Πραγματικότητα είναι πλέον και στην Ελλάδα η δυνατότητα επιβράδυνσης της νόσου Αλτσχάιμερ με τις νέες θεραπείες. Ήδη, τουλάχιστον 35 ασθενείς λαμβάνουν τον τελευταίο χρόνο ένα νέο μονοκλωνικό αντίσωμα σε εξειδικευμένα νοσοκομεία της χώρας. Τα αποτελέσματα των κλινικών μελετών δείχνουν ότι το συγκεκριμένο φάρμακο μπορεί να αναχαιτίσει σε σημαντικό βαθμό τη γνωστική και λειτουργική επιδείνωση σε επιλεγμένους ασθενείς.
«Δεν πρόκειται για πανάκεια ούτε για οριστική θεραπεία της νόσου Alzheimer, αλλά για μια πολλά υποσχόμενη θεραπευτική προσέγγιση. Αξίζει να εξετάζεται η χορήγησή της σε ασθενείς που πληρούν τα απαραίτητα κριτήρια και είναι διατεθειμένοι να αποδεχθούν τους πιθανούς κινδύνους, έπειτα από πλήρη ενημέρωση», δηλώνει σε συνέντευξή της στο Πρακτορείο FM η νευρολόγος-ψυχίατρος, πρόεδρος της Εταιρείας Alzheimer Αθηνών και του Εθνικού Παρατηρητηρίου για την Άνοια και τη νόσο Alzheimer, Παρασκευή Σακκά.
Πρώτα σημάδια και δίκτυο δομών: Πού να απευθυνθείτε όταν εξασθενεί η μνήμη
Ερ: Ποια είναι τα πρώτα σημάδια που πρέπει να κινητοποιήσουν έναν άνθρωπο ή την οικογένειά του ώστε να αναζητήσει ιατρική βοήθεια; Πώς ξεχωρίζουμε τη φυσιολογική έκπτωση της μνήμης λόγω ηλικίας από την ήπια νοητική διαταραχή και την άνοια;
Απ: Μεγαλώνοντας, όλοι οι άνθρωποι ξεχνάμε λίγο περισσότερο από ό,τι στις νεότερες ηλικίες. Η έκπτωση της μνήμης πρέπει να κινητοποιήσει τόσο τον ίδιο τον άνθρωπο όσο και την οικογένειά του όταν επηρεάζει τη λειτουργικότητά του — όχι όταν ξεχνά απλώς κάποια ονόματα, γενικές πληροφορίες ή γεγονότα.
Τότε θα πρέπει να απευθυνθεί σε έναν ειδικό, σε ένα ιατρείο μνήμης. Υπάρχουν πλέον 37 εξειδικευμένα δημόσια ιατρεία μνήμης συνολικά σε όλη τη χώρα (σε πανεπιστημιακά και γενικά νοσοκομεία, καθώς και σε Κέντρα Ημέρας για την Άνοια), ενώ 3 λειτουργούν σε ιδιωτικά νοσοκομεία. Αν δεν υπάρχει εξειδικευμένο ιατρείο μνήμης κοντά, ο ενδιαφερόμενος μπορεί να απευθυνθεί στον νευρολόγο ή στον ψυχίατρο της περιοχής. Επειδή η άνοια είναι πλέον τόσο συχνή στην τρίτη ηλικία, ακόμη και οι οικογενειακοί γιατροί και οι παθολόγοι γνωρίζουν πώς να εξετάσουν ένα άτομο με προβλήματα μνήμης και να ζητήσουν τον απαραίτητο έλεγχο.
Ερ: Πού βρίσκεται αυτή τη στιγμή το δίκτυο δομών για την άνοια;
Απ: Το δίκτυο των δομών για την άνοια αναμένεται να ενισχυθεί με 19 νέα Κέντρα Ολοκληρωμένης Ημερήσιας Φροντίδας σε όλη την Ελλάδα. Μέχρι σήμερα, ήδη λειτουργούν 33 Κέντρα Ημέρας, εκ των οποίων 7 διαθέτουν και κινητές μονάδες. Η ανάθεση των νέων κέντρων σε δικαιούχους φορείς (κυρίως ΜΚΟ) έχει ολοκληρωθεί και η λειτουργία τους αναμένεται να ξεκινήσει μέσα στους επόμενους μήνες.
Ερ: Ποια είναι η διαδρομή για τον άνθρωπο που ανησυχεί για τη μνήμη του;
Απ: Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να ενημερωθούν για τα Κέντρα Ημέρας μέσα από την ιστοσελίδα της Εταιρείας Alzheimer, αλλά και καλώντας στη Γραμμή Βοήθειας για την Άνοια 1102 (με αστική χρέωση). Εκεί μπορούν να πληροφορηθούν πού βρίσκεται η πλησιέστερη δομή, ώστε να αποφύγουν την άσκοπη ταλαιπωρία.
Επιδημιολογική εικόνα: 250.000 άτομα με άνοια στην Ελλάδα
Ερ: Όσον αφορά τα επιδημιολογικά δεδομένα, ποια είναι σήμερα η εικόνα της νόσου Alzheimer στην Ελλάδα;
Απ: Στη χώρα μας υπολογίζεται ότι σχεδόν 250.000 άνθρωποι πάσχουν από άνοια. Η νόσος Alzheimer αποτελεί το 70% έως 80% των περιστατικών. Είναι η εμβληματική μορφή έκπτωσης μνήμης και νοητικών λειτουργιών, ίσως η πιο γρήγορη και η χειρότερη. Όλες οι άνοιες είναι δύσκολες καταστάσεις, κρατάνε χρόνια και φορτίζουν οικονομικά και συναισθηματικά τις οικογένειες.
Σε ποια νοσοκομεία χορηγείται η νέα θεραπεία και πώς λειτουργεί
Ερ: Τα νέα φάρμακα, όπως το lecanemab και το donanemab, έχουν εγκριθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση για επιλεγμένους ασθενείς με πρώιμη νόσο Αλτσχάιμερ. Πώς λειτουργούν και πόσο μπορούν πραγματικά να επιβραδύνουν την εξέλιξη της νόσου;
Απ: Πρόκειται για δύο νέα φάρμακα — μονοκλωνικά αντισώματα κατά του βήτα αμυλοειδούς (της πρωτεΐνης που συσσωρεύεται στον εγκέφαλο και αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό της νόσου) — τα οποία αναπτύχθηκαν την τελευταία πενταετία. Στην ευρωπαϊκή αγορά κυκλοφορεί το donanemab, το οποίο χορηγείται πλέον και στην Ελλάδα. Έχει λάβει άδεια από τον ΕΟΦ και, παρότι δεν αποζημιώνεται μέσω των συνήθων διαδικασιών, μπορεί να χορηγηθεί μέσω του Συστήματος Ηλεκτρονικής Προέγκρισης (ΣΗΠ) για ακριβά φάρμακα.
Ήδη, 35 ασθενείς λαμβάνουν τη συγκεκριμένη θεραπεία στη χώρα μας τον τελευταίο χρόνο, στα νοσοκομεία:
Αττικόν
Ευαγγελισμός
Τζάνειο
Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Πατρών
Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Λάρισας
Γεννηματάς
Υγεία
Οι ενδιαφερόμενοι πρέπει να απευθύνονται σε εξειδικευμένα ιατρεία μνήμης ή στον θεράποντα νευρολόγο τους, προκειμένου να αξιολογηθεί εάν πληρούν τα κριτήρια χορήγησης.
Κριτήρια χορήγησης, παρενέργειες και προσδοκώμενο όφελος
Ερ: Ποια είναι τα βασικά κριτήρια χορήγησης; Ποιες παθήσεις ή φαρμακευτικές αγωγές αποκλείουν έναν ασθενή από τη θεραπεία;
Απ: Οι νέες θεραπείες απευθύνονται σε ασθενείς που βρίσκονται στα πρώιμα στάδια της νόσου Αλτσχάιμερ. Δεν πρέπει να υπάρχει σοβαρή συστηματική νόσος (όπως προχωρημένος καρκίνος, βαριά καρδιοπάθεια ή σοβαρά ρευματολογικά νοσήματα). Επίσης, αποκλείονται ασθενείς με ιστορικό σοβαρών εγκεφαλικών επεισοδίων ή εγκεφαλικών αιμορραγιών, καθώς και όσοι λαμβάνουν αντιπηκτική αγωγή. Απαραίτητη προϋπόθεση είναι η δυνατότητα τακτικής παρακολούθησης με μαγνητικές τομογραφίες εγκεφάλου. Η ηλικία από μόνη της δεν αποτελεί κριτήριο αποκλεισμού.
Ερ: Ποιοι είναι οι πιθανοί κίνδυνοι και οι παρενέργειες αυτών των φαρμάκων;
Απ: Η δονανεμάμπη (donanemab) χορηγείται ενδοφλεβίως μία φορά τον μήνα στο πλαίσιο ημερήσιας νοσηλείας (3-4 ώρες). Οι ανεπιθύμητες ενέργειες περιλαμβάνουν εγκεφαλικό οίδημα ή αιμορραγικές αλλοιώσεις στον εγκέφαλο, που μπορεί να εμφανιστούν σε ποσοστό έως και 20%. Ωστόσο, οι σοβαρές ή συμπτωματικές περιπτώσεις είναι κάτω του 6%, ενώ η διακοπή της θεραπείας λόγω ανεπιθύμητων ενεργειών αφορά περίπου το 1,5% των ασθενών.
Ερ: Γιατί κάποιος να αναλάβει αυτό το ρίσκο; Ποιο είναι το προσδοκώμενο όφελος;
Απ: Η νόσος Alzheimer διαρκεί κατά μέσον όρο 11-12 χρόνια και καταλήγει σε πλήρη έκπτωση των νοητικών λειτουργιών. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα δεδομένα κλινικών μελετών διάρκειας 18 μηνών, η δονανεμάμπη μπορεί να επιβραδύνει τη γνωστική και λειτουργική επιδείνωση έως και κατά 35%. Αυτό σημαίνει ότι ο ασθενής διατηρεί για μεγαλύτερο διάστημα τις νοητικές του ικανότητες και την αυτονομία του.
Ερ: Τα 35 άτομα που λαμβάνουν τη θεραπεία στη χώρα μας τι ηλικίας είναι;
Απ: Από 55 έως 88 ετών. Ένας 88χρονος μπορεί να λάβει τη θεραπεία εφόσον βρίσκεται σε πολύ καλή φυσική κατάσταση και πληροί τα απαραίτητα κριτήρια.
Ερ: Τι δείχνουν τα νεότερα δεδομένα για τη διάρκεια του θεραπευτικού οφέλους;
Απ: Στην περίπτωση της δονανεμάμπης, μελέτες μακροχρόνιας παρακολούθησης δείχνουν ότι τα θεραπευτικά οφέλη φαίνεται να διατηρούνται έως και τέσσερα χρόνια.
Η πρόληψη ξεκινά από τη μέση ηλικία
Ερ: Πότε πρέπει να ξεκινάει η πρόληψη και τι περιλαμβάνει;
Απ: Η πρόληψη αρχίζει ήδη από την αρχή της μέσης ηλικίας. Το βήτα αμυλοειδές μπορεί να αρχίσει να εναποτίθεται στον εγκέφαλο έως και 20 χρόνια πριν από την εμφάνιση των πρώτων συμπτωμάτων.
Η τεκμηριωμένη πρόληψη βασίζεται στον τρόπο ζωής μας:
Σωματική άσκηση: Κυρίως αεροβική, αλλά και ασκήσεις μυϊκής ενδυνάμωσης και ισορροπίας.
Νοητική άσκηση: Διαρκής κινητοποίηση του μυαλού με διάφορους τρόπους.
Υγιεινή διατροφή & έλεγχος υγείας: Ρύθμιση πίεσης, σακχάρου, χοληστερίνης και σωματικού βάρους.
Καθημερινές συνήθειες: Διακοπή καπνίσματος, λελογισμένη κατανάλωση αλκοόλ, προστασία της ακοής/όρασης, προστασία της κεφαλής από τραυματισμούς και διατήρηση ενεργής κοινωνικής ζωής.
Ακολουθήστε μας στις προτιμώμενες πηγές της Google:
