Η ελληνική οικονομία παρουσιάζει δύο διαφορετικές πραγματικότητες. Από τη μία, οι δείκτες ανάπτυξης, η αύξηση του ΑΕΠ και οι επενδύσεις δημιουργούν την εικόνα μιας οικονομίας που προοδεύει. Από την άλλη, η καθημερινότητα των πολιτών χαρακτηρίζεται από αυξανόμενο κόστος διαβίωσης, περιορισμένη αγοραστική δύναμη και οικονομική ανασφάλεια.
Εργαζόμενοι βλέπουν το εισόδημά τους να εξαντλείται πριν τελειώσει ο μήνας, οικογένειες περιορίζουν βασικές ανάγκες, συνταξιούχοι υπολογίζουν κάθε δαπάνη και νέοι δυσκολεύονται να σχεδιάσουν το μέλλον τους.
Η ανάπτυξη αποκτά πραγματική αξία όταν βελτιώνει το βιοτικό επίπεδο της κοινωνίας. Όταν οι οικονομικοί δείκτες ευημερούν, αλλά οι πολίτες δυσκολεύονται να ανταποκριθούν στις ανάγκες τους, το ουσιαστικό ερώτημα παραμένει: Ποιοι τελικά απολαμβάνουν τα οφέλη της ανάπτυξης;
- ΕΛΣΤΑΤ: Πόσο αυξήθηκε η οικογενειακή δαπάνη από το 2019 έως το 2025;
Η σύγκριση των Ερευνών Οικογενειακών Προϋπολογισμών της ΕΛΣΤΑΤ αποτυπώνει σημαντική αύξηση της μέσης μηνιαίας καταναλωτικής δαπάνης.
- Σύνολο νοικοκυριών:Από 1.478,22€ σε 1.820,20€. Αύξηση 341,98€ ή 23,13%.
- Άτομο μόνο του, κάτω των 65 ετών:Από 1.013,84€ σε 1.595,86€. Αύξηση 582,02€ ή 57,41%.
- Άτομο μόνο του, 65 ετών και άνω:Από 657,31€ σε 829,22€. Αύξηση 171,91€ ή 26,15%.
- Ζευγάρι χωρίς παιδιά:Από 1.268,42€ σε 1.620,95€. Αύξηση 352,53€ ή 27,79%.
- Ζευγάρι με ένα παιδί έως 16 ετών:Από 2.037,78€ σε 2.620,51€. Αύξηση 582,73€ ή 28,60%.
- Ζευγάρι με δύο παιδιά έως 16 ετών:Από 2.210,50€ σε 2.726,21€. Αύξηση 515,71€ ή 23,33%.
Μια τετραμελής οικογένεια καταγράφεται να δαπανά κατά μέσο όρο 6.188,52€ περισσότερα ετησίως σε σχέση με το 2019.
Το ποσό των 2.726,21€ περιλαμβάνει τη συνολική καταναλωτική δαπάνη, μαζί με τη στέγαση, τη διατροφή, την ενέργεια και τις υπόλοιπες ανάγκες. Η αύξηση αποτυπώνεται σε τρέχουσες τιμές και δεν ταυτίζεται αποκλειστικά με τον πληθωρισμό.
Το ουσιαστικό ερώτημα, όμως, παραμένει: όταν οι οικονομικές απαιτήσεις της καθημερινότητας αυξάνονται, αλλά το πραγματικό εισόδημα δεν ακολουθεί αντίστοιχη πορεία, ποιες ανάγκες αναγκάζεται να περιορίσει μια οικογένεια;
- Eurostat: Το 87,1% των πολιτών δυσκολεύεται να τα βγάλει πέρα
Τα στοιχεία της Eurostat για το 2025 αναδεικνύουν μια ιδιαίτερα ανησυχητική κοινωνική πραγματικότητα:
- Τουλάχιστον κάποια δυσκολία κάλυψης αναγκών:Ελλάδα 87,1% – ΕΕ 42,5%.
- Πολύ μεγάλη οικονομική δυσκολία:Ελλάδα 35% – ΕΕ 6,4%.
- Αδυναμία αντιμετώπισης έκτακτης οικονομικής δαπάνης:Ελλάδα 50,5% – ΕΕ 29,2%.
Η πολύ μεγάλη οικονομική δυσκολία καταγράφεται στην Ελλάδα σε ποσοστό περίπου 5,5 φορές υψηλότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Τα ποσοστά δεν ταυτίζονται με τον επίσημο δείκτη φτώχειας. Αποτυπώνουν, όμως, την έκταση της οικονομικής ανασφάλειας.
Όταν περισσότεροι από ένας στους τρεις πολίτες δηλώνουν πολύ μεγάλη δυσκολία, η οικονομική πίεση δεν αποτελεί πρόβλημα μιας περιορισμένης κοινωνικής ομάδας.
- ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ: Το εισόδημα τελειώνει σε 18 ημέρες – Ο μήνας όμως έχει 30
Η ετήσια έρευνα του ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ για το 2025 αποτυπώνει την καθημερινότητα των νοικοκυριών:
- 62,1%δηλώνει ότι το εισόδημά του τελειώνει πριν από το τέλος του μήνα, έναντι 60% το 2024.
- 18 ημέρεςεπαρκεί κατά μέσο όρο το εισόδημα για τα νοικοκυριά που δηλώνουν ότι δεν τους φτάνει ολόκληρο τον μήνα, έναντι 19 το 2024.
- 54%περιορίζει δαπάνες για να καλύψει βασικές ανάγκες, έναντι 52,2% το 2024.
- 12,1%δεν μπορεί να καλύψει ούτε τις βασικές του ανάγκες.
- 55,7%αδυνατεί ή δυσκολεύεται πολύ να αντιμετωπίσει μια έκτακτη αναγκαία δαπάνη 500€.
Πώς οργανώνεται η καθημερινότητα μιας οικογένειας όταν γνωρίζει ότι το εισόδημα δεν θα επαρκέσει μέχρι την επόμενη μισθοδοσία; Πώς αντιμετωπίζεται μια ανάγκη υγείας, μια βλάβη στο αυτοκίνητο ή ένα επιπλέον έξοδο για τα παιδιά;
Η οικονομική δυσκολία δεν αρχίζει μόνο όταν μια οικογένεια αδυνατεί να πληρώσει. Αρχίζει και όταν, για να μπορέσει να πληρώσει, αναγκάζεται να στερηθεί άλλες ουσιαστικές ανάγκες.
- ΙΟΒΕ, ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ και ΟΟΣΑ: Η αποταμίευση γίνεται άπιαστος στόχος
Η αποταμίευση αποτελεί βασική προϋπόθεση οικονομικής ασφάλειας. Ωστόσο, τα στοιχεία αποτυπώνουν μια διαφορετική πραγματικότητα:
- 86%δεν θεωρούσε πιθανή την αποταμίευση τους επόμενους δώδεκα μήνες – ΙΟΒΕ, Ιανουάριος 2026.
- 83%δεν θεωρούσε πιθανή την αποταμίευση – ΙΟΒΕ, Γ΄ τρίμηνο 2026.
- 83,5%δήλωσε ότι δεν καταφέρνει να αποταμιεύσει – ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ, 2025.
- 77%ανέφερε αδυναμία μακροχρόνιας αποταμίευσης ή επενδύσεων λόγω οικονομικής κατάστασης – ΟΟΣΑ, 2024.
Οι έρευνες δεν είναι άμεσα συγκρίσιμες, αλλά αναδεικνύουν κοινές δυσκολίες οικονομικής ανθεκτικότητας.
Ιδιαίτερα σημαντικό είναι ότι η αδυναμία αποταμίευσης δεν περιορίζεται στα χαμηλότερα εισοδήματα. Επηρεάζει και τα μεσαία εισοδηματικά στρώματα.
Όταν ένα νοικοκυριό εργάζεται και καλύπτει τις υποχρεώσεις του, αλλά δεν μπορεί να δημιουργήσει ούτε ένα μικρό οικονομικό απόθεμα, παραμένει ευάλωτο απέναντι σε κάθε απρόβλεπτη ανάγκη.
- Δυτική Ελλάδα: Το 50,7% του πληθυσμού ζει σε νοικοκυριά με καθυστερήσεις πληρωμών
Η κοινωνική διάσταση της οικονομικής πίεσης γίνεται ιδιαίτερα έντονη στη Δυτική Ελλάδα.
Σύμφωνα με τη Eurostat, το 2025 το 50,7% του πληθυσμού ζούσε σε νοικοκυριά που είχαν αντιμετωπίσει καθυστερήσεις στην πληρωμή ενοικίων, στεγαστικών δανείων, λογαριασμών κοινής ωφέλειας ή άλλων υποχρεώσεων του σχετικού δείκτη.
Με βάση τους 648.220 μόνιμους κατοίκους της Απογραφής 2021 της ΕΛΣΤΑΤ, το ποσοστό αυτό αντιστοιχεί κατ’ εκτίμηση σε περίπου 329.000 ανθρώπους.
Το 2021, το ποσοστό ήταν 45,9%, καταγράφοντας αύξηση 4,8 ποσοστιαίων μονάδων.
- Δυτική Ελλάδα:50,7%.
- Ελλάδα:41,8%.
- Ευρωπαϊκή Ένωση:περίπου 9%.
- Διαφορά από τον εθνικό μέσο όρο:+8,9 ποσοστιαίες μονάδες.
Η Δυτική Ελλάδα καταγράφει το δεύτερο υψηλότερο ποσοστό μεταξύ των ελληνικών περιφερειών. Ο δείκτης δεν αφορά αποκλειστικά καθυστερήσεις ενοικίων, αλλά ευρύτερες οικονομικές υποχρεώσεις που σχετίζονται με την στέγαση.
- Ανάπτυξη για ποιους; Η πολιτική ευθύνη απέναντι στην κοινωνία
Τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, της Eurostat, του ΙΟΒΕ και του ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ αναδεικνύουν μια πραγματικότητα που απαιτεί πολιτικές απαντήσεις. Η αύξηση του ΑΕΠ, των επενδύσεων και των δημοσιονομικών εσόδων έχει σημασία. Δεν αποτελεί, όμως, από μόνη της απόδειξη βελτίωσης της κοινωνικής ευημερίας.
Απαιτούνται πολιτικές που ενισχύουν τα πραγματικά εισοδήματα, περιορίζουν το κόστος βασικών αναγκών και στηρίζουν αποτελεσματικά τα οικονομικά ευάλωτα νοικοκυριά.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η στεγαστική πολιτική. Σε αυτή την κατεύθυνση εντάσσονται οι προτάσεις που έχουμε καταθέσει στον δημόσιο διάλογο για φορολογικά κίνητρα ανανέωσης μισθώσεων χωρίς αύξηση ενοικίου και για σύνδεση των επιδοτήσεων ανακαίνισης κλειστών κατοικιών με τη διάθεσή τους σε πραγματικά προσιτά μισθώματα.
Η αποτελεσματικότητα της δημόσιας πολιτικής πρέπει να αξιολογείται από το κοινωνικό αποτέλεσμα που παράγει και όχι αποκλειστικά από το ύψος των κονδυλίων που διαθέτει.
Ανάπτυξη για την κοινωνία ή για τους δείκτες; Πού είναι το σχέδιο, οι συγκεκριμένες δεσμεύσεις και η πολιτική λογοδοσία;
Τα επίσημα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, της Eurostat, του ΙΟΒΕ, του ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ και του ΟΟΣΑ αποτυπώνουν μια κοινωνική πραγματικότητα που δεν μπορεί να αγνοηθεί. Η δυσκολία κάλυψης βασικών αναγκών, η εξάντληση των εισοδημάτων και η αδυναμία αποταμίευσης δεν αποτελούν θεωρητικές διαπιστώσεις. Είναι μετρήσιμα προβλήματα που επηρεάζουν την καθημερινότητα εκατομμυρίων πολιτών.
Το κρίσιμο πολιτικό ερώτημα είναι εάν υπάρχει ένα ολοκληρωμένο αναπτυξιακό σχέδιο με συγκεκριμένο κοινωνικό αποτέλεσμα ή εάν η δημόσια συζήτηση θα συνεχίσει να περιορίζεται στην αύξηση του ΑΕΠ, στις επενδύσεις και στους δημοσιονομικούς δείκτες, αφήνοντας σε δεύτερη μοίρα την πραγματική οικονομική κατάσταση των νοικοκυριών.
Η απάντηση δεν μπορεί να εξαντλείται σε γενικόλογες εξαγγελίες. Απαιτείται ένα συγκεκριμένο πλαίσιο πολιτικών παρεμβάσεων, με σαφείς προτεραιότητες:
- Ενίσχυση της πραγματικής αγοραστικής δύναμης, με πολιτικές εισοδημάτων και φορολογικές παρεμβάσεις που λαμβάνουν υπόψη το πραγματικό κόστος διαβίωσης και τη σύνθεση κάθε νοικοκυριού.
- Αντιμετώπιση της ακρίβειας, με ουσιαστικούς ελέγχους, ενίσχυση του ανταγωνισμού και αξιολόγηση των επιβαρύνσεων σε βασικά αγαθά, ενέργεια και υπηρεσίες.
- Εθνικό σχέδιο προσιτής κατοικίας, με δημιουργία νέου αποθέματος κοινωνικών κατοικιών ,με αξιοποίηση κλειστών ακινήτων, σύνδεση των επιδοτήσεων ανακαίνισης με προσιτά μισθώματα και φορολογικά κίνητρα για τη διατήρηση σταθερών ενοικίων.
- Ενίσχυση της οικονομικής ανθεκτικότητας των νοικοκυριών, με στοχευμένα μέτρα για τις οικογένειες που δυσκολεύονται να καλύψουν βασικές υποχρεώσεις και να δημιουργήσουν αποταμιευτικό απόθεμα.
- Θέσπιση μετρήσιμων κοινωνικών στόχων, με ετήσια δημοσιοποίηση της εξέλιξης της αγοραστικής δύναμης, της στεγαστικής επιβάρυνσης, της δυνατότητας αποταμίευσης και των καθυστερήσεων πληρωμών, σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο.
Το πλαίσιο αυτό οφείλει να συνοδεύεται από κοστολόγηση, προσδιορισμό πηγών χρηματοδότησης και συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα. Στις πρώτες 100 ημέρες πρέπει να παρουσιάζονται οι δεσμεύσεις και τα εργαλεία εφαρμογής, στον πρώτο χρόνο να αξιολογείται η υλοποίηση των μέτρων και σε ορίζοντα τριετίας να αποτιμάται η αποτελεσματικότητά τους με συγκεκριμένους κοινωνικούς δείκτες.
Η πολιτική ευθύνη δεν αφορά μόνο όσους κυβερνούν. Αφορά εξίσου όσους διεκδικούν την επόμενη ημέρα της χώρας. Όσοι φιλοδοξούν να εκπροσωπήσουν την κοινωνία και όχι απλώς να εξασφαλίσουν έναν πολιτικό ρόλο, οφείλουν να απαντήσουν με συγκεκριμένες προτάσεις: Τι θα αλλάξουν, με ποιους πόρους, σε πόσο χρόνο και με ποιο μετρήσιμο αποτέλεσμα;
Η κοινωνία δεν έχει ανάγκη από ακόμη περισσότερες οικονομικές θεωρίες ή υποσχέσεις χωρίς χρονικό ορίζοντα. Έχει ανάγκη από πολιτικές που θα μπορούν να αξιολογηθούν και από πρόσωπα που θα αναλαμβάνουν την ευθύνη των αποτελεσμάτων τους.
Τα στοιχεία υπάρχουν. Τα προβλήματα είναι καταγεγραμμένα. Οι κοινωνικές συνέπειες είναι ήδη ορατές. Κανείς δεν θα μπορεί την επόμενη ημέρα να ισχυριστεί ότι δεν γνώριζε.
Το πραγματικό πολιτικό διακύβευμα δεν είναι ποιος θα παρουσιάσει καλύτερα τους αριθμούς της ανάπτυξης, αλλά ποιος διαθέτει το σχέδιο και την πολιτική βούληση να μετατρέψει την οικονομική πρόοδο σε κοινωνική ευημερία.
Γιατί η πραγματική πρόοδος μιας χώρας δεν μετριέται μόνο από το πόσο αυξάνεται ο εθνικός της πλούτος. Μετριέται και από το πόσο λιγοστεύει η αγωνία των ανθρώπων για το αύριο.
Θέμης Μπάκας
πολιτευτής Αχαΐας.
Ακολουθήστε μας στις προτιμώμενες πηγές της Google:
