Στην Αχαΐα, όπως και συνολικά στη Δυτική Ελλάδα, η αγορά εργασίας αλλάζει πρόσωπο.
Η δημογραφική συρρίκνωση, η γήρανση του πληθυσμού και η δυσκολία να βρεθούν εργατικά χέρια σε συγκεκριμένους κλάδους δημιουργούν ένα νέο τοπίο, στο οποίο οι μετανάστες έχουν πλέον καθοριστικό ρόλο.
Δεν πρόκειται απλώς για μια ακόμη παράμετρο της τοπικής οικονομίας. Σε πολλές περιπτώσεις, η παρουσία αλλοδαπών εργαζομένων αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για να συνεχίσουν να λειτουργούν επιχειρήσεις και παραγωγικές δραστηριότητες που αντιμετωπίζουν έλλειψη προσωπικού.
Η εικόνα της αγοράς εργασίας στη Δυτική Ελλάδα τα τελευταία χρόνια είναι, πάντως, αντιφατική. Από τη μία πλευρά, οι βασικοί δείκτες εμφανίζουν σαφή βελτίωση. Από την άλλη, οι διαρθρωτικές αδυναμίες παραμένουν και η δημογραφική πραγματικότητα λειτουργεί ως ένα διαρκές «καμπανάκι».
Ο πληθυσμός της Περιφέρειας μειώθηκε κατά 6,2% την περίοδο 2014-2025, ενώ την ίδια στιγμή αυξάνεται το βάρος των μεγαλύτερων ηλικιών. Αυτό σημαίνει λιγότερους διαθέσιμους εργαζομένους και, κατ’ επέκταση, μεγαλύτερη πίεση στις επιχειρήσεις που αναζητούν προσωπικό.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η συμβολή των μεταναστών στην αγορά εργασίας της Αχαΐας και της Δυτικής Ελλάδας δεν είναι πλέον περιφερειακή. Είναι κομβική.
Οι μετανάστες στην πρώτη γραμμή της εργασίας
Τα στοιχεία αποτυπώνουν με χαρακτηριστικό τρόπο αυτή την πραγματικότητα.
Το 2024, το 80,6% του οικονομικά ενεργού πληθυσμού των μεταναστών συμμετείχε στην αγορά εργασίας, έναντι 67,5% των Ελλήνων. Μια διαφορά περίπου 13 ποσοστιαίων μονάδων, η οποία δεν αποτελεί συγκυριακό φαινόμενο, αλλά καταγράφεται διαχρονικά.
Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η εικόνα στην απασχόληση. Το ποσοστό απασχόλησης των μεταναστών ανέρχεται σε 72,2%, έναντι 60,6% των ημεδαπών.
Και εδώ βρίσκεται μία από τις πιο ενδιαφέρουσες πτυχές της εικόνας: την περίοδο 2014-2024 η απασχόληση των αλλοδαπών αυξήθηκε περισσότερο από 60%.
Στην Αχαΐα, όπου η οικονομική δραστηριότητα συνδέεται με το εμπόριο, τις υπηρεσίες, την εστίαση, τις κατασκευές, τη μεταποίηση αλλά και τον πρωτογενή τομέα, η παρουσία εργαζομένων από άλλες χώρες γίνεται ολοένα πιο ορατή.
Είναι τα χέρια που βρίσκονται πίσω από πολλές καθημερινές παραγωγικές δραστηριότητες: από τις αγροτικές εργασίες και την εστίαση μέχρι τις υπηρεσίες και μια σειρά επαγγελμάτων όπου η εξεύρεση προσωπικού εξελίσσεται σε δύσκολη υπόθεση.
Η εικόνα αυτή δεν αφορά μόνο την κάλυψη κενών θέσεων. Οι μετανάστες λειτουργούν και ως δημογραφικό αντίβαρο σε μια περιοχή που γερνά.
Σε μια κοινωνία όπου ένα μέρος του εγχώριου εργατικού δυναμικού αποχωρεί σταδιακά από την αγορά εργασίας λόγω ηλικίας, η είσοδος νεότερων εργαζομένων αποκτά ιδιαίτερη σημασία.
Ανεργία κάτω από 11%, αλλά όχι χωρίς προβλήματα
Η αγορά εργασίας της Δυτικής Ελλάδας έχει κάνει σημαντικά βήματα την τελευταία δεκαετία.
Το ποσοστό απασχόλησης αυξήθηκε από 47,7% το 2014 σε 60,7% το 2024, ενώ η ανεργία μειώθηκε από το ιδιαίτερα υψηλό 28,7% στο 10,1%.
Η βελτίωση είναι εντυπωσιακή, όμως η εικόνα δεν είναι ακόμη αυτή μιας αγοράς εργασίας χωρίς προβλήματα.
Το ποσοστό οικονομικά ενεργού πληθυσμού παραμένει στο 67,7%, όταν στην Ευρωπαϊκή Ένωση φτάνει το 75,3%.
Με άλλα λόγια, ένα σημαντικό κομμάτι του πληθυσμού εξακολουθεί να βρίσκεται εκτός αγοράς εργασίας, γεγονός που περιορίζει τις δυνατότητες ανάπτυξης και ταυτόχρονα εντείνει το πρόβλημα της έλλειψης προσωπικού.
Οι γυναίκες εξακολουθούν να βρίσκονται πίσω
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η διάσταση των ανισοτήτων μεταξύ ανδρών και γυναικών.
Το 2024, το ποσοστό απασχόλησης των ανδρών έφτασε το 72,3%, ενώ των γυναικών περιορίστηκε στο 48,4%.
Η απόσταση αγγίζει τις 24 ποσοστιαίες μονάδες και αποκαλύπτει ότι η συνολική βελτίωση της αγοράς εργασίας δεν έχει μεταφραστεί σε ισόρροπη συμμετοχή όλων.
Η γυναικεία απασχόληση παραμένει ένα από τα μεγάλα στοιχήματα για την Αχαΐα και συνολικά για τη Δυτική Ελλάδα, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία κάθε διαθέσιμο εργατικό χέρι αποκτά μεγαλύτερη αξία.
Παράλληλα, καθοριστικό ρόλο εξακολουθεί να παίζει η εκπαίδευση. Οι απόφοιτοι τριτοβάθμιας εκπαίδευσης εμφανίζουν τα υψηλότερα ποσοστά απασχόλησης, ενώ χαμηλότερα είναι τα ποσοστά για όσους διαθέτουν περιορισμένο επίπεδο εκπαίδευσης.
Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια καταγράφεται σύγκλιση στα ποσοστά ανεργίας μεταξύ διαφορετικών εκπαιδευτικών επιπέδων, στοιχείο που δείχνει ότι η ίδια η αγορά μεταβάλλεται και αναζητά διαφορετικού τύπου δεξιότητες.
Η Αχαΐα μπροστά σε μια νέα πραγματικότητα
Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι ξεκάθαρη: η αγορά εργασίας της Αχαΐας δεν αντιμετωπίζει μόνο το πρόβλημα της ανεργίας. Αντιμετωπίζει όλο και περισσότερο και το αντίστροφο πρόβλημα: την έλλειψη διαθέσιμου προσωπικού.
Η δημογραφική συρρίκνωση αλλάζει τις ισορροπίες. Οι επιχειρήσεις αναζητούν εργαζόμενους, συγκεκριμένοι κλάδοι δυσκολεύονται να καλύψουν τις ανάγκες τους και η συμμετοχή των μεταναστών αποκτά ολοένα μεγαλύτερο ειδικό βάρος.
Το ζητούμενο πλέον δεν είναι μόνο πόσες θέσεις εργασίας δημιουργούνται, αλλά και ποιοι θα τις καλύψουν.
Σε αυτή τη νέα πραγματικότητα, η Αχαΐα καλείται να αξιοποιήσει καλύτερα το σύνολο του ανθρώπινου δυναμικού της: τους νέους, τις γυναίκες, τους ανέργους, αλλά και τους μετανάστες που έχουν ήδη ενταχθεί στην παραγωγική διαδικασία.
Το στοίχημα είναι διπλό. Από τη μία, να αξιοποιηθεί κάθε διαθέσιμο ανθρώπινο δυναμικό. Από την άλλη, να υπάρξει ουσιαστική ένταξη των μεταναστών, με κατάρτιση, δικαιώματα, δεξιότητες και πρόσβαση σε σταθερή και νόμιμη εργασία.
Για την Αχαΐα, η πρόκληση είναι πλέον μπροστά στα μάτια όλων: μια οικονομία που θέλει να αναπτυχθεί χρειάζεται ανθρώπους για να τη στηρίξουν. Και σε μια περιοχή που γερνά, οι εργαζόμενοι με μεταναστευτικό υπόβαθρο αποτελούν ήδη σημαντικό κομμάτι αυτής της πραγματικότητας.
«Πλήρης καταγραφή των δεδομένων στην αγορά εργασίας»
Στην ανάγκη η αγορά εργασίας να προσαρμοστεί στις νέες συνθήκες και να υπάρξει καλύτερη σύνδεση των δεξιοτήτων με τις πραγματικές ανάγκες των επιχειρήσεων αναφέρεται ο αντιπεριφερειάρχης Αχαΐας Φωκίων Ζαΐμης.
«Δίνουμε έμφαση στη συνεχή κατάρτιση των ανέργων έτσι ώστε να αποκτήσουν όλες τις απαιτούμενες δεξιότητες για την είσοδό τους στην αγορά εργασίας», σημειώνει.
Όπως επισημαίνει, παράλληλα δίνεται βάρος στη διάγνωση των αναγκών της αγοράς και στη χαρτογράφηση των ικανοτήτων που αναζητούν οι επιχειρήσεις, ώστε αυτές να γίνουν περισσότερο ανταγωνιστικές και αποτελεσματικές.
«Σ’ αυτή την προσπάθεια η δημιουργία του μηχανισμού διάγνωσης της αγοράς εργασίας αποτελεί ένα σημαντικό εργαλείο, μια πλήρη καταγραφή των δεδομένων, που λειτουργεί ως πυξίδα της Περιφέρειας», αναφέρει χαρακτηριστικά.
Στόχος είναι τα προγράμματα κατάρτισης να μην περιορίζονται σε θεωρητικές γνώσεις, αλλά να ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες των επιχειρήσεων και να οδηγούν σε ουσιαστική απασχόληση.
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτούν οι ομάδες που αντιμετωπίζουν μεγαλύτερες δυσκολίες πρόσβασης στην αγορά εργασίας, μεταξύ αυτών οι νέοι και οι μετανάστες, ενώ παράλληλα προωθείται η δημιουργία ενός σύγχρονου και ασφαλούς εργασιακού περιβάλλοντος.
Η κατεύθυνση είναι σαφής: καλύτερη γνώση της αγοράς, στοχευμένη κατάρτιση και σύνδεση των δεξιοτήτων με τις πραγματικές ανάγκες της οικονομίας.
Ακολουθήστε μας στις προτιμώμενες πηγές της Google:
