Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, όταν μιλούσαμε για την ασφάλεια του πολίτη, το μυαλό μας πήγαινε κυρίως στον δρόμο, στη γειτονιά, στο σπίτι.
Σήμερα μπορεί κάποιος να βρίσκεται μέσα στο σπίτι του και το έγκλημα να φτάσει μέχρι εκείνον.
Με ένα τηλεφώνημα. Ένα μήνυμα στο κινητό. Έναν σύνδεσμο που μοιάζει να προέρχεται από την τράπεζά του. Κάποιον που παρουσιάζεται ως λογιστής, τεχνικός, τραπεζικός υπάλληλος ή αστυνομικός.
Ακόμη και με μια φωνή που ακούγεται σαν τη φωνή του παιδιού του ή ενός δικού του ανθρώπου.
Το έγκλημα αλλάζει. Και μαζί του αλλάζει και η ανασφάλεια που αισθάνεται ο πολίτης.
Οι αριθμοί είναι αποκαλυπτικοί
Στους πρώτους επτά μήνες του 2026 καταγράφηκαν 6.399 περιστατικά απάτης, αυξημένα κατά 46,5% μέσα σε έναν χρόνο. Ειδικά οι τηλεφωνικές απάτες έφτασαν τις 2.741, από 1.623 το αντίστοιχο διάστημα του 2025. Αύξηση περίπου 68%.
Δεν μιλάμε λοιπόν για μεμονωμένα περιστατικά.
Μιλάμε για ένα έγκλημα που οργανώνεται, εξελίσσεται και προσαρμόζεται.
Τα κυκλώματα χρησιμοποιούν τηλεφωνικά κέντρα, διαφορετικούς ρόλους, ανθρώπους που τηλεφωνούν και άλλους που παραλαμβάνουν χρήματα και τιμαλφή. Εκμεταλλεύονται τον φόβο, την αγωνία και την πίεση της στιγμής.
Και πλέον έχουν στη διάθεσή τους ακόμη περισσότερα εργαλεία.
Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να κάνει ένα μήνυμα πιο πειστικό, μια ψεύτικη ιστοσελίδα πιο αληθοφανή, ακόμη και μια φωνή να μοιάζει με εκείνη ενός συγγενικού προσώπου.
Γι’ αυτό είναι λάθος να μεταφέρουμε όλο το βάρος στον πολίτη λέγοντάς του απλώς «να προσέχει».
Φυσικά πρέπει να προσέχει. Απέναντί του όμως δεν βρίσκεται πάντοτε ένας ερασιτέχνης απατεώνας. Μπορεί να βρίσκεται ένα οργανωμένο κύκλωμα που γνωρίζει πολύ καλά πώς να δημιουργεί φόβο και πώς να μην αφήνει χρόνο στο θύμα να σκεφτεί.
Η ενημέρωση είναι απαραίτητη.
Δεν αρκεί όμως.
Χρειάζεται πρόληψη. Χρειάζεται ταχύτητα. Χρειάζεται η Πολιτεία να προσαρμόζεται τουλάχιστον με την ίδια ταχύτητα με την οποία προσαρμόζεται το έγκλημα.
Η νέα ρύθμιση που βρίσκεται πλέον στη Βουλή και προβλέπει αυστηρότερες ποινές για οργανωμένες και κατ’ επάγγελμα απάτες αποτελεί μια αναγκαία θεσμική απάντηση. Δεν μπορεί όμως να είναι η μοναδική.
Γιατί η ποινή έρχεται όταν το έγκλημα έχει ήδη συμβεί.
Η πρόληψη πρέπει να προηγείται
Η πραγματική επιτυχία δεν θα κριθεί μόνο από το πόσοι δράστες θα συλληφθούν και θα οδηγηθούν στη Δικαιοσύνη. Θα κριθεί και από το πόσες απάτες θα αποτραπούν πριν ολοκληρωθούν. Από το πόσοι πολίτες δεν θα χάσουν τις οικονομίες μιας ζωής.
Στην ίδια κατεύθυνση κινείται και η δημιουργία του Εθνικού Κέντρου Αντιμετώπισης της Απάτης μέσα στην Οικονομική Αστυνομία.
Μπορεί να συμβάλει στην καλύτερη αντιμετώπιση του φαινομένου. Το ζητούμενο όμως δεν είναι ακόμη μία εξαγγελία ή ένας νέος τίτλος στον οργανωτικό χάρτη.
Είναι τι θα αλλάξει στην πράξη.
Με ποιους ανθρώπους θα λειτουργήσει; Με ποια τεχνολογικά εργαλεία; Πόσο γρήγορα θα συνεργάζεται με τις τράπεζες και τους τηλεπικοινωνιακούς παρόχους; Και κυρίως: θα μπορεί μια απάτη να σταματήσει πριν χαθούν τα χρήματα του πολίτη;
Γιατί η ασφάλεια δεν κρίνεται από το πόσες δομές δημιουργούμε ή πόσες εξαγγελίες κάνουμε.
Κρίνεται από το αποτέλεσμα που αισθάνεται ο πολίτης.
Και εδώ βρίσκεται μια ακόμη μεγάλη αλλαγή που πρέπει να κατανοήσουμε.
Η πρώτη γραμμή της ασφάλειας δεν βρίσκεται πλέον μόνο στον δρόμο.
Βρίσκεται και πίσω από μια οθόνη.
Η νέα εγκληματικότητα απαιτεί νέες δεξιότητες. Χρειάζεται σωστή αξιοποίηση του προσωπικού που ήδη υπάρχει, συνεχής εκπαίδευση, εξειδίκευση και σύγχρονα τεχνολογικά εργαλεία.
Δεν αρκεί να προσθέτουμε συνεχώς νέες αρμοδιότητες στην Ελληνική Αστυνομία. Όταν αυτές δεν συνοδεύονται από τους αντίστοιχους ανθρώπους, την εκπαίδευση και τα μέσα, το πρόβλημα δεν λύνεται. Απλώς μεταφέρεται.
Χρειάζεται όμως και κάτι ακόμη: συνεργασία.
Αστυνομία, Δικαιοσύνη, τράπεζες και τηλεπικοινωνιακοί πάροχοι πρέπει να μπορούν να ανταλλάσσουν γρήγορα τις απαραίτητες πληροφορίες όταν μια απάτη βρίσκεται σε εξέλιξη.
Γιατί σε αυτές τις περιπτώσεις ο χρόνος δεν μετριέται σε ημέρες.
Μπορεί να μετριέται σε λεπτά.
Οι ανάγκες αυτές δεν εμφανίστηκαν σήμερα. Έχουν επισημανθεί εδώ και καιρό: απλούστερη και ταχύτερη καταγγελία, εξειδικευμένη εισαγγελική αντιμετώπιση, ταχύτερη απονομή της Δικαιοσύνης, σύγχρονα τεχνολογικά εργαλεία και στοχευμένη ενημέρωση, ιδιαίτερα για τους ηλικιωμένους και τις περισσότερο ευάλωτες ομάδες.
Οι προειδοποιήσεις υπήρχαν. Οι προτάσεις επίσης.
Το ζητούμενο είναι η εφαρμογή τους.
Γιατί όταν οι προειδοποιήσεις προηγούνται και οι αποφάσεις ακολουθούν με καθυστέρηση, δεν έχουμε έλλειμμα γνώσης.
Έχουμε έλλειμμα έγκαιρης εφαρμογής.
Και αυτό είναι πλέον πολιτική ευθύνη.
Στο τέλος, ο πολίτης δεν θα κρίνει πόσες ανακοινώσεις έγιναν ή πόσες δομές σχεδιάστηκαν.
Θα κρίνει αν προστατεύτηκε.
Αν ο ηλικιωμένος θα προλάβει να καταλάβει ότι εκείνος που του τηλεφωνεί δεν είναι ο λογιστής του.
Αν ο γονιός θα γνωρίζει ότι μια φωνή που ακούγεται σαν το παιδί του μπορεί να μην είναι πραγματική.
Αν μια ύποπτη συναλλαγή θα σταματήσει πριν τα χρήματα εξαφανιστούν.
Και αν, τελικά, ο πολίτης θα αισθανθεί ότι απέναντι σε ένα έγκλημα που εξελίσσεται δεν βρίσκεται μόνος του.
Το έγκλημα αλλάζει.
Η πολιτική ασφάλειας οφείλει να αλλάζει μαζί του.
Γιάννης Ταπεινός
Αναπληρωτής Γραμματέας Τομέα Προστασίας του Πολίτη
ΠΑΣΟΚ – Κίνημα Αλλαγής
Ακολουθήστε μας στις προτιμώμενες πηγές της Google:
