Η Αρχαία Ελίκη εξακολουθεί να αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα αρχαιολογικά κεφάλαια της Αχαΐας, αλλά και ένα ερώτημα που παραμένει ανοιχτό:
Γιατί μια έρευνα διεθνούς επιστημονικού ενδιαφέροντος έχει μείνει επί χρόνια σε εκκρεμότητα, ενώ σήμερα το βάρος πέφτει κυρίως στη συντήρηση, τον καθαρισμό και την ανάδειξη των ήδη αποκαλυφθέντων μνημείων;
Το ερώτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα μετά το πρόσφατο ρεπορτάζ του PatraPress από την Αιγιάλεια, όπου καταγράφεται η εικόνα από την 5η εβδομάδα των φετινών εργασιών στην Αρχαία Ελίκη.
Οι εργασίες περιλαμβάνουν καθαρισμούς, συντήρηση αλλά και ανασκαφικές τομές, με στόχο την ανάδειξη της δομής και της συνέχειας των κτισμάτων που έχουν ήδη αποκαλυφθεί.
Μια ανακάλυψη με διεθνή απήχηση
Η αναζήτηση της χαμένης πολιτείας της Ελίκης αποτελεί μία από τις πλέον σημαντικές αρχαιολογικές προσπάθειες των τελευταίων δεκαετιών.
Η διεπιστημονική έρευνα υπό τη Δρ. Ντόρα Κατσωνοπούλου, σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Πατρών, συνδύασε γεωφυσικές και γεωλογικές μεθόδους με την κλασική αρχαιολογική έρευνα, οδηγώντας στην ταυτοποίηση του χώρου όπου βρισκόταν η αρχαία πολιτεία.
Η επιστημονική δραστηριότητα δεν έμεινε στα όρια της Αιγιάλειας. Αποτελέσματα της έρευνας δημοσιεύθηκαν στο διεθνές περιοδικό Geosciences τον Νοέμβριο του 2024, ενώ νεότερα συμπεράσματα δημοσιεύθηκαν στο Land τον Ιούλιο του 2025, φωτίζοντας μεταξύ άλλων τη διαχρονική σχέση ανθρώπου και περιβάλλοντος στην περιοχή.
Παράλληλα, διεθνή ντοκιμαντέρ του Discovery Channel και του βρετανικού Channel 5 ανέδειξαν την έρευνα και τη μεθοδολογία που ακολουθήθηκε για την αποκάλυψη της χαμένης πόλης.
Και όμως, πίσω από αυτή τη διεθνή εικόνα υπάρχει ένα ελληνικό διοικητικό παράδοξο.
Αιγιάλεια: Ανασκαφικές εργασίες για ανάδειξη των μνημείων της Αρχαίας Ελίκης ΦΩΤΟ
Τρεις έλεγχοι και ένα μεγάλο ερώτημα
Η Δρ. Ντόρα Κατσωνοπούλου υποστηρίζει στο Patrapress.gr ότι το ζήτημα δεν είναι απλώς «γιατί δεν συνεχίζονται οι ανασκαφές», αλλά αφορά συνολικά στον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η Δημόσια Διοίκηση.
Σύμφωνα με την ίδια, η Εθνική Αρχή Διαφάνειας έχει πραγματοποιήσει τρεις ελέγχους σχετικά με την υπόθεση της Αρχαίας Ελίκης, ενώ τα πορίσματα, όπως έχει υποστηρίξει δημόσια, καταλήγουν ότι η ανασκαφική έρευνα διακόπηκε χωρίς νόμιμη αιτιολογία. Αντίστοιχη αναφορά είχε γίνει και σε παλαιότερες συζητήσεις για την υπόθεση, όταν οι έλεγχοι του τότε Σώματος Επιθεωρητών-Ελεγκτών Δημόσιας Διοίκησης είχαν τεθεί στο επίκεντρο της κοινοβουλευτικής αντιπαράθεσης.
Η ίδια θέτει το θέμα ακόμη πιο αιχμηρά:
«Η έρευνα αυτή, η ανασκαφική, δεν συνεχίζεται χρόνια τώρα αναιτιολόγητα», υποστηρίζει, χαρακτηρίζοντας την υπόθεση ως ζήτημα λειτουργίας της δημόσιας διοίκησης και συμμόρφωσης με τη νομιμότητα.
Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι μόνο αρχαιολογικό. Είναι και θεσμικό: όταν ένας έλεγχος δημόσιας αρχής καταλήγει σε συγκεκριμένες διαπιστώσεις, ποιος έχει την ευθύνη να δρομολογήσει τις απαιτούμενες ενέργειες;
Από τις ανασκαφές στη συντήρηση
Η σημερινή εικόνα είναι χαρακτηριστική. Οι εργασίες πεδίου συνεχίζονται και ο αρχαιολογικός χώρος βελτιώνεται σταδιακά. Καθαρισμοί, συντήρηση και ανασκαφικές τομές βοηθούν στην προστασία και ανάδειξη των μνημείων που έχουν ήδη έρθει στο φως.
Ωστόσο, άλλο πράγμα είναι η προστασία ενός ήδη αποκαλυφθέντος αρχαιολογικού συνόλου και άλλο η συστηματική συνέχιση μιας μεγάλης ανασκαφικής έρευνας με στόχο την αποκάλυψη νέων τμημάτων της αρχαίας πόλης.
Αυτό ακριβώς είναι το παράδοξο που θέτει η ερευνητική ομάδα:
Ενώ η Ελίκη εξακολουθεί να δίνει νέα επιστημονικά στοιχεία και να προκαλεί διεθνές ενδιαφέρον, μεγάλο μέρος της αρχαιολογικής έρευνας παραμένει σε εκκρεμότητα.
Και η απώλεια δεν είναι μόνο επιστημονική.
Η κ. Κατσωνοπούλου υπογραμμίζει ότι η Ελίκη αποτελεί ταυτόχρονα αναπτυξιακό κεφάλαιο για την Αιγιάλεια, καθώς η ανάδειξη ενός τόσο σημαντικού αρχαιολογικού χώρου μπορεί να ενισχύσει την επισκεψιμότητα, τον πολιτιστικό τουρισμό και συνολικά την οικονομία της περιοχής.
Το ίδιο επιχείρημα είχε χρησιμοποιήσει και ο Ιάσων Φωτήλας όταν ως βουλευτής είχε φέρει την υπόθεση στη Βουλή.
Ο ρόλος του Ιάσονα Φωτήλα
Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο ενδιαφέρον πολιτικό σκέλος της υπόθεσης.
Ο Αχαιός Υφυπουργός Πολιτισμού – πλέον σήμερα – Ιάσων Φωτήλας δεν είναι ένας πολιτικός που πληροφορείται για πρώτη φορά την υπόθεση.
Ως βουλευτής Αχαΐας είχε ήδη παρέμβει κοινοβουλευτικά για την Αρχαία Ελίκη. Το 2017 είχε καταθέσει ερώτηση με χαρακτηριστικό τίτλο «Θα “βαλτώσουν” και φέτος οι ανασκαφές στην Αρχαία Ελίκη;», ενώ είχε υποστηρίξει ότι η διακοπή των ανασκαφών στερείται νόμιμης αιτιολογίας.
Σήμερα, όμως, η θέση του είναι διαφορετική: δεν είναι πλέον μόνο ο βουλευτής που ασκεί κοινοβουλευτικό έλεγχο στην πολιτιστική διοίκηση, αλλά ο ίδιος αποτελεί μέρος της πολιτικής ηγεσίας του Υπουργείου Πολιτισμού.
Η Δρ. Κατσωνοπούλου αναφέρει ότι τον έχει ενημερώσει προσωπικά και ότι του έχει παραδώσει τα στοιχεία της υπόθεσης. Μάλιστα, σύμφωνα με δημοσιευμένη συνέντευξή της, τον είχε ενημερώσει ήδη από τον Σεπτέμβριο του 2024 και του είχε καταθέσει σχετικό υπόμνημα.
«Ο κύριος Φωτήλας είναι απόλυτα ενήμερος για αυτή την υπόθεση», δηλώνει σήμερα η αρχαιολόγος.
Και προσθέτει ότι ως βουλευτής είχε φέρει δύο φορές το θέμα στη Βουλή, αλλά σήμερα, από τη θέση του Υφυπουργού, δεν έχει προχωρήσει –όπως υποστηρίζει– σε ενέργεια που να αποκαθιστά την εκκρεμότητα.
Αυτό είναι πλέον το πολιτικό ζητούμενο.
Η ώρα των απαντήσεων
Η υπόθεση της Αρχαίας Ελίκης έχει όλα τα στοιχεία ενός μεγάλου πολιτιστικού στοιχήματος: αρχαιολογική σημασία, διεθνή επιστημονική προβολή, ευρήματα που αλλάζουν την εικόνα για την ιστορία της περιοχής και μια τοπική κοινωνία που ζητά τη συνέχιση της έρευνας.
Ταυτόχρονα, όμως, υπάρχει μια πολυετής διοικητική εκκρεμότητα και μια σειρά ερωτημάτων που παραμένουν αναπάντητα.
Γιατί δεν προχωρά η συστηματική ανασκαφική έρευνα;
Ποια ακριβώς είναι σήμερα τα διοικητικά εμπόδια;
Τι έχει γίνει μετά τα πορίσματα των ελέγχων;
Και, κυρίως, ποια πρωτοβουλία προτίθεται να αναλάβει ο Αχαιός Υφυπουργός Πολιτισμού;
Ο κ. Φωτήλας γνωρίζει την υπόθεση από την εποχή που ήταν βουλευτής και έχει στο παρελθόν ταχθεί δημόσια υπέρ της συνέχισης των ερευνών.
Σήμερα, ως Υφυπουργός Πολιτισμού, το ερώτημα προς τον ίδιο είναι ακόμη πιο συγκεκριμένο:
μπορεί και προτίθεται να δώσει λύση σε μια εκκρεμότητα που ο ίδιος είχε καταγγείλει πριν από χρόνια;
Η Αρχαία Ελίκη δεν περιμένει απλώς περισσότερη συντήρηση. Περιμένει απαντήσεις για το αν και πότε θα μπορέσει η αρχαιολογική σκαπάνη να συνεχίσει να αποκαλύπτει την ιστορία της.
Ακολουθήστε μας στις προτιμώμενες πηγές της Google:
