Κάθε καλοκαίρι, χιλιάδες οικογένειες σε ολόκληρη τη χώρα περιμένουν με αγωνία τα αποτελέσματα των Πανελλαδικών Εξετάσεων.
Για έναν νέο άνθρωπο, η εισαγωγή στο πανεπιστήμιο είναι μια στιγμή χαράς, δικαίωσης και ελπίδας. Είναι η αρχή μιας νέας ζωής.
Για πολλές οικογένειες, όμως, λίγες ημέρες μετά τη χαρά αρχίζει ένας δεύτερος και πολύ διαφορετικός υπολογισμός.
Πόσο κοστίζει ένα μικρό σπίτι στην πόλη όπου πέρασε το παιδί; Μπορούμε να πληρώνουμε ένα δεύτερο ενοίκιο; Τους λογαριασμούς; Τη διατροφή; Τι πρέπει να περιορίσουμε από τον οικογενειακό προϋπολογισμό;
Και κάπου εκεί ένα εκπαιδευτικό επίτευγμα κινδυνεύει να μετατραπεί σε οικονομικό άγχος.
Αυτό είναι το πραγματικό πρόσωπο της φοιτητικής στεγαστικής κρίσης.
Δεν αφορά μόνο τιμές ανά τετραγωνικό, ποσοστά αυξήσεων ή την πορεία της κτηματαγοράς.
Αφορά οικογένειες που καλούνται για τέσσερα ή περισσότερα χρόνια να συντηρήσουν δύο νοικοκυριά.
Αφορά νέους ανθρώπους που πολλές φορές αντιλαμβάνονται την οικονομική πίεση των γονιών τους και αισθάνονται ότι οι σπουδές τους αποτελούν βάρος.
Και αφορά, τελικά, το κατά πόσο δύο παιδιά που πέτυχαν στην ίδια σχολή έχουν πραγματικά τις ίδιες δυνατότητες να σπουδάσουν.
Η συγκατοίκηση είναι επιλογή – όχι οικονομικός μονόδρομος
Το τελευταίο διάστημα η συγκατοίκηση παρουσιάζεται ολοένα περισσότερο ως μία από τις απαντήσεις στο υψηλό κόστος της φοιτητικής κατοικίας.
Η συγκατοίκηση ασφαλώς δεν είναι κάτι αρνητικό.
Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες αποτελεί εδώ και δεκαετίες έναν συνηθισμένο τρόπο φοιτητικής ζωής. Μπορεί να προσφέρει κοινωνικοποίηση, αυτονομία, νέες εμπειρίες και χαμηλότερο κόστος διαβίωσης.
Άλλο, όμως, να επιλέγει ένας νέος να συγκατοικήσει και άλλο να αναγκάζεται να το κάνει επειδή δεν υπάρχει άλλη οικονομικά βιώσιμη επιλογή.
Ο φοιτητής πρέπει να μπορεί να επιλέξει αν θέλει να ζήσει μόνος του, με έναν φίλο, έναν συμφοιτητή ή με άλλους νέους ανθρώπους.
Δεν μπορεί η οικονομική δυνατότητα της οικογένειάς του να είναι αυτή που τελικά αποφασίζει για εκείνον.
Και κυρίως, δεν μπορούμε να θεωρήσουμε ότι βρήκαμε απάντηση στη φοιτητική στεγαστική κρίση επειδή δύο νέοι άνθρωποι μπορούν να μοιραστούν ένα ακριβό ενοίκιο.
Η συγκατοίκηση μπορεί να είναι μέρος της λύσης. Δεν μπορεί να είναι η στεγαστική πολιτική της χώρας.
Η ίδια η Πολιτεία επιδοτεί περισσότερο τη συγκατοίκηση
Η σημερινή πολιτική για το φοιτητικό στεγαστικό επίδομα αναγνωρίζει στην πράξη ότι η συγκατοίκηση περιορίζει το κόστος.
Το βασικό ετήσιο στεγαστικό επίδομα ανέρχεται σε 1.500 ευρώ για φοιτητές που σπουδάζουν στην Αττική ή στην Περιφερειακή Ενότητα Θεσσαλονίκης και σε 2.000 ευρώ για όσους σπουδάζουν στην υπόλοιπη Ελλάδα.
Στην περίπτωση της συγκατοίκησης, η ενίσχυση αυξάνεται σε 2.000 ευρώ ανά φοιτητή στην Αττική και τη Θεσσαλονίκη και σε 2.500 ευρώ ανά φοιτητή στην περιφέρεια.
Είναι μια χρήσιμη οικονομική ενίσχυση και για αρκετές οικογένειες σημαντική.
Αλλά πρέπει να είμαστε ξεκάθαροι: η οικονομική ενίσχυση της συγκατοίκησης μπορεί να αποτελεί συμπληρωματικό μέτρο. Δεν μπορεί να υποκαταστήσει την ανάγκη δημιουργίας περισσότερων φοιτητικών κατοικιών και περισσότερων δημόσιων εστιών.
Το επίδομα δεν καλύπτει όλες τις οικογένειες που δυσκολεύονται
Το φοιτητικό στεγαστικό επίδομα δεν αποτελεί οριζόντια παροχή.
Το ετήσιο οικογενειακό εισόδημα δεν πρέπει, κατά κανόνα, να υπερβαίνει τις 30.000 ευρώ, με προσαύξηση κατά 3.000 ευρώ για κάθε εξαρτώμενο τέκνο πέραν του ενός. Για συγκεκριμένα πανεπιστήμια της περιφέρειας το όριο ανέρχεται στις 40.000 ευρώ, με αντίστοιχη προσαύξηση.
Υπάρχουν παράλληλα περιουσιακά και ακαδημαϊκά κριτήρια.
Όμως εδώ υπάρχει μια πραγματικότητα που δεν πρέπει να παραβλέπουμε.
Το εισοδηματικό όριο των 30.000 ευρώ δεν ταυτίζεται με το πραγματικά διαθέσιμο εισόδημα μιας οικογένειας.
Από τους οικονομικούς πόρους του νοικοκυριού πρέπει να καλυφθούν η κύρια κατοικία, η φορολογική επιβάρυνση, οι λογαριασμοί, η διατροφή, οι μετακινήσεις και όλες οι καθημερινές ανάγκες μιας οικογένειας.
Και όταν ένα παιδί περάσει σε μια άλλη πόλη, προστίθεται ουσιαστικά ένα δεύτερο νοικοκυριό.
Αυτό σημαίνει ενοίκιο, ρεύμα, κοινόχρηστα, θέρμανση, διατροφή, μετακινήσεις και δεκάδες ακόμη καθημερινές δαπάνες.
Γι’ αυτό και η στεγαστική κρίση δεν αφορά πλέον μόνο τις χαμηλότερες εισοδηματικές κατηγορίες.
Αγγίζει όλο και περισσότερο τη μεσαία οικογένεια, που μπορεί στα χαρτιά να βρίσκεται πάνω από το όριο ενός επιδόματος, αλλά στην πράξη δυσκολεύεται σοβαρά να συντηρήσει δύο σπίτια.
Το φοιτητικό ενοίκιο είναι πραγματική δαπάνη – αλλά δεν αναγνωρίζεται φορολογικά
Υπάρχει εδώ και μια σημαντική αντίφαση. Μια οικογένεια που πληρώνει 500 ή 600 ευρώ τον μήνα για τη φοιτητική κατοικία καταβάλλει 6.000 έως 7.200 ευρώ τον χρόνο μόνο για ενοίκιο. Τα χρήματα αυτά έχουν ήδη αφαιρεθεί από τον οικογενειακό προϋπολογισμό, όμως η συγκεκριμένη δαπάνη δεν εκπίπτει, κατά γενικό κανόνα, από το φορολογητέο εισόδημα των γονέων.
Η Πολιτεία αναγνωρίζει την οικονομική επιβάρυνση της φοιτητικής στέγασης μέσω του στεγαστικού επιδόματος, αλλά δεν αναγνωρίζει αντίστοιχα φορολογικά το πραγματικό κόστος για τις οικογένειες που δεν καλύπτονται ή καλύπτονται μόνο εν μέρει.
Δεν είναι το ίδιο μια οικογένεια να συντηρεί ένα νοικοκυριό και μια άλλη, με αντίστοιχο εισόδημα, να καλείται λόγω των σπουδών του παιδιού της να συντηρεί δύο.
Γι’ αυτό πρέπει να ανοίξει η συζήτηση για μια στοχευμένη φορολογική αναγνώριση μέρους της πραγματικά καταβαλλόμενης και δηλωμένης δαπάνης φοιτητικού ενοικίου, με εισοδηματικά κριτήρια και συγκεκριμένο ανώτατο όριο.
Γιατί η φοιτητική στέγη δεν είναι μια προαιρετική οικογενειακή δαπάνη. Για χιλιάδες οικογένειες αποτελεί πραγματικό κόστος πρόσβασης του παιδιού τους στην ανώτατη εκπαίδευση.
Μόλις το 4,6% των φοιτητών που χρειάζονται στέγη καλύπτεται από δημόσιες εστίες
Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο δύσκολο ερώτημα της συζήτησης.
Πριν προτείνουμε στον φοιτητή να προσαρμοστεί στο κόστος μέσω της συγκατοίκησης, πρέπει να δούμε τι δυνατότητες οργανωμένης φοιτητικής κατοικίας τού προσφέρουμε σήμερα.
Σύμφωνα με την Εθνική Στρατηγική για τη Στεγαστική Πολιτική 2026-2035, οι δημόσιες φοιτητικές εστίες διαθέτουν περίπου 9.200 λειτουργικές κλίνες, όταν περίπου 200.000 φοιτητές σπουδάζουν μακριά από την οικογενειακή τους κατοικία.
Η κάλυψη, επομένως, είναι μόλις 4,6%.
Με απλά λόγια: οι σημερινές δημόσιες εστίες μπορούν να προσφέρουν στέγη περίπου σε 1 από τους 22 φοιτητές που τη χρειάζονται.
Οι υπόλοιποι πρέπει να αναζητήσουν λύση στην ιδιωτική αγορά.
Και όταν 190.000 και πλέον νέοι άνθρωποι αναζητούν κατοικία στις πανεπιστημιακές πόλεις, η πίεση μεταφέρεται αναπόφευκτα στα μικρά διαμερίσματα, στη διαθεσιμότητα και στα ενοίκια.
Έως και 27.000 πρόσθετες κλίνες για να πλησιάσουμε τα ευρωπαϊκά επίπεδα
Εάν θέλαμε να πλησιάσουμε επίπεδα οργανωμένης φοιτητικής κατοικίας της τάξης του 15%-18%, θα χρειαζόμασταν περίπου 30.000 έως 36.000 κλίνες για τους φοιτητές που σπουδάζουν μακριά από το σπίτι τους.
Σε σχέση με τις περίπου 9.200 σημερινές λειτουργικές κλίνες, μιλάμε για ένα κενό περίπου 20.800 έως 26.800 θέσεων.
Αυτό το έλλειμμα δεν είναι απλώς τεχνικό.
Κάθε κλίνη που λείπει είναι δυνητικά μία ακόμη οικογένεια που πρέπει να πληρώνει ενοίκιο στην ιδιωτική αγορά.
Είναι ένας ακόμη οικογενειακός προϋπολογισμός που πιέζεται.
Ένας ακόμη νέος που μπορεί να χρειαστεί να εργαστεί παράλληλα με τις σπουδές του.
Ένα ακόμη παιδί που ίσως αναρωτηθεί αν μπορεί τελικά να σπουδάσει στην πόλη όπου πέτυχε.
Οι 8.600 νέες κλίνες είναι σημαντικό βήμα – αλλά το 2029 είναι μακριά
Τα έργα νέων φοιτητικών εστιών μέσω ΣΔΙΤ, τα οποία είχαν παρουσιαστεί ήδη στις εξαγγελίες της ΔΕΘ του 2022, αποτελούν μια σημαντική και αναγκαία εξέλιξη.
Προβλέπεται να προσθέσουν περίπου 8.600 νέες κλίνες. Όμως, με βάση τον σημερινό χρονικό σχεδιασμό, η πλήρης αξιοποίησή τους τοποθετείται προς το 2029.
Για μια οικογένεια που πληρώνει σήμερα 500, 600 ή 700 ευρώ κάθε μήνα για το σπίτι του παιδιού της, το 2029 είναι πολύ μακριά.
Και ακόμη όταν ολοκληρωθούν όλα τα έργα, η συνολική δυναμικότητα θα φτάσει περίπου στις 17.800 κλίνες. Δηλαδή περίπου στο 8,9% των φοιτητών που σπουδάζουν μακριά από την οικογενειακή τους κατοικία.
Ακόμη και τότε, περισσότεροι από 9 στους 10 θα εξακολουθούν να χρειάζονται άλλη λύση στέγασης.
Γι’ αυτό οι νέες εστίες πρέπει να αποτελέσουν την αρχή και όχι το τέλος ενός Εθνικού Σχεδίου Φοιτητικής Στέγασης.
Πίσω από κάθε ενοίκιο υπάρχει μια οικογένεια
Όταν μιλάμε δημόσια για τη φοιτητική κατοικία, είναι εύκολο να χαθούμε στους αριθμούς.
500 ευρώ. 600 ευρώ. 700 ευρώ.
Πίσω από κάθε τέτοιο ποσό, όμως, υπάρχει πολλές φορές ένα οικογενειακό τραπέζι και δύο γονείς που κάνουν λογαριασμούς.
Τι μπορούμε να κόψουμε; Τι μπορούμε να αναβάλουμε; Πώς θα πληρώσουμε το δεύτερο σπίτι;
Υπάρχουν οικογένειες που πληρώνουν ήδη ενοίκιο ή στεγαστικό δάνειο για τη δική τους κατοικία.
Οικογένειες με δεύτερο παιδί.
Οικογένειες που προσπαθούν ταυτόχρονα να καλύψουν αυξημένες τιμές σε τρόφιμα, ενέργεια και καθημερινές ανάγκες.
Και μέσα σε όλα αυτά πρέπει να βρουν κάθε μήνα το ποσό για ένα δεύτερο νοικοκυριό.
Δεν μπορούμε να αντιμετωπίζουμε αυτή την πραγματικότητα σαν μια απλή ιδιωτική οικογενειακή υπόθεση.
Η φοιτητική στέγη είναι κοινωνική και εκπαιδευτική υποδομή
Η χώρα χρειάζεται ένα πραγματικό Εθνικό Σχέδιο Φοιτητικής Στέγασης.
Με συγκεκριμένο αριθμό νέων κλινών.
Με σαφές χρονοδιάγραμμα.
Με αξιοποίηση ανενεργών δημόσιων κτιρίων.
Με συνεργασία κράτους, πανεπιστημίων και Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Με κίνητρα για την επιστροφή κλειστών ιδιωτικών κατοικιών στη μακροχρόνια μίσθωση με προσιτούς όρους.
Και με οικονομική ενίσχυση των οικογενειών που πραγματικά τη χρειάζονται.
Η φοιτητική κατοικία δεν είναι ένα παράπλευρο ζήτημα της αγοράς ακινήτων.
Είναι κοινωνική υποδομή. Είναι εκπαιδευτική υποδομή.
Η δωρεάν Παιδεία δεν μπορεί να σταματά στην πόρτα του πανεπιστημίου
Η δημόσια Παιδεία δεν μπορεί να θεωρείται πραγματικά ισότιμη μόνο επειδή δεν υπάρχουν δίδακτρα.
Γιατί δύο παιδιά μπορεί να πετύχουν στην ίδια σχολή.
Το ένα, όμως, να μπορεί να μετακομίσει στην πόλη όπου βρίσκεται το πανεπιστήμιο και το άλλο όχι.
Τι σημαίνει τότε ισότητα ευκαιριών;
Η πρόσβαση στην ανώτατη εκπαίδευση δεν εξαντλείται στην επιτυχία στις Πανελλαδικές.
Σημαίνει ότι μπορείς να πας στην πόλη όπου βρίσκεται η σχολή σου.
Να έχεις ένα ασφαλές και αξιοπρεπές σπίτι.
Να μπορείς να παρακολουθείς τα μαθήματά σου.
Και να μπορείς να ολοκληρώσεις τις σπουδές σου χωρίς να εξαντληθεί οικονομικά η οικογένειά σου.
Δεν μπορεί η νέα γενιά να προσαρμόζεται διαρκώς σε ένα ολοένα δυσκολότερο στεγαστικό περιβάλλον
Ακριβότερα ενοίκια; Μικρότερο σπίτι.
Δεν υπάρχει προσιτή κατοικία κοντά στο πανεπιστήμιο; Μεγαλύτερη απόσταση.
Δεν επαρκεί το οικογενειακό εισόδημα; Περισσότερη επιβάρυνση για τους γονείς.
Δεν φτάνουν ούτε αυτά; Εργασία παράλληλα με τις σπουδές.
Και αν πάλι δεν βγαίνει ο λογαριασμός; Συγκατοίκηση.
Κάπου αυτή η αλυσίδα πρέπει να σταματήσει.
Δεν μπορεί η νέα γενιά να καλείται διαρκώς να προσαρμόζει τις ανάγκες, τις επιλογές και τελικά τη ζωή της σε ένα στεγαστικό πρόβλημα που δεν έχει αντιμετωπιστεί στη ρίζα του.
Η απάντηση δεν μπορεί να είναι διαρκώς «προσαρμοστείτε». Πρέπει να είναι «δημιουργούμε περισσότερες και πραγματικά προσιτές επιλογές κατοικίας».
Η συγκατοίκηση μπορεί να είναι μια πολύ καλή επιλογή.
Αλλά πρέπει να παραμένει επιλογή.
Δεν μπορεί να γίνεται οικονομικός μονόδρομος.
Η Πολιτεία οφείλει να δημιουργεί τις συνθήκες ώστε οι νέοι άνθρωποι και οι οικογένειές τους να έχουν πραγματικές και οικονομικά προσιτές επιλογές στέγασης.
Γιατί, τελικά, η φοιτητική στέγη δεν είναι μόνο ζήτημα ακινήτων και ενοικίων.
Είναι ζήτημα ισότητας. Είναι ζήτημα κοινωνικής συνοχής. Είναι ζήτημα αξιοπρέπειας.
Και πάνω απ’ όλα, είναι ζήτημα του δικαιώματος ενός νέου ανθρώπου να μπορεί να σχεδιάσει τη ζωή του και να ακολουθήσει τις σπουδές του χωρίς η οικονομική δυνατότητα της οικογένειάς του να καθορίζει το μέλλον του.
Γιατί η δυνατότητα ενός παιδιού να σπουδάσει δεν μπορεί να εξαρτάται από το αν η οικογένειά του μπορεί να συντηρήσει ένα δεύτερο νοικοκυριό.
Θέμης Μπάκας
πολιτευτής Αχαΐας
Ακολουθήστε μας στις προτιμώμενες πηγές της Google:
