Μέσα σε κλίμα βαθιάς συγκίνησης, γράφτηκε στο Α’ Νεκροταφείο Αθηνών ο επίλογος της μακράς πορείας της Μαργαρίτας Παπανδρέου.
Συγγενείς, φίλοι, πολιτικοί συνοδοιπόροι και πλήθος κόσμου συγκεντρώθηκαν στον χώρο για την πολιτική της κηδεία, προκειμένου να αποχαιρετήσουν μια γυναίκα που σφράγισε με την παρουσία της την μεταπολεμική Ελλάδα.
Κατά τη διάρκεια της τελετής, το ύστατο χαίρε εκ μέρους της οικογένειας και του πολιτικού κόσμου είπαν, εκφωνώντας τους επικήδειους λόγους, οι γιοι της, Γιώργος και Νίκος Παπανδρέου, καθώς και η πρώην υπουργός, Άννα Διαμαντοπούλου.
Η Μαργαρίτα Τσαντ-Παπανδρέου άφησε την τελευταία της πνοή την περασμένη Παρασκευή, 18 Σεπτεμβρίου, πλήρης ημερών σε ηλικία 103 ετών. Έσβησε γαλήνια στο σπίτι όπου διέμενε τα τελευταία χρόνια στο Φάληρο, στην οικία του γιου της και πρώην πρωθυπουργού, Γιώργου Παπανδρέου.
Ο θάνατός της σηματοδοτεί το τέλος μιας ολόκληρης εποχής. Αμερικανίδα στην καταγωγή, αλλά απόλυτα πολιτογραφημένη Ελληνίδα μέσα από τους κοινωνικούς και πολιτικούς της αγώνες, συμπορεύτηκε με τον ιδρυτή του ΠΑΣΟΚ, Ανδρέα Παπανδρέου, για σχεδόν 40 χρόνια. Μαζί απέκτησαν τέσσερα παιδιά: τον Γιώργο, τον Νίκο, τη Σοφία και τον Αντρίκο.
Ο επικήδειος του Γιώργου Παπανδρέου – «Αγάπησε βαθιά την Ελλάδα»
Ο Γιώργος Παπανδρέου είπε: «Εκ μέρους της οικογένειας μας σας ευχαριστώ θερμά για την παρουσία σας. Η μάνα μας, η Μαργαρίτα, δεν γεννήθηκε Ελληνίδα, έγινε Ελληνίδα. Αγάπησε βαθιά την Ελλάδα πάλεψε, υπηρέτησε, αγωνίστηκε γι’ αυτήν.
Πάνω από όλα συνδέθηκε με τις Ελληνίδες, που και αυτές από τη μεριά τους την υιοθέτησαν, την αγκάλιασαν, στάθηκαν δίπλα της σε κοινούς αγώνες για την αξιοπρέπεια, την ισότητα και την ειρήνη.
Αν μας παρακολουθεί σήμερα είμαι σίγουρος ότι το κάνει με ένα χαμόγελο για τη συγκινητική συμπαράστασή σας, αλλά κυρίως για τα πολύ θερμά λόγια σεβασμού και εκτίμησης που έχετε εκφράσει.
Μηνύματα από συμπατριώτες, αλλά και από όλη τη Γη, από γυναίκες της Κύπρου, της Τουρκίας, της Μέσης Ανατολής που έδωσαν αγώνα για την ειρήνη».
Ο επικήδειος του Νίκου Παπανδρέου
«Μαργαρίτα μου, έτσι σε έλεγα από μικρός, πόσα δεν περάσαμε μαζί —
Το βράδυ της χούντας, θυμάμαι πώς κυνήγησες το στρατιωτικό φορτηγό στο οποίο είχαν βάλει τον Ανδρέα. Ξυπόλυτη χωρίς την αίσθηση ότι πατούσες σπασμένα γυαλιά. Ήσουν σίγουρη ότι τον πήγαιναν για εκτέλεση.
Τότε σου έπιασα το χέρι. Ήμουν μόλις δέκα, και σου είπα μην το κυνηγάς, θα ζήσει. Ηρέμησες και γυρίσαμε σπίτι. Περιέργως, μου εκμυστηρεύτηκες πολλά χρόνια αργότερα, ότι με είχες πιστέψει. Μάλλον από τότε ξεκίνησε η ιδιαίτερη σχέση που είχαμε, μητέρας και γιου.
Σε ακολουθούσε μια άσβεστη νεότητα που ξεκινούσε από το μυαλό σου και κατέληγε στην καρδιά σου. Πόσες φορές δεν ερχόμασταν όλοι μας για πολιτικές και προσωπικές συμβουλές; Ήσουν μια γαλήνη στην φουρτούνα.
Δεν στο έχω πει ποτέ αλλά τώρα πρέπει: Μια προσωπική κουβέντα σου με επηρέασε βαθιά. Ήταν αρχές της δεκαετίας του 2000. Με βρήκες στον καναπέ, αμίλητο και κατσουφιασμένο. Με ταλαιπωρούσε ένας επίπονος χωρισμός.
“Στην επόμενή σου σχέση”, μου είπες, “να το κλείσεις το μαγαζί. Να μην υπάρξει μεθεπόμενη. Ο κάθε χωρισμός πονάει, βασανίζει, δημιουργεί ενοχές. Ο χωρισμός παίρνει κι ένα κομμάτι από την ψυχή σου. Πόσα κομμάτια θα κόψεις ακόμη; Αν συνεχίσεις έτσι, δεν θα σου μείνει τίποτα”.
Σοφή κουβέντα.
Η επόμενη σχέση οδήγησε στον γάμο μου με την Αλεξία. Η νύφη που σε αγκάλιασε σφιχτά — άλλωστε γνώριζες το ιδιαίτερο της φως από τότε που ήταν μικρό κορίτσι. Έσμιξαν έτσι δυο κουλτούρες: η θερμή Ελληνίδα με το μπρίο και την φασαρία και η κάπως αποστασιοποιημένη Αμερικανίδα με το χιούμορ και την σοφία.
Τελειώνω.
Λίγα χρόνια μετά τον θάνατο του Ανδρέα, είχαμε καθίσει στο σαλόνι στο Καστρί. Είχες βάλει κάντρι μουσική. Και συγκεκριμένα, την Ντόλι Πάρτον που ήταν αγαπημένη σου. Όταν έφευγα, γύρισα στιγμιαία να δω πώς ήσουν, εκεί που σε άφηνα.
Και ξαφνιάστηκα. Είχες σηκωθεί και χόρευες. Μόνη σου. Ίσως έτσι πολεμούσες όλα όσα σε βασάνιζαν. Ίσως φανταζόσουν ότι χόρευες ακόμη με τον Ανδρέα, που τον είχες ερωτευτεί στη μακρινή Αμερική, την πρώτη φορά που χορέψατε μαζί, στα τέλη της μυθικής δεκαετίας του 1940.
Αύριο θα σε σκορπίσουμε στην αγαπημένη σου θάλασσα του Αιγαίου. Ο τελευταίος σου χορός – τα κύματα. Goodbye, dear Margaret. Rest in peace».
Φωτογραφίες από την τελετή:
Ο Γιώργος Παπανδρέου
Ο γιος της Μαργαρίτας Παπανδρέου, Νίκος, μαζί με τη σύζυγό του, Αλεξία Κληρονόμου και την κόρη τους, Φαίδρα.
Ο γιος της Μαργαρίτας Παπανδρέου, Ανδρέας.
Η κόρη της Μαργαρίτας, Σοφία Παπανδρέου.
Η Ντόρα Μπακογιάννη με τον Ισίδωρο Κούβελο
Η πρώην σύζυγος του Γιώργου Παπανδρέου, Άντα και η κόρη τους, Μαργαρίτα.
Η βουλευτής του ΠΑΣΟΚ, Άννα Διαμαντοπούλου.
Ο Γιώργος Νικητιάδης
Ο Απόστολος Κακλαμάνης
Ο Χάρης Δούκας
Ο Μιχάλης Κατρίνης
Ο Δημήτρης Μάντζος
Η Νάντια Γιαννακοπούλου
Ακολουθήστε μας στις προτιμώμενες πηγές της Google:
