Κάτω από το 50% παραμένει το επίπεδο προσβασιμότητας στην Αχαΐα και την Πάτρα, σύμφωνα με τον πρόεδρο του Συλλόγου Κινήματος Αναπήρων Νομού Αχαΐας, Δημήτρη Σίδερη. Ένα ποσοστό που αποτυπώνει με σαφήνεια το μέγεθος του αποκλεισμού που βιώνουν καθημερινά τα άτομα με αναπηρία, σε μια πόλη που εξακολουθεί να μην είναι σχεδιασμένη για όλους.
Και ενώ η συζήτηση για την προσβασιμότητα παραμένει διαχρονικά ανοιχτή, η εικόνα στους δρόμους της Πάτρας έρχεται να αναδείξει με τον πιο πρακτικό τρόπο τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν καθημερινά τα άτομα με αναπηρία.
Οι εκτεταμένες εργασίες που βρίσκονται σε εξέλιξη σε κεντρικούς δρόμους της πόλης, όπως η Ερμού, η Κανακάρη, η Καραϊσκάκη και άλλες περιοχές του κέντρου, έχουν δημιουργήσει ένα ακόμη πιο σύνθετο περιβάλλον μετακίνησης. Πεζοδρόμια που αλλάζουν μορφή, προσωρινές διαδρομές, εργοτάξια, αποκλεισμοί σημείων διέλευσης και αλλαγές στην κυκλοφορία δημιουργούν πρόσθετες δυσκολίες για ανθρώπους που ήδη αντιμετωπίζουν καθημερινά εμπόδια στην ανεξάρτητη μετακίνησή τους.
Για έναν άνθρωπο που κινείται με αμαξίδιο, για ένα άτομο με προβλήματα όρασης ή για κάποιον που χρειάζεται σταθερές και ασφαλείς διαδρομές, μια πόλη σε διαρκή εργοταξιακή κατάσταση δεν αποτελεί απλώς μια προσωρινή ταλαιπωρία. Μπορεί να σημαίνει ότι μια διαδρομή λίγων λεπτών γίνεται αδύνατη ή ότι ένας προορισμός καθίσταται πρακτικά απροσπέλαστος.
Μια πόλη με «σπασμένη» προσβασιμότητα
Η καθημερινότητα στην Πάτρα ξεκινά με εμπόδια ήδη από την έξοδο από το σπίτι. Όπως εξηγεί ο κ. Σίδερης, η προσβασιμότητα δεν είναι ένα μεμονωμένο ζήτημα, αλλά μια «αλυσίδα» που πρέπει να λειτουργεί συνολικά: από τη μετακίνηση μέχρι την εργασία.
«Από το σπίτι που θα βγούμε μέχρι την εργασία, υπάρχει μια αλυσίδα προσβασιμότητας», σημειώνει, περιγράφοντας μια πραγματικότητα όπου κάθε κρίκος παρουσιάζει σοβαρές ελλείψεις.
Σε αυτή την αλυσίδα, οι εργασίες ανάπλασης και τα εργοτάξια στο κέντρο της Πάτρας αποτελούν έναν ακόμη κρίκο που χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή. Οι παρεμβάσεις στις οδούς Ερμού, Κανακάρη και Καραϊσκάκη μπορεί να εντάσσονται στον σχεδιασμό για μια καλύτερη πόλη, όμως μέχρι την ολοκλήρωσή τους η προσωρινή κατάσταση δεν πρέπει να δημιουργεί νέους αποκλεισμούς για όσους ήδη δυσκολεύονται να κινηθούν.
Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι μόνο να γίνει μια πόλη πιο όμορφη ή πιο σύγχρονη μετά την ολοκλήρωση των έργων. Είναι να παραμένει προσβάσιμη και κατά τη διάρκεια των έργων.
Οι προσωρινές διαδρομές, οι σημάνσεις, οι εναλλακτικές προσβάσεις και η ασφαλής διέλευση πεζών με αναπηρία αποτελούν κρίσιμα στοιχεία ενός εργοταξίου που θέλει να λειτουργεί με όρους συμπερίληψης.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι στάσεις των λεωφορείων, οι οποίες σε πολλές περιοχές είτε δεν είναι προσβάσιμες είτε απουσιάζουν πλήρως.
Η έλλειψη αυτή αποτυπώνεται και στη δημόσια συγκοινωνία.
«Ούτε στα λεωφορεία δεν βλέπουμε άτομα με αμαξίδια», αναφέρει ο κ. Σίδερης, τονίζοντας ότι η απουσία δεν είναι επιλογή, αλλά αποτέλεσμα αποκλεισμού.
Όταν μια διαδρομή γίνεται εμπόδιο
Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο έντονο όταν τα εμπόδια συνδυάζονται.
Ένα μη προσβάσιμο πεζοδρόμιο, ένα όχημα που έχει σταθμεύσει σε σημείο διέλευσης, ένα εργοτάξιο χωρίς ασφαλή εναλλακτική διαδρομή ή μια στάση λεωφορείου που δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί από άτομο με αμαξίδιο, μπορεί από μόνο του να φαίνεται ως ένα «μικρό» πρόβλημα.
Για έναν άνθρωπο με αναπηρία, όμως, αρκεί ένας μόνο τέτοιος κρίκος για να διακοπεί ολόκληρη η αλυσίδα.
Και τότε η μετακίνηση στην πόλη δεν είναι απλώς δύσκολη. Μπορεί να καταστεί αδύνατη.
Το γεγονός ότι μεγάλο μέρος του κέντρου της Πάτρας βρίσκεται αυτή την περίοδο σε διαδικασία έργων καθιστά ακόμη πιο αναγκαίο τον σχεδιασμό των προσωρινών διαδρομών με κριτήριο την καθολική προσβασιμότητα. Η αναβάθμιση του δημόσιου χώρου δεν μπορεί να αφήνει κανέναν εκτός, ούτε προσωρινά.
Από τον δρόμο μέχρι τον χώρο εργασίας
Αντίστοιχα προβλήματα καταγράφονται και στους χώρους εργασίας. Οι κατάλληλες υποδομές συχνά δεν υπάρχουν, με αποτέλεσμα άτομα που χρησιμοποιούν αμαξίδιο να μην μπορούν να εργαστούν ισότιμα, είτε λόγω ακατάλληλων γραφείων είτε λόγω συνολικού σχεδιασμού των χώρων.
«Η πόλη δεν βοηθάει με τις υποδομές», υπογραμμίζει ο κ. Σίδερης, επισημαίνοντας ότι, παρά τις όποιες προσπάθειες, η πρόοδος παραμένει περιορισμένη και δεν ξεπερνά το 50%.
Η προσβασιμότητα, επομένως, δεν αφορά μόνο την είσοδο σε ένα κτίριο. Αφορά ολόκληρη τη διαδρομή μέχρι εκεί. Από το σπίτι, στο πεζοδρόμιο, στη στάση, στο λεωφορείο, στον δρόμο, στην είσοδο της επιχείρησης και τελικά στον χώρο εργασίας.
Όταν ένας από αυτούς τους κρίκους δεν λειτουργεί, η ισότιμη συμμετοχή στην κοινωνική και οικονομική ζωή γίνεται εξαιρετικά δύσκολη.
Στερεότυπα που ενισχύουν τον αποκλεισμό
Πέρα από τις υποδομές, σημαντικό ρόλο παίζουν και οι κοινωνικές αντιλήψεις. Οι προκαταλήψεις και τα στερεότυπα εξακολουθούν να καθορίζουν τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονται τα άτομα με αναπηρία.
«Κοιτάνε την αναπηρία και δεν κοιτάνε τις ικανότητες», σημειώνει χαρακτηριστικά, αναδεικνύοντας μια βαθύτερη διάσταση του αποκλεισμού.
Η έλλειψη ουσιαστικής συμπερίληψης οδηγεί σε κοινωνική απομάκρυνση, περιορίζοντας τις ευκαιρίες συμμετοχής σε όλους τους τομείς της ζωής.
Και αυτό ακριβώς είναι το κρίσιμο σημείο: η προσβασιμότητα δεν είναι μια παροχή που αφορά μια μικρή ομάδα πολιτών. Είναι προϋπόθεση για μια πόλη που θέλει να λειτουργεί για όλους.
Εργασία και αναπηρία: ένας ακόμη αποκλεισμός
Η εικόνα της Αχαΐας δεν αποτελεί εξαίρεση, αλλά μέρος μιας ευρύτερης πραγματικότητας. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η πρόσβαση των ατόμων με αναπηρία στην εργασία παραμένει περιορισμένη, παρά τις πρωτοβουλίες που αναπτύσσονται.
Η πρόσφατη κοινή πρωτοβουλία 125 οργανώσεων ατόμων με αναπηρία, με τη συμμετοχή της Ε.Σ.Α.μεΑ., για τη θέσπιση μιας «Εγγύησης για την Απασχόληση και τις Δεξιότητες», αναδεικνύει το διαχρονικό αυτό έλλειμμα.
Τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά: το ποσοστό απασχόλησης των ατόμων με αναπηρία στην Ευρωπαϊκή Ένωση φτάνει μόλις το 52,7%, έναντι 76,7% για τον υπόλοιπο πληθυσμό. Πρόκειται για μια σαφή ένδειξη βαθιάς κοινωνικής ανισότητας.
Ελλάδα: Μια πραγματικότητα χωρίς ουσιαστικές παρεμβάσεις
Στην Ελλάδα, η κατάσταση παραμένει στάσιμη. Παρά τις προτάσεις που έχουν κατατεθεί ήδη από το 2024 για ένα εθνικό πρόγραμμα «Εγγύηση για την απασχόληση», η Πολιτεία δεν έχει προχωρήσει σε ουσιαστικές πρωτοβουλίες.
Η έλλειψη προσβάσιμων θέσεων εργασίας, η απουσία εύλογων προσαρμογών και η περιορισμένη πρόσβαση σε βοηθητική τεχνολογία εξακολουθούν να λειτουργούν ως βασικά εμπόδια.
Την ίδια ώρα, οι ελλείψεις σε δεξιότητες, ιδιαίτερα ψηφιακές, εντείνουν τον αποκλεισμό από την αγορά εργασίας.
Το αποτέλεσμα είναι ένα περιβάλλον όπου η εργασία, αν και θεμελιώδες δικαίωμα, παραμένει στην πράξη δύσκολα προσβάσιμη για πολλούς.
Η εικόνα που καταγράφεται στην Αχαΐα λειτουργεί ως μικρογραφία της ευρύτερης κατάστασης στη χώρα.
Η «αλυσίδα προσβασιμότητας» παραμένει σπασμένη, τόσο σε επίπεδο υποδομών όσο και σε επίπεδο νοοτροπίας.
Και τα έργα που βρίσκονται σήμερα σε εξέλιξη στο κέντρο της Πάτρας αναδεικνύουν ακόμη περισσότερο αυτή την ανάγκη: μια πόλη δεν είναι πραγματικά προσβάσιμη μόνο όταν ολοκληρωθεί ένα έργο. Είναι προσβάσιμη όταν ο κάθε πολίτης μπορεί να συνεχίσει να κινείται μέσα σε αυτήν με ασφάλεια, αυτονομία και αξιοπρέπεια ακόμη και όσο η πόλη αλλάζει.
Η αντιμετώπιση του αποκλεισμού απαιτεί συντονισμένες παρεμβάσεις: από την αναβάθμιση των δρόμων, των πεζοδρομίων και των δημόσιων συγκοινωνιών μέχρι την ενίσχυση της απασχόλησης και την αλλαγή των κοινωνικών αντιλήψεων.
Γιατί τελικά το ερώτημα δεν είναι αν η Πάτρα αλλάζει.
Το ερώτημα είναι αν αλλάζει για όλους.
Ακολουθήστε μας στις προτιμώμενες πηγές της Google:
