Σε μια αγορά ακινήτων που ανεβάζει διαρκώς ταχύτητα, με τις τιμές οικοπέδων και επαγγελματικών χώρων να κινούνται σε νέα υψηλά, η εκκλησιαστική περιουσία επιστρέφει στο προσκήνιο. Οι συνεχείς διαγωνισμοί για μισθώσεις και πωλήσεις ακινήτων ξαναφέρνουν στο τραπέζι ένα παλιό αλλά ανοιχτό ζήτημα.
Πόση είναι τελικά η περιουσία της Εκκλησίας, ποια είναι η πραγματική αξία της και πόσο από αυτή μπορεί πράγματι να αξιοποιηθεί. Παρά τις κινήσεις που γίνονται το τελευταίο διάστημα, η μεγάλη εικόνα παραμένει θολή. Κανείς δεν μπορεί να αποτυπώσει με ακρίβεια το σύνολο της εκκλησιαστικής περιουσίας, η οποία είναι κατακερματισμένη σε χιλιάδες νομικά πρόσωπα, ενώ σημαντικό μέρος της παραμένει αναξιοποίητο, αμφισβητούμενο ή μπλοκαρισμένο σε δικαστικές και διοικητικές εκκρεμότητες.
Ετσι ένα από τα μεγαλύτερα χαρτοφυλάκια ακινήτων της χώρας συζητείται επί δεκαετίες, χωρίς να έχει αποκτήσει ακόμη σαφή εικόνα, σταθερό πλαίσιο και καθαρό δρόμο αξιοποίησης. Η υπόθεση αποκτά ακόμη μεγαλύτερο μυστήριο όταν συνυπολογιστεί η, εν πολλοίς, αχαρτογράφητη περιουσία των Μονών του Αγίου Ορους, που ούτως ή άλλως υπάγονται στο Οικουμενικό Πατριαρχείο και σε ειδικό καθεστώς. Ετσι, αυτή είτε βρίσκεται εντός είτε εκτός της Αθωνικής Χερσονήσου, είναι ανέγγιχτη.
Με βάση παλαιότερες μελέτες, τα εκκλησιαστικά νομικά πρόσωπα φέρονται ως ιδιοκτήτες περίπου 367.000 στρεμμάτων δασικών εκτάσεων, ενώ κατά άλλους υπολογισμούς, η γενικότερη δασική ιδιοκτησία της Εκκλησίας υπερβαίνει τα 600.000 στρέμματα. Αυτή εντοπίζεται ειδικότερα:
■ Σε Αττική, Βοιωτία και Εύβοια (Βάρη, Βούλα, Αγιος Ανδρέας Νέας Μάκρης, υπώρειες Πάρνηθας, ευρύτερη περιοχή Κοκκιναρά Πεντέλης, περιοχή Καρέα του Υμηττού, περιαστική περιοχή του Πειραιά, Οινόη, Φυλή, Σκούρτα Βοιωτίας, Μαντούδι κ.ά.).
■ Σε Φωκίδα (δάσος Μονής Προφήτη Ηλία Χρισσού) και Φθιώτιδα (δάσος της Μονής Αγάθωνος στην περιφέρεια Υπάτης).
■ Στην Πελοπόννησο, στους Νομούς Κορινθίας, Αχαΐας (περιοχές Στροφυλιάς, Μετοχίου και Μελισσίων), Ηλείας (δάσος Σκαφιδιάς), Μεσσηνίας (Αγ. Σωτήρας Μοναστηρίου), Λακωνίας (Βασσάρα και Πριτσιώτικο Γυθείου), Αρκαδίας (δασικές εκτάσεις Μονών Παλαιοπαναγιάς και Ορθοκωστά), Αργολίδας (δασική περιοχή Θερμησίας),
■ Στην Κρήτη, με δασικές εκτάσεις κυρίως στους Νομούς Ηρακλείου (Αντισκάρι, Μεταξοχώρι, Παγαϊδάκι, Σαμπά, Ζαρού Βαριζίων, Ρογδιά, Ανώπολη, Στερνά), Ρεθύμνου και Λασιθίου (ιδιοκτησία Μονής Τοπλού).
■ Στη Χαλκιδική, όπου περί τα 86.330 στρέμματα δάσους και 2.300 στρέμματα χορτολιβαδικής έκτασης ανήκουν σε μετόχια Μονών του Αγίου Ορους.
■ Στην Κεντρική Μακεδονία και Θεσσαλία (Μονές Μετεώρων, Ζάρκου, Βυτουμά, Μονή Κορώνης, Πέτρας και Σπηλιάς Αγράφων).
■ Στην Ηπειρο (δάση Μονών Κάτω Παναγιάς Αρτας, Βελλάς Ιωαννίνων, Μόλιστας Κονίτσης), ενώ σημαντικές εκτάσεις κατέχουν ναοί και μονές στη Θράκη, στη Δυτική Στερεά Ελλάδα και σε διάφορα νησιά.
Σύμφωνα με υπολογισμούς του ’90 από το υπουργείο Γεωργίας, η Εκκλησία κατέχει στην Αττική εκτάσεις που ξεπερνούν τα 60.000 στρέμματα, εκ των οποίων τα 40.000 είναι δάση και δασικές εκτάσεις, αλλά και περίπου 800 οικόπεδα. Παράλληλα, υπάρχουν μεγάλες εκτάσεις που διεκδικούνται από την Εκκλησία σε διάφορες περιοχές, αλλά και χιλιάδες στρέμματα που θεωρούνται «διακατεχόμενα», δηλαδή με αμφίβολο ιδιοκτησιακό καθεστώς έναντι του Δημοσίου.
Ακόμη, η Εκκλησία της Ελλάδος φέρεται μεταξύ άλλων να διαθέτει περίπου 800 κτίρια με γραφεία, καταστήματα, εμπορικά κέντρα, ξενοδοχεία, πάρκινγκ μέχρι και… βενζινάδικα. Στα λεγόμενα «φιλέτα» περιλαμβάνονται:
■ Τα 97 στρέμματα που βρίσκονται γύρω από τον λόφο του Ορφανοτροφείου της Βουλιαγμένης και ανήκουν στην Ιερά Αρχιεπισκοπή Αθηνών. Είναι ένα από τα ελάχιστα περιουσιακά στοιχεία για το οποίο προχώρησε μια πρώτη προσπάθεια αξιοποίησης. Συγκεκριμένα, μέσω διαγωνισμού, μέρος του ακινήτου εκμισθώθηκε για 99 χρόνια, στις αρχές του 2023, σε σχήμα υπό τον εφοπλιστή Βίκτορα Ρέστη. Ο διαγωνισμός αφορούσε τμήμα 18 στρ. της έκτασης, ενώ η υπόλοιπη δεν περιλήφθηκε καθώς δεν υπήρχε η αναγκαία ωρίμανση σε νομοτεχνικό επίπεδο. Είναι όμως χαρακτηριστικό ότι τα προσδοκώμενα μισθώματα, σε ορίζοντα 30 ετών, υπολογίζονται σε περίπου 400 εκατ. ευρώ. Ωστόσο, λόγω αντιδράσεων από διάφορους παράγοντες, μεταξύ των οποίων και ο τοπικός δήμος, που εγείρουν ενστάσεις λόγω του κοινωφελούς χαρακτήρα του ακινήτου, η υπόθεση φέρεται να έχει παγώσει.
■ 250 ακίνητα στην παραλιακή ζώνη, με κορυφαίο τα 1.200 στρέμματα στη Φασκομηλιά (από τη λίμνη Βουλιαγμένης έως τη Βάρκιζα), εκ των οποίων αξιοποιήσιμα θεωρούνται τα 250 στρέμματα που εντάχθηκαν στο σχέδιο πόλης το 1955. Ακόμη, το γνωστό παραλιακό κέντρο «Island» στη Βάρκιζα, το εστιατόριο «Ιθάκη» στη Βουλιαγμένη κ.ά.
■ 3.500 στρέμματα στην Πεντέλη, στα οποία η Εκκλησία της Ελλάδος σκόπευε να εγκαταστήσει φωτοβολταϊκό πάρκο, αλλά το σχέδιο επίσης πάγωσε λόγω του αναδασωτέου χαρακτήρα της περιοχής.
■ 11,5 στρέμματα στην οδό Δεινοκράτους στο Κολωνάκι, όπου από τις αρχές της δεκαετίας του 2000 η Εκκλησία επιδίωκε να χτίσει πολυτελές ξενοδοχείο. Και αυτό το σχέδιο ναυάγησε λόγω αντιδράσεων των περιοίκων και της ύπαρξης ορισμένων διατηρητέων κτιρίων.
■ Οικόπεδο, άρτιο και οικοδομήσιμο, επί της λεωφόρου Αλεξάνδρας, δίπλα από το γήπεδο του Παναθηναϊκού, το οποίο σήμερα χρησιμοποιείται ως υπαίθριο πάρκινγκ.
■ Το κτίριο όπου στεγάζεται το υπουργείο Εσωτερικών στην πλατεία Κλαυθμώνος.
■ Νησιά και βραχονησίδες στις Σποράδες, τις Κυκλάδες και αλλού. Μεταξύ αυτών η νησίδα Σαμιοπούλα που ανήκε στη Μονή Μεγάλης Παναγιάς της Μητρόπολης Σάμου. Βρίσκεται μόλις μισό μίλι νότια του νησιού και είχε παραχωρηθεί για καλλιέργεια σε ακτήμονες οι οποίοι έχουν αποβιώσει.
■ Διάφορα κτίρια με κατοικίες, καταστήματα και ξενοδοχεία, όπως το κτίριο επί της οδού Μητροπόλεως, όπου στεγαζόταν το υπουργείο Παιδείας και τώρα το ξενοδοχείο «Electra Metropolis Athens», το κτίριο της πρώην Εμπορικής Τράπεζας στην οδό Πανεπιστημίου, το ξενοδοχείο «Ηλέκτρα» στην οδό Ερμού, ακίνητο στον πεζόδρομο της Βουκουρεστίου, 5ώροφο κτίριο στου Ψυρρή επί της οδού Σαρρή, μέχρι και το ακίνητο όπου στεγάζεται το Α.Τ. Συντάγματος.
Η πολυδιάσπαση δεν διασφαλίζει ούτε τον αποτελεσματικό έλεγχο της διαχείρισής της. Ετσι, μέσα από την πανσπερμία επιμέρους «ιδιοκτητών» δεν λείπουν τα φαινόμενα όπου αναπτύσσονται και «άνθη του κακού». Χαρακτηριστικό παράδειγμα, η πολύκροτη υπόθεση με το Ιερό Γυναικείο Ησυχαστήριο Αναστάσεως του Χριστού – Εμμαούς στον Χορτιάτη που μέσω κάποιων επιτήδειων έγινε όχημα από το 1998 έως το 2008 για ύποπτες εξαγορές ακινήτων, υπέρογκα τραπεζικά δάνεια μέχρι και offshore εταιρείες, με αποτέλεσμα τα τελευταία χρόνια να έχουν γίνει πάνω από 150 πλειστηριασμοί για τμήματα της περιουσίας του.
Το ελληνικό κράτος έχει πράγματι οικειοποιηθεί μεγάλα τμήματα αυτής της περιουσίας σε διάφορες χρονικές περιόδους, με απαλλοτριώσεις τεράστιων εκτάσεων γης για λόγους υπέρτερου δημόσιου συμφέροντος. Γι’ αυτό τον λόγο, άλλωστε, πριν από πολλά χρόνια ανέλαβε σαν «αντάλλαγμα» την υποχρέωση μισθοδοσίας των κληρικών. Στη σύμβαση του 1952 περιέχεται η διακήρυξη του κράτους ότι η απαλλοτρίωση εκείνης της περιόδου είναι η τελευταία και δεν πρόκειται να υπάρξει νεότερη στο μέλλον. Στην ίδια σύμβαση καθιερώθηκε και η «μισθοδοσία» των κληρικών από τον κρατικό προϋπολογισμό ως υποχρέωση του κράτους έναντι των μεγάλων παραχωρήσεων γης στις οποίες είχε προβεί η Εκκλησία κατά τη δεκαετία 1922-32.
Μισθώσεις και πωλητήρια
Τα τελευταία χρόνια πάντως αναπτύσσει πλούσια δραστηριότητα η Εκκλησιαστική Κεντρική Υπηρεσίας Οικονομικών (ΕΚΥΟ) στην αρμοδιότητα της οποίας ανήκει η διαχείριση και αξιοποίηση όλης της κινητής και ακίνητης περιουσίας της Εκκλησίας. Ετσι, έχει προχωρήσει σε αρκετούς διαγωνισμούς για την αξιοποίηση μεμονωμένων ακινήτων. Πέρυσι είχε βγάλει στον αέρα διαγωνισμούς για παλιά πολυκατοικία τριών ορόφων 864 τ.μ. στη Βουλιαγμένη, με τίμημα 4,1 εκατ. ευρώ, καθώς και για μίσθωση μέσω σύστασης δικαιώματος επιφανείας διάρκειας 99 ετών, οικοπέδου 992 τ.μ. επί της οδού Εσπερίδων. Φέτος έχει προχωρήσει σε μπαράζ διαγωνισμών για διάφορα ακίνητα.
Μεταξύ αυτών, διαμέρισμα στο Κολωνάκι με ελάχιστο μίσθωμα 2.400 ευρώ, γραφειακοί χώροι 350 τ.μ. στο συγκρότημα «Status» του Δήμου Βάρης-Βούλας-Βουλιαγμένης, με ελάχιστο μηνιαίο μίσθωμα 7.000 ευρώ, ισόγειο κατάστημα 144 τ.μ. επί της οδού Εθνικής Αμύνης στη Θεσσαλονίκη με ελάχιστο μηνιαίο μίσθωμα 2.700 ευρώ, καθώς και όροφος 582 τ.μ. σε κτίριο επί της οδού Βασιλίσσης Ολγας, με τιμή εκκίνησης στα 3.800 ευρώ τον μήνα.
Επίσης, για ισόγειο κατάστημα εμβαδού 99,28 τ.μ. με 51,66 τ.μ. πατάρι και 96,59 τ.μ. υπόγειο, επί της Πλατείας Συντριβανίου στη Θεσσαλονίκη, με μηνιαίο μίσθωμα 3.800 ευρώ. Υπάρχουν όμως και διαγωνισμοί για πωλήσεις, όπως για οικόπεδο συνολικής επιφάνειας 298 τ.μ. επί της οδού Τηλεμάχου στο Πάτημα Χαλανδρίου, «με ελάχιστο αποδεκτό προσφερόμενο τίμημα το ποσό των 320.000 ευρώ».
Ακολουθήστε μας στις προτιμώμενες πηγές της Google:
