η επίκληση «λάθους IBAN» μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να αποτελεί ένδειξη απάτης;
Πόσο εύκολο είναι τελικά να κάνεις λάθος στο IBAN;
Το IBAN δεν αποτελεί μια τυχαία σειρά αριθμών. Έχει συγκεκριμένη δομή και περιλαμβάνει ψηφία ελέγχου, τα οποία επιτρέπουν να ελεγχθεί μαθηματικά η εγκυρότητά του. Ο σχεδιασμός αυτός λειτουργεί ακριβώς ως μηχανισμός προστασίας από σφάλματα κατά την καταχώριση.
Αυτό έχει την πρακτική συνέπεια ότι αν κάποιος αντιγράψει ένα έγκυρο IBAN και αλλάξει κατά λάθος έναν χαρακτήρα, αυτό δεν σημαίνει αυτομάτως ότι δημιούργησε ένα άλλο έγκυρο IBAN που ανήκει τυχαία σε κάποιον τρίτο. Ένα απλό τυπογραφικό λάθος το πιθανότερο είναι να οδηγήσει σε αριθμό που δεν περνά τον έλεγχο εγκυρότητας και επομένως η συναλλαγή να μην προχωρήσει.
Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι μια λανθασμένη μεταφορά είναι αδύνατη. Κάποιος μπορεί να αντιγράψει διαφορετικό αλλά υπαρκτό και έγκυρο IBAN, να επιλέξει λάθος αποθηκευμένο δικαιούχο ή να χρησιμοποιήσει στοιχεία διαφορετικού προσώπου από εκείνο που πραγματικά ήθελε να πληρώσει.
Ωστόσο, πλέον η τράπεζα ελέγχει και αν το όνομα ταιριάζει με τον λογαριασμό, καθώς με τον Κανονισμό 2024/886 για τις άμεσες μεταφορές θεσπίστηκε η υπηρεσία επαλήθευσης δικαιούχου, γνωστή ως Verification of Payee, η οποία εφαρμόζεται στην Ευρωζώνη από τις 9 Οκτωβρίου 2025.Πριν από την ολοκλήρωση της μεταφοράς, γίνεται έλεγχος εάν το όνομα του δικαιούχου που έχει εισαγάγει ο πληρωτής αντιστοιχεί στα στοιχεία του λογαριασμού στον οποίο πρόκειται να σταλούν τα χρήματα.
Έτσι, το σύστημα μπορεί να ενημερώσει τον χρήστη για αντιστοίχιση, για σχεδόν αντιστοίχιση ή για μη αντιστοίχιση των στοιχείων. Ο πληρωτής αποκτά επομένως μια πρόσθετη ευκαιρία να αντιληφθεί ότι κάτι δεν πάει καλά πριν τα χρήματα φύγουν από τον λογαριασμό του.
Βέβαια, υπάρχει το ενδεχόμενο τα χρήματα να καταλήξουν σε μη δικαιούχο, οπότε γεννάται το ερώτημα αν ο αποστολέας μπορεί να κάνει κάτι να τα διεκδικήσει πίσω ή μήπως ο τρίτος έχει δικαίωμα να τα κρατήσει, εφόσον κατέληξαν στον λογαριασμό του.
Πώς ανακτώνται τα χρήματα που στάλθηκαν κατά λάθος
Στην σπάνια περίπτωση που γίνει τελικά λάθος μεταφορά, ο πληρωτής πρέπει να επικοινωνήσει άμεσα με την τράπεζά του, να γνωστοποιήσει τη λανθασμένη μεταφορά και να ζητήσει να κινηθεί η προβλεπόμενη διαδικασία ανάκλησης ή ανάκτησης των χρημάτων.
Ωστόσο, μια τραπεζική μεταφορά που έχει ήδη εκτελεστεί δεν λειτουργεί όπως μια αγορά που ακυρώνεται με το πάτημα ενός κουμπιού. Αν τα χρήματα έχουν ήδη πιστωθεί στον λογαριασμό του παραλήπτη, η τράπεζα του αποστολέα δεν μπορεί απλώς, επειδή ο πελάτης της δήλωσε ότι έκανε λάθος, να αφαιρέσει μονομερώς το ποσό από τον λογαριασμό ενός τρίτου.
Ο ν. 4537/2018, με τον οποίο ενσωματώθηκε στην ελληνική έννομη τάξη η ευρωπαϊκή Οδηγία PSD2 για τις υπηρεσίες πληρωμών, ρυθμίζει ειδικά την περίπτωση κατά την οποία ο χρήστης παρέχει λανθασμένο αποκλειστικό μέσο ταυτοποίησης για την εκτέλεση της συναλλαγής.
Η βασική λογική είναι ότι, όταν η εντολή εκτελέστηκε σύμφωνα με το αποκλειστικό μέσο ταυτοποίησης που έδωσε ο ίδιος ο χρήστης, ο πάροχος υπηρεσιών πληρωμών δεν καθίσταται αυτομάτως υπεύθυνος επειδή ο πελάτης εισήγαγε λανθασμένα στοιχεία. Όμως, προβλέπεται η καταβολή εύλογων προσπαθειών για την ανάκτηση των χρημάτων.
Για τον λόγο αυτό, το πρώτο πρακτικό βήμα είναι η άμεση επικοινωνία με την τράπεζα. Όσο νωρίτερα εντοπιστεί το πρόβλημα και κινηθεί η διαδικασία, τόσο καλύτερα, αφού η ταχεία ειδοποίηση λειτουργεί ουσιαστικά και ως απόδειξη ότι πρόκειται πράγματι για λάθος και όχι για κακόβουλη ενέργεια.
Τι συμβαίνει σε περίπτωση μη ανάκτησης
Αν τα χρήματα δεν ανακτηθούν μέσω της τραπεζικής διαδικασίας, αυτό δεν σημαίνει ότι ο αποστολέας δεν έχει αξιώσεις έναντι του ανθρώπου που έλαβε κατά λάθος τα χρήματα. Το γεγονός ότι μια τράπεζα δεν μπορεί να αντιστρέψει μονομερώς μια ολοκληρωμένη συναλλαγή δεν σημαίνει ότι ο παραλήπτης αποκτά δικαίωμα να κρατήσει ένα ποσό που δεν του ανήκει.
Σε αυτή την περίπτωση ενεργοποιούνται οι κανόνες του Αστικού Κώδικα περί αδικαιολόγητου πλουτισμού, σύμφωνα με τους οποίους όποιος έγινε πλουσιότερος χωρίς νόμιμη αιτία από την περιουσία ή με ζημία άλλου έχει υποχρέωση να αποδώσει την ωφέλεια.
Στην περίπτωση μιας πραγματικά λανθασμένης τραπεζικής μεταφοράς, ο αποστολέας κατέβαλε χρήματα χωρίς να υπάρχει η αιτία που θα δικαιολογούσε να τα λάβει ο συγκεκριμένος παραλήπτης. Η πίστωση του ποσού στον τραπεζικό λογαριασμό δεν μετατρέπει επομένως αυτομάτως τα χρήματα σε περιουσία του προσώπου που τα έλαβε.
Αν η τραπεζική διαδικασία ανάκτησης δεν οδηγήσει στην επιστροφή του ποσού, ο αποστολέας θα πρέπει να στραφεί νομικά κατά του παραλήπτη και να διεκδικήσει την απόδοσή του, αποδεικνύοντας ότι τα χρήματα καταβλήθηκαν από λάθος και όχι από κάποια αιτία που θα εξηγούσε την εξόφληση.
Τι πρέπει να κάνει ο παραλήπτης
Η ίδια αρχή λειτουργεί και από την αντίθετη πλευρά. Αν κάποιος ανοίξει τον λογαριασμό του και διαπιστώσει ότι πιστώθηκε κάποιο ποσό χωρίς να υπάρχει κάποια συναλλαγή, πώληση, οφειλή ή άλλη αιτία που να δικαιολογεί την πληρωμή, δεν πρέπει να θεωρήσει ότι στάθηκε απλώς τυχερός. Το ποσό μπορεί να εμφανίζεται ως πίστωση στον λογαριασμό του, αυτό όμως δεν αρκεί για να δημιουργήσει νόμιμη αιτία κτήσης του.
Επομένως, η σωστή αντίδραση δεν είναι να χρησιμοποιήσει ή να ξοδέψει τα χρήματα, αλλά να επικοινωνήσει με την τράπεζά του και να γνωστοποιήσει την άγνωστη πίστωση, ώστε να διαπιστωθεί η προέλευσή της και να ακολουθηθεί η προβλεπόμενη διαδικασία.
Το σίγουρο είναι ότι, όπως προαναφέρθηκε, τέτοιες περιπτώσεις είναι ιδιαίτερα σπάνιες. Αυτό σημαίνει με απλά λόγια ότι πολύ πιθανότερο είναι να αποτελούν απάτη.
Η πειστική απάτη με το λάθος IBAN και οι κίνδυνοι για τον παραλήπτη.
Το σενάριο μπορεί να είναι εξαιρετικά ευλογοφανές. Ένας άγνωστος τηλεφωνεί και ισχυρίζεται ότι έκανε λάθος κατά τη μεταφορά, ζητώντας από τον παραλήπτη να μπει στο e-banking του και να ελέγξει αν πράγματι πιστώθηκε το ποσό, για να του το στείλει πίσω. Ο παραλήπτης το κάνει και βλέπει ότι τα χρήματα όντως υπάρχουν.
Ακριβώς εκεί βρίσκεται η δύναμη της απάτης. Το θύμα δεν καλείται να πιστέψει απλώς έναν άγνωστο, αφού βλέπει με τα μάτια του μια πραγματική τραπεζική πίστωση και θεωρεί ότι αυτό επιβεβαιώνει την ιστορία που άκουσε στο τηλέφωνο.
Η αλήθεια είναι ότι δεν την επιβεβαιώνει. Η ύπαρξη των χρημάτων αποδεικνύει ότι πραγματοποιήθηκε μια πίστωση. Δεν αποδεικνύει, όμως, ότι ο άνθρωπος που τηλεφωνεί είναι πράγματι ο αποστολέας, ούτε ότι ο λογαριασμός στον οποίο ζητά να σταλούν τα χρήματα είναι ο λογαριασμός από τον οποίο προήλθαν.
Οι επιφυλάξεις αυτές έχουν ακόμη μεγαλύτερο έρεισμα πλέον, ακριβώς επειδή μια τυχαία λανθασμένη μεταφορά δεν είναι τόσο απλή όσο μπορεί να φανταζόμασταν στο παρελθόν λόγω του ελέγχου εγκυρότητας του IBAN και της επαλήθευσης δικαιούχου.
Το επόμενο ερώτημα, λοιπόν, είναι ποιο είναι το νόημα της απάτης και τι επιδιώκει κανείς με το να στείλει χρήματα σε έναν λογαριασμό και να προτρέψει τον παραλήπτη να τα επαναπιστώσει σε άλλον.
Αυτό που συμβαίνει ουσιαστικά είναι ότι ο ανυποψίαστος παραλήπτης λειτουργεί ως ενδιάμεσος κρίκος στην παράνομη αλυσίδα. Μπορεί το ποσό αυτό να συνδέεται με εξαπάτηση τρίτου προσώπου, με παραβιασμένο τραπεζικό λογαριασμό ή με άλλη παράνομη συναλλαγή και στη συνέχεια ο δράστης να επιχειρεί να τα μετακινήσει εκ νέου, χρησιμοποιώντας αυτή την αλληλουχία ως ξέπλυμα.
Ο παραλήπτης θεωρεί ότι απλώς επιστρέφει χρήματα που δεν του ανήκουν. Στην πραγματικότητα, όμως, μπορεί να δίνει ο ίδιος εντολή για μια νέα τραπεζική συναλλαγή προς έναν εντελώς διαφορετικό λογαριασμό, συμβάλλοντας χωρίς να το αντιλαμβάνεται στην περαιτέρω διακίνηση παράνομων χρημάτων.
Είτε, πάντως, πρόκειται για ένα αθώο λάθος είτε για πιθανή απάτη, η ασφαλής κίνηση είναι πάντα η ίδια. Το ποσό πρέπει να παραμείνει ανέγγιχτο, να γίνει άμεση επικοινωνία με την τράπεζα και να ακολουθηθεί αποκλειστικά η επίσημη διαδικασία επιστροφής χρημάτων.
Ακολουθήστε μας στις προτιμώμενες πηγές της Google:
