Σημαντική δικαστική εξέλιξη για οφειλέτες προς το Δημόσιο αποτελεί η απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας για την κατάσχεση της μοναδικής κατοικίας, χωρίς, ωστόσο, να δημιουργεί ένα γενικό πλαίσιο προστασίας από κάθε πλειστηριασμό. 
Το βασικό σημείο είναι ότι, όταν υπάρχουν άλλα περιουσιακά στοιχεία ικανά να καλύψουν την οφειλή, η φορολογική διοίκηση οφείλει να εξετάσει αν μπορούν να αξιοποιηθούν, πριν στραφεί στην κατοικία του οφειλέτη.
Το ζήτημα αφορά και την Αχαΐα, όπου υπάρχουν πολίτες που βρίσκονται αντιμέτωποι με διαδικασίες αναγκαστικής είσπραξης οφειλών.
Ο δικηγόρος Θανάσης Διαμαντόπουλος επιβεβαιώνει στο Patrapress.gr ότι υπάρχουν σχετικές υποθέσεις στην περιοχή, αν και, όπως αναφέρει, δεν είναι πολλές.
Από την πλευρά της, η πρόεδρος της Ένωσης Ιδιοκτητών Ακινήτων Νομού Αχαΐας, Κυριακή Αθανασιάδη, υπογραμμίζει στο Patrapress.gr ότι η απόφαση πρέπει να διαβαστεί με προσοχή, καθώς δεν προστατεύει αυτομάτως κάθε πρώτη κατοικία.
Τι έκρινε το Συμβούλιο της Επικρατείας
Η απόφαση αφορά οφειλές που εισπράττονται σύμφωνα με τον Κώδικα Είσπραξης Δημοσίων Εσόδων (ΚΕΔΕ), όπως οφειλές προς το Δημόσιο, τις ΔΟΥ, τους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ασφαλιστικούς φορείς και άλλα νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου.
Το σκεπτικό της δικαστικής κρίσης συνδέεται με την αρχή της αναλογικότητας και την ανάγκη προστασίας της κατοικίας ως βασικού στοιχείου της αξιοπρεπούς διαβίωσης και της οικογενειακής ζωής. Όταν ο οφειλέτης διαθέτει και άλλα πρόσφορα περιουσιακά στοιχεία, η διοίκηση δεν μπορεί να προχωρά στην κατάσχεση της μοναδικής κατοικίας χωρίς προηγουμένως να έχει εξετάσει αυτά τα στοιχεία και να έχει αιτιολογήσει γιατί δεν επαρκούν ή δεν μπορούν να αξιοποιηθούν.
Η απόφαση, επομένως, δεν σημαίνει ότι απαγορεύονται οι πλειστηριασμοί πρώτης κατοικίας, ούτε ότι κάθε οφειλέτης αποκτά αυτομάτως ασπίδα προστασίας. Το κρίσιμο στοιχείο είναι η ύπαρξη άλλης περιουσίας και η δυνατότητα ικανοποίησης της απαίτησης του Δημοσίου από αυτήν.
Η υπόθεση που έφτασε στο ΣτΕ
Η υπόθεση αφορούσε αναγκαστικό πλειστηριασμό μεζονέτας 162 τετραγωνικών μέτρων στο Μοσχάτο, η οποία ανήκε κατά ποσοστό 50% στον οφειλέτη και κατά 50% στη σύζυγό του. Η διαδικασία κινήθηκε για ληξιπρόθεσμες οφειλές εταιρείας προς το Δημόσιο, ύψους 142.917 ευρώ.
Η αξία του μεριδίου που επρόκειτο να εκπλειστηριαστεί είχε προσδιοριστεί στις 100.000 ευρώ, με τιμή πρώτης προσφοράς τις 80.000 ευρώ. Ο οφειλέτης προσέφυγε δικαστικά, υποστηρίζοντας, μεταξύ άλλων, ότι το ακίνητο αποτελούσε την κατοικία της οικογένειάς του και ότι υπήρχαν άλλα περιουσιακά στοιχεία.
Η ανακοπή έγινε δεκτή από το Πρωτοδικείο, ενώ το Διοικητικό Εφετείο απέρριψε την έφεση του Δημοσίου. Το ΣτΕ απέρριψε στη συνέχεια την αίτηση του Δημοσίου, επικυρώνοντας ουσιαστικά την κρίση ότι δεν ήταν νόμιμη η προσβολή της κατοικίας χωρίς να έχουν εξεταστεί επαρκώς οι εναλλακτικές δυνατότητες είσπραξης.
«Δεν προστατεύεται αυτομάτως η πρώτη κατοικία»
Η πρόεδρος της Ένωσης Ιδιοκτητών Ακινήτων Νομού Αχαΐας, Κυριακή Αθανασιάδη, επισημαίνει στο Patrapress ότι η απόφαση δεν πρέπει να ερμηνευθεί ως γενικό φρένο στους πλειστηριασμούς.
Όπως εξηγεί, η κρίσιμη παράμετρος είναι ότι στη συγκεκριμένη υπόθεση ο οφειλέτης διέθετε και άλλα περιουσιακά στοιχεία, πέρα από την κατοικία του. «Δεν έβαλε φρένο στην πρώτη κατοικία αυτή καθ’ εαυτή», είναι το νόημα της επισήμανσής της, καθώς η δικαστική προστασία συνδέεται με τις συγκεκριμένες συνθήκες της υπόθεσης και όχι μόνο με το γεγονός ότι ένα ακίνητο αποτελεί πρώτη κατοικία.
Η ίδια ξεχωρίζει το ζήτημα των οφειλών προς το Δημόσιο από τις οφειλές προς τις τράπεζες. Η συγκεκριμένη απόφαση αφορά διαδικασία αναγκαστικής είσπραξης δημοσίων εσόδων και δεν συνιστά γενική ρύθμιση για κάθε πλειστηριασμό από τράπεζες ή εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων.
Η Αθανασιάδη θέτει, παράλληλα, το ερώτημα που αφορά μια ευρύτερη κατηγορία νοικοκυριών: τι συμβαίνει όταν ο οφειλέτης έχει μόνο ένα σπίτι, το οποίο αγόρασε με δάνειο και στο οποίο ζει με την οικογένειά του, χωρίς να διαθέτει άλλη ακίνητη περιουσία;
Όπως υπογραμμίζει, αυτή είναι η δυσκολότερη πλευρά του προβλήματος. Η απόφαση δεν παρέχει από μόνη της μια γενική απάντηση που να αποκλείει τον πλειστηριασμό όταν το μοναδικό περιουσιακό στοιχείο είναι η κατοικία. Παραμένει, συνεπώς, κρίσιμο το τι προβλέπει το εφαρμοστέο νομικό πλαίσιο και πώς αξιολογούνται τα δεδομένα κάθε συγκεκριμένης υπόθεσης.
Η ίδια αναγνωρίζει ως θετική εξέλιξη τη δυνατότητα αξιοποίησης άλλων περιουσιακών στοιχείων για την είσπραξη των οφειλών, επιμένοντας, όμως, ότι το μεγάλο κοινωνικό πρόβλημα αφορά εκείνους που δεν έχουν άλλη περιουσία πέρα από το σπίτι τους.
«Ανοίγει τον δρόμο και για άλλα δικαστήρια»
Τη σημασία της απόφασης για την περιοχή επισημαίνει και ο δικηγόρος Θανάσης Διαμαντόπουλος, ο οποίος επιβεβαιώνει στο Patrapress ότι υπάρχουν αντίστοιχες περιπτώσεις στο αστικό ιστό της Πάτρας, χωρίς, όπως διευκρινίζει, να πρόκειται για ιδιαίτερα μεγάλο αριθμό υποθέσεων.
Ο ίδιος χαρακτηρίζει σημαντική τη δικαστική εξέλιξη, εκτιμώντας ότι μπορεί να ανοίξει τον δρόμο για ανάλογη αντιμετώπιση υποθέσεων από άλλα δικαστήρια, όταν τίθεται ζήτημα προστασίας της πρώτης ή μοναδικής κατοικίας στο πλαίσιο οφειλών προς το Δημόσιο.
Η σημασία της απόφασης δεν περιορίζεται, επομένως, στην έκβαση της συγκεκριμένης υπόθεσης. Δημιουργεί ένα σημαντικό σημείο αναφοράς για τον έλεγχο της νομιμότητας των μέτρων αναγκαστικής είσπραξης, ιδίως όταν η διοίκηση επιλέγει να στραφεί στην κατοικία χωρίς να έχει εξετάσει άλλες διαθέσιμες δυνατότητες.
Για τους οφειλέτες, πάντως, η εξέταση κάθε περίπτωσης παραμένει απαραίτητη. Η ύπαρξη άλλων περιουσιακών στοιχείων, η αξία τους, η δυνατότητα ρευστοποίησής τους και το ύψος της οφειλής μπορούν να παίξουν καθοριστικό ρόλο στην αξιολόγηση της υπόθεσης.
Ανακοπή και σε επόμενα στάδια της διαδικασίας
Ένα ακόμη σημαντικό στοιχείο που αναδεικνύεται από την υπόθεση είναι η δυνατότητα δικαστικής προσβολής πράξεων της διαδικασίας και σε μεταγενέστερα στάδια, υπό τις προϋποθέσεις που προβλέπει η σχετική νομοθεσία.
Η δυνατότητα ανακοπής μπορεί να έχει ιδιαίτερη σημασία για οφειλέτες που διαπιστώνουν προβλήματα νομιμότητας κατά την εξέλιξη της διαδικασίας αναγκαστικής εκτέλεσης. Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι κάθε ανακοπή γίνεται δεκτή ή ότι αναστέλλεται αυτομάτως κάθε πλειστηριασμός. Απαιτείται εξατομικευμένη νομική αξιολόγηση, με βάση το στάδιο της διαδικασίας, τους ισχυρισμούς και τα διαθέσιμα αποδεικτικά στοιχεία.
Το ερώτημα για την Αχαΐα παραμένει
Η απόφαση του ΣτΕ προσφέρει ένα σημαντικό επιχείρημα σε οφειλέτες προς το Δημόσιο, όταν η κατοικία τους απειλείται με κατάσχεση ενώ υπάρχουν άλλες δυνατότητες είσπραξης. Δεν καταργεί, όμως, τις διαδικασίες αναγκαστικής εκτέλεσης ούτε θεσπίζει οριζόντια προστασία για κάθε πρώτη κατοικία.
Για την Αχαΐα, το ουσιαστικό ερώτημα παραμένει πόσοι ιδιοκτήτες βρίσκονται αντιμέτωποι με αντίστοιχες διαδικασίες και, κυρίως, πόσοι διαθέτουν άλλα περιουσιακά στοιχεία που θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν για την κάλυψη των οφειλών τους.
Όπως προκύπτει από τις επισημάνσεις της Κυριακής Αθανασιάδη, η δυσκολότερη περίπτωση είναι εκείνη του νοικοκυριού που διαθέτει μόνο την κατοικία στην οποία ζει. Και όπως εκτιμά ο Θανάσης Διαμαντόπουλος, η απόφαση μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο θα εξεταστούν ανάλογες υποθέσεις από τα δικαστήρια στο μέλλον.
Το μήνυμα της απόφασης δεν είναι ότι κάθε πρώτη κατοικία μένει εκτός πλειστηριασμού. Είναι ότι, στις υποθέσεις οφειλών προς το Δημόσιο, η επιλογή της κατοικίας ως μέσου είσπραξης δεν μπορεί να γίνεται χωρίς έλεγχο των εναλλακτικών περιουσιακών στοιχείων και χωρίς την απαιτούμενη αιτιολόγηση.
Ακολουθήστε μας στις προτιμώμενες πηγές της Google:
