«Οἵα ἡ μορφή, τοιαύτη καὶ ἡ ψυχή». Μια παλαιά ρήση και αντίληψη που εκφράζει την ανθρώπινη προσπάθεια να διαβάσει τον εσωτερικό άνθρωπο μέσα από την εξωτερική του παρουσία. Όμως η χριστιανική παράδοση είναι αυστηρότερη: ο άνθρωπος δεν κρίνεται από την όψη του, αλλά από τους καρπούς του.
Και εδώ αρχίζει το πραγματικό πρόβλημα.
Υπάρχουν πρόσωπα που, κάτω από το τίμιο ράσο, δημιουργούν στον παρατηρητή μια εικόνα αυστηρότητας ή σκληρότητας. Αλλά η εξωτερική εμφάνιση δεν αποτελεί απόδειξη και χαρακτήρα. Το ράσο σίγουρα δεν κάνει τον παπά, δεν είναι πιστοποιητικό αγιότητας. Η μίτρα, του πάλαι ποτέ αυτοκράτορα, δεν αποτελεί τεκμήριο αλάθητου, όταν την φορά ο επίσκοπος. Ο βυζαντινός τίτλος και το αξίωμα δεν μετατρέπουν αυτομάτως έναν άνθρωπο σε ποιμένα και πνευματικό.
Το ράσο καλύπτει το σώμα· δεν μπορεί να καλύψει επ’ άπειρον το ήθος του.
Ο Χριστός ως Θεάνθρωπος είπε: «ἀπὸ τῶν καρπῶν αὐτῶν ἐπιγνώσεσθε αὐτούς», που από σύγχυση των γραφών και αλαζονική διαστροφή τον νόμισαν για πλανεμένο απατεώνα.
Οι Ιεροί Κανόνες, άλλωστε, δεν αντιμετωπίζουν την ιερατική ιδιότητα ως κάποια ανεξέλεγκτη εξουσία. Η νομοκανονική παράδοση θέτει κανόνες για τη συμπεριφορά των λαϊκών αλλά και των κληρικών να καθαιρούνται ακόμα και Πατριάρχες και περισσότερο για τα δόγματα, αλλά και τη διαχείριση της εκκλησιαστικής περιουσίας. Ενδεικτικά, ο ΚΣΤ΄ Κανόνας της Δ΄ Οικουμενικής Συνόδου προβλέπει εκκλησιαστικό οικονόμο, ώστε η οικονομική διαχείριση να μην παραμένει χωρίς θεσμική τάξη και εποπτεία.
Κανονική τάξη και κρατική έννομη τάξη Εδώ απαιτείται απολύτως σαφής θεσμική διάκριση.
Η Εκκλησία, στο πλαίσιο της νομοκανονικής της τάξης, έχει αρμοδιότητα για την εκκλησιαστική ζωή, τη λατρεία, τα εκκλησιαστικά αξιώματα, την κανονική πειθαρχία και τις εσωτερικές σχέσεις των κληρικών με τα αρμόδια εκκλησιαστικά όργανα.
Η Πολιτεία, αντιθέτως, ασκεί τις αρμοδιότητες που της αναθέτει το Σύνταγμα και η νομοθεσία: ποινική και αστική δικαιοσύνη, φορολογία, εργασιακές σχέσεις, διοικητικός έλεγχος, προστασία περιουσίας, δημόσιο χρήμα και κάθε άλλη υπόθεση που ανήκει στην κρατική έννομη τάξη.
Τα δικαστήρια κρίνουν τις δικαστικές υποθέσεις μέσα στα όρια της δικαιοδοσίας τους. Οι αρμόδιες κρατικές ελεγκτικές και διοικητικές αρχές διενεργούν τους ελέγχους που προβλέπει ο νόμος.
Ο Επίσκοπος δεν είναι ο δικαστής της Πολιτείας, ούτε ο κρατικός ελεγκτής είναι εκκλησιαστικό δικαστήριο, αλλά ούτε και ο κάθε Ρασοφόρος κληρικός βρίσκεται υπεράνω του νόμου. Η νομοκανονική ευθύνη δεν υποκαθιστά την κρατική ευθύνη και η κρατική ευθύνη δεν υποκαθιστά την κανονική.
Η ίδια πραγματική συμπεριφορά μπορεί, υπό διαφορετικές προϋποθέσεις, να έχει και εκκλησιαστική και κρατική διάσταση. Το εκκλησιαστικό όργανο εξετάζει ό,τι υπάγεται στην κανονική του αρμοδιότητα· η Πολιτεία εξετάζει ό,τι υπάγεται στη δική της έννομη τάξη. Αυτό είναι θεσμικός διαχωρισμός — όχι σύγκρουση Εκκλησίας και Πολιτείας. Η «ένστολη ιερατική υπαλληλία» επιδέχεται έλεγχο και διαφάνεια και η ιερωσύνη, βεβαίως, δεν είναι «υπαλληλία» με την κοσμική έννοια. Είναι σίγουρο λειτούργημα, λειτουργία και διακονία. Όταν όμως ένας εκκλησιαστικός θεσμός διαχειρίζεται περιουσία, οικονομικούς πόρους ή ασκεί διοικητική εξουσία, τότε η διαφάνεια και η λογοδοσία αποκτούν την αυξημένη θεσμική σημασία.
Ποιος ελέγχει τις αποφάσεις; Ποιος ελέγχει τη διαχείριση; Ποιος ελέγχει τις οικονομικές σχέσεις; Ποιος ελέγχει πιθανές συγκρούσεις συμφερόντων; Ποιος προστατεύει τον άνθρωπο που καταγγέλλει μια πραγματική παρανομία;
Η απάντηση δεν μπορεί να είναι: «Μην ερωτάς· είναι άνθρωπος της Εκκλησίας», ή είναι άνθρωπος του μητροπολίτη τάδε, μη μιλάς. Αυτό θα ήταν αντιστροφή της έννοιας της διακονίας. Αλλά ούτε η διαφάνεια σημαίνει δημόσια καταδίκη προσώπων χωρίς αποδείξεις. Η θεσμική διαφάνεια προϋποθέτει τεκμηρίωση, αρμόδιο όργανο, διαδικασία, δικαίωμα ακρόασης, έλεγχο και λογοδοσία.
Έτσι προστατεύεται ταυτόχρονα και η Εκκλησία και ο πολίτης.
Μήπως σήμερα ο φαρισαϊσμός κυριαρχεί;
Ο φαρισαϊσμός δεν είναι χαρακτηρισμός που πρέπει να αποδίδεται συλλήβδην σε έναν ολόκληρο κλήρο. Είναι όμως διαχρονικός πνευματικός κίνδυνος.
Μήπως διυλίζουμε τον κώνωπα και καταπίνουμε την κάμηλο;
Μήπως απαιτούμε από τον λαό ευσέβεια, υπακοή και σιωπή, ενώ ξεχνούμε ότι η εκκλησιαστική εξουσία είναι πρωτίστως πνευματική διακονία;
Μήπως η εξωτερική ιεροπρέπεια γίνεται σε ορισμένες περιπτώσεις υποκατάστατο του εσωτερικού ήθους;
Και εδώ αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον η γνωστή παράδοση που αποδίδει το όραμα που είδε ο Μέγας Αντώνιος, ως προειδοποίηση για τους έσχατους καιρούς, όταν ακόμη και στο ιερό θυσιαστήριο θα υπηρετούν ανάξιοι άνθρωποι, οι οποίοι παρομοιάζονται στο όραμα με άλογα ζώα. Για αυτό ο Πατροκοσμάς δίδασκε Ψυχή και Χριστός, σας χρειάζεται!! Δίχως ψυχή και δίχως Χριστό στις ημέρες της Αποκάλυψης Ιωάννου, κάνεις δεν θα μπορέσει να αντισταθεί. Καλύτερα να αφήσουν κάποιοι νεόκοποι κληρικοί, πολιτικοί, αξιωματούχοι τις κενές λέξεις και τις φανφάρες, που θυμίζουν σύγχυση και διαστροφή.
Ως πνευματική όμως προειδοποίηση, το μήνυμα είναι σαφές: Μπορεί να υπάρχει το άμφιο, χωρίς το ήθος. Μπορεί να υπάρχει ο θρόνος, χωρίς ταπεινή ποιμαντική καρδιά. Μπορεί να υπάρχει η εξουσία, χωρίς τη διακονία.
Το ράσο δεν θα πρέπει να θυμίζει θυσία;
Η μίτρα δεν θα πρέπει να θυμίζει ευθύνη;
Ο θρόνος δεν θα πρέπει να θυμίζει σταυρό;
Και η εξουσία δεν θα πρέπει να θυμίζει διακονία;
Διότι όταν η εξωτερική μορφή παραμένει άτεγκτη, δήθεν ιερή και αλαζονική, το ήθος απομακρύνεται από το Ευαγγέλιο, τότε δεν έχουμε απλώς πρόβλημα προσώπων. Έχουμε πρόβλημα συθέμελα θεσμικής αξιοπιστίας. Και η απάντηση δεν μπορεί να είναι ούτε η τυφλή επίθεση, ούτε η τυφλή σιωπή. Είναι η αλήθεια, που χρήζει την νομοκανονική τάξη, ο νόμιμος έλεγχος, η διαφάνεια και η λογοδοσία.
Γιατί ενώπιον των ανθρώπων ίσως να μπορεί να κρυφτεί κανείς, πίσω από τους τίτλους και τα ενδύματα. Ενώπιον όμως της Ιστορίας και, πολύ περισσότερο, ενώπιον του Παντογνώστη Θεού, η ψυχή δεν φοράει τίποτα, ούτε ράσο, ούτε άλλο τι και το άτεγκτο, βλοσυρό, κακό και άγριο θα βρούν τον αιώνιο φόβο της αδικίας, απονιάς και αστοργίας, γιατί εάν δεν βοηθήσατε τους ελάχιστους αδελφούς μου, τους φτωχούς, εμοί εποιήσατε.
Παναγόπουλος Π. Αλέξιος
Ακαδημαϊκός και Καθηγητής DDDr., Dr.Habil.
Ακολουθήστε μας στις προτιμώμενες πηγές της Google:
