Στις πλαγιές του Παναχαϊκού, κοντά στην Ελεκίστρα, στέκει μέχρι σήμερα το ημιτελές οικοδόμημα του Σανατορίου της Ζάστοβας — ενός νοσοκομείου που σχεδιάστηκε και άρχισε να κατασκευάζεται τη δεκαετία του 1930 για να αποτελέσει ασπίδα απέναντι στη μάστιγα της φυματίωσης, αλλά η ιστορική συγκυρία του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ο θάνατος του ευεργέτη Βασιλείου Μαραγκόπουλου και η πρόοδος της ιατρικής δεν του επέτρεψαν να υποδεχτεί ποτέ ασθενείς.
Η δωρεά Μαραγκόπουλου και η εγκατάλειψη
Στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα, πριν την ανακάλυψη των αποτελεσματικών αντιφυματικών φαρμάκων, η φυματίωση αποτελούσε τεράστια απειλή δημόσιας υγείας και αιτία κοινωνικής απομόνωσης, με τα ορεινά, δασώδη σανατόρια —όπου κυριαρχούσαν ο καθαρός αέρας, ο ήλιος, η ξεκούραση και η καλή διατροφή— να συνιστούν τη βασική θεραπευτική διέξοδο.
Αναλυτικά τα ιστορικά ορόσημα της πορείας του έργου περιλαμβάνουν:
Οι Πρώτες Ζυμώσεις & οι Προτεινόμενες Τοποθεσίες (1927–1935): Η ανάγκη της Πάτρας για ένα οργανωμένο αντιφυματικό νοσοκομείο οδήγησε το 1927 στην ίδρυση αντιφυματικής εταιρείας και το 1929 στην ψήφιση διάταξης για θεραπευτήριο με την επωνυμία «Άγιος Ανδρέας». Στο τραπέζι είχαν πέσει διάφορες τοποθεσίες (Οβρυά, Μονή Ομπλού, Μέντζαινα, Γηροκομειό, Λυκοχωρός και Σαμακιά της Αρόης). Παρότι το 1931 η ίδρυση σανατορίου στη Βυτίνα έφερε προσωρινό αδιέξοδο προκαλώντας αντιδράσεις των τοπικών παραγόντων, στις 9 Μαρτίου 1935 λειτούργησε αντιφυματικό ιατρείο στην οδό Βότση 35 στην Κάτω Πόλη, ως ένα πρώτο βήμα.

Η Έναρξη της Κατασκευής & η Χρηματοδότηση του Βασιλείου Μαραγκόπουλου (Μάρτιος 1937): Η ανέγερση του σανατορίου στη Ζάστοβα ξεκίνησε τον Μάρτιο του 1937, με καθοριστική τη συμβολή του Πατρινού επιχειρηματία Βασιλείου Μαραγκόπουλου, ο οποίος ανέλαβε προσωπικά τη χρηματοδότηση του έργου. Παράλληλα, χρηματοδότησε τη διάνοιξη δρόμου περίπου 15 χιλιομέτρων προς το σημείο και απασχόλησε κατοίκους των γύρω χωριών, ενώ το κτίριο διέθετε πρωτοποριακά για την εποχή χαρακτηριστικά, συνδυάζοντας σκελετό από οπλισμένο σκυρόδεμα και πέτρινους τοίχους.

Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, ο Θάνατος του Ευεργέτη και η Οριστική Εγκατάλειψη (1940–1953): Το 1940, με το ξέσπασμα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, οι εργασίες διακόπηκαν. Ο θάνατος του Βασιλείου Μαραγκόπουλου το 1944 στέρησε από το οικοδόμημα τον βασικό του χρηματοδότη και υποστηρικτή, ενώ τα επόμενα χρόνια η εμφάνιση αποτελεσματικότερων φαρμακευτικών θεραπειών άλλαξε τα ιατρικά δεδομένα. Τελικά, το 1953 λειτούργησε το Νοσοκομείο Φυματιώντων στην περιοχή του Γηροκομείου, αφήνοντας το κτίριο της Ζάστοβας ημιτελές μέχρι σήμερα ως ένα σιωπηλό ιστορικό μνημείο της προσπάθειας της Πάτρας απέναντι στη φυματίωση.










