Με ιδιαίτερη συγκίνηση συμμετείχα στην παρουσίαση του βιβλίου της Χριστίνας Φίλιππα «Γεώργιος Ιωαννίδης (1893-1953) και Ζωή Μελά-Ιωαννίδη(1898-1996) – Πρωτοπόροι επιστήμονες στο Ελληνικό Ινστιτούτο Παστέρ», που διοργάνωσε χθες ο Ιατρικός Σύλλογος Αιγίου και το Τμήμα ΓΑΚ Αιγιαλείας υπό την Αιγίδα της Αντιδημαρχίας Πρόνοιας & Κοινωνικής Προστασίας Δήμου Αιγιαλείας, στο Εργατικό Κέντρο Αιγίου.
Ο Γεώργιος Ιωαννίδης, γιατρός από το Αίγιο, και η Ζωή Μελά-Ιωαννίδη, κόρη του Παύλου Μελά και της Ναταλίας Δραγούμη, ένωσαν τις ζωές τους με την επιστήμη και την κοινωνική προσφορά.
Ανάμεσα σε πολλούς αξιόλογους ομιλητές είχα την τιμή να μιλήσω για την κοινωνική και πολιτική δράση της Ζωής Μελά- Ιωαννίδη.
Η προετοιμασία της εισήγησής μου υπήρξε για μένα ένα πραγματικό ταξίδι γνωριμίας με μια γυναίκα εξαιρετικά σύγχρονη για την εποχή της. Χημικός, ερευνήτρια, διακεκριμένη επιστήμονας, σύζυγος και μητέρα αλλά και κοινωνικά δραστήρια και βαθιά πολιτικοποιημένη, που αμφισβήτησε τα στερεότυπα της εποχής της και διεκδίκησε το δικαίωμα των γυναικών στη μόρφωση, την εργασία και τη δημόσια παρουσία. Όπως έλεγε η ίδια: «Ήμουν φύση επαναστατική». «Αποφάσισα να σπουδάσω πρώτα και μετά οπωσδήποτε να δουλέψω».
Η Ζωή Μελά υπήρξε από τις πρώτες Ελληνίδες χημικούς, με σημαντική επιστημονική παρουσία στο Ινστιτούτο Παστέρ. Με εντυπωσίασε ιδιαίτερα ότι η Ζωή Μελά ασχολήθηκε με την έρευνα των ζυμομυκήτων που σχετίζονται με το κρασί και το ψωμί, δύο αγαθά τόσο βαθιά συνδεδεμένα με τον ελληνικό πολιτισμό και την καθημερινότητά μας.
Παράλληλα, όμως, ανέπτυξε έντονη κοινωνική και συνδικαλιστική δράση. Πρωτοστάτησε στην ίδρυση της Ένωσης Ελλήνων Χημικών, αναλαμβάνοντας την πρωτοβουλία για τη δημιουργία της και συντάσσοντας την ιδρυτική της διακήρυξη. Όταν το 1926 οι γυναίκες αποκλείστηκαν από διαγωνισμό του Υπουργείου Οικονομικών, η Ζωή Μελά βρέθηκε στην πρώτη γραμμή της διεκδίκησης. Για σχεδόν τριάντα χρόνια αγωνίστηκε αδιάκοπα για την ισότιμη πρόσβαση των γυναικών επιστημόνων στο Δημόσιο, συμβάλλοντας καθοριστικά στη δικαίωση του αγώνα το 1955. Αυτή ήταν μια σημαντική κατάκτηση ισότητας. Δεν αγωνίστηκε μόνο για τη δική της επαγγελματική πορεία, αλλά για τη συλλογική εκπροσώπηση των χημικών και την κατοχύρωση των δικαιωμάτων τους.
Η Ζωή Μελά υπήρξε ζωντανό παράδειγμα του νέου τύπου γυναίκας που αναδυόταν στην Ελλάδα του Μεσοπολέμου. Επιστήμονας, σύζυγος, μητέρα και ενεργή πολίτης, συνδύασε με επιτυχία επαγγελματική , οικογενειακή, και κοινωνική ζωή σε μια εποχή που αυτό θεωρούνταν εξαιρετικά σπάνιο, προκαλώντας τον θαυμασμό ακόμη και του Τύπου της εποχής.
Ιδιαίτερη εντύπωση μου έκανε και μια συμβολική αλλά ουσιαστική πλευρά της προσωπικότητάς της: διατήρησε το πατρικό της επώνυμο μετά τον γάμο της, υπογράφοντας ως Ζωή Μελά-Ιωαννίδη. Σήμερα αυτό μπορεί να φαίνεται αυτονόητο. Στις αρχές όμως του 20ού αιώνα ήταν μια συνειδητή δήλωση αυτονομίας και αναγνώρισης της προσωπικής και επιστημονικής της ταυτότητας.
Η δράση της δεν περιορίστηκε στην επιστήμη. Ήταν ιδρυτικό μέλος του Συνδέσμου Ελληνίδων Επιστημόνων και Πρόεδρος του κατά την Κατοχή, όπου πρωτοστάτησε σε δράσεις αλληλεγγύης, στήριξης οικογενειών διωκομένων, συσσιτίων και παρεμβάσεων με υπομνήματα και διαβήματα προς την Αρχιεπισκοπή, τις κατοχικές αρχές και άλλους φορείς, διεκδικώντας τη σωτηρία κρατουμένων, ομήρων και μελλοθανάτων. Όπως είπε αργότερα η Αμαλία Φλέμινγκ, χρησιμοποίησε κάθε δυνατότητα που της έδινε η θέση της για να βοηθήσει όσους είχαν ανάγκη.
Παράλληλα, ανέπτυξε πρωτοποριακή δράση ενημέρωσης και ενδυνάμωσης των γυναικών, ενθαρρύνοντάς τες να μη συμβιβάζονται μοιρολατρικά με τις δυσκολίες της Κατοχής.
Μετά την Απελευθέρωση, όταν η χώρα οδηγήθηκε στη νέα τραγωδία του Εμφυλίου, η Ζωή Μελά προχώρησε σε μία από τις σημαντικότερες πολιτικές πράξεις της ζωής της. Υπέγραψε μαζί με άλλες γυναίκες τη συγκλονιστική έκκληση για ειρήνη, που δημοσιεύτηκε στις 28 Φεβρουαρίου 1947, στο Ριζοσπάστη, με τίτλο «Φτάνουν πια τα μίση, τα αίματα και οι τάφοι. Ελάτε να δώσουμε πρώτες εμείς τα χέρια».
Μέχρι τα βαθιά της γεράματα παρέμεινε δραστήρια, με καθαρή σκέψη και έντονο ενδιαφέρον για τα κοινά. Η ζωή της αποτελεί ένα φωτεινό παράδειγμα επιστημονικής αριστείας, κοινωνικής ευθύνης και γυναικείας χειραφέτησης.
Διαβάζοντας το βιβλίο της Χριστίνας Φίλιππα, ομολογώ ότι συχνά ένιωσα να ταυτίζομαι με τη Ζωή Μελά. Ίσως γιατί από το 1983 συμμετέχω στην Ένωση Γυναικών Ελλάδας και γνωρίζω από προσωπική εμπειρία ότι η κοινωνική πρόοδος δεν χαρίζεται, κατακτάται. Και ίσως γι’ αυτό αισθάνθηκα τόσο κοντά της. Γιατί, έναν αιώνα αργότερα, εξακολουθούμε να δίνουμε μάχες που εκείνη είχε ήδη αρχίσει: να ενθαρρύνουμε τα κορίτσια να στραφούν στις θετικές επιστήμες, να διεκδικήσουν ισότιμη παρουσία στη δημόσια ζωή και να μην εγκλωβίζονται στο ψευτοδίλημμα «καριέρα ή οικογένεια».
Δεν μπορώ να μην αναφερθώ στην παρουσία της κόρης τους, της Ναταλίας Ιωαννίδη, που έκανε τη βραδιά ακόμη πιο συγκινητική. Καθώς μιλούσαμε για τη ζωή, το έργο και την προσφορά των γονιών της, η παρουσία της στην αίθουσα μας θύμιζε ότι πίσω από τα ιστορικά πρόσωπα υπάρχουν άνθρωποι, οικογένειες, μνήμες και συναισθήματα που συνεχίζουν να ζουν. Ήταν μια στιγμή που άγγιξε όλους όσοι παρακολουθήσαμε την εκδήλωση. Στη συζήτηση που έκανα μαζί της, μου είπε πόσο σπουδαία ήταν η μητέρα της, η οποία πέθανε όταν αυτή ήταν ήδη 65 ετών και πόσο περήφανη νιώθει γι αυτήν.
Η Ζωή Μελά-Ιωαννίδη ήταν μια σπουδαία επιστήμονας. Μια ανήσυχη πολίτης. Μια γυναίκα πραγματικά μπροστά από την εποχή της. Μια γυναίκα που διεκδίκησε το δικαίωμα να ορίζει η ίδια τη ζωή και την ταυτότητά της, άνοιξε δρόμους για τις γυναίκες στην επιστήμη και έθεσε το προσωπικό της κύρος στην υπηρεσία της κοινωνίας και της πατρίδας. Για αυτό και, έναν αιώνα μετά, η πορεία της εξακολουθεί να εμπνέει.
Ακολουθήστε μας στις προτιμώμενες πηγές της Google:
