Υπάρχουν ημερομηνίες που αξίζει να καταγράφονται όπως αυτή της 2 Σεπτεμβρίου 2026.
Την ημέρα αυτή ψηφίστηκε ρύθμιση για την αντιμετώπιση του αφθώδους πυρετού, με την οποία εμπλέκεται το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας, ενώ αναλαμβάνει τον επιχειρησιακό συντονισμό και προβλέπεται ο ορισμός αξιωματικού των Ενόπλων Δυνάμεων ως επικεφαλής επιχειρησιακού συντονιστή στις Περιφερειακές Ενότητες όπου εφαρμόζονται τα έκτακτα μέτρα. Αυτό δεν είναι, νομικά, «στρατιωτικός νόμος» με την έννοια της αναστολής της πολιτειακής συνταγματικής τάξης. Είναι όμως μια πραγματικά ασυνήθιστη θεσμική μετατόπιση και ήπια διαταραχή, η οποία δικαιολογημένα απαιτεί δημόσιο έλεγχο.
Από τη συνδρομή στη διοίκηση
Οι Ένοπλες Δυνάμεις της Ελλάδας μπορούν ασφαλώς να συνδράμουν την Πολιτεία σε έκτακτες περιστάσεις, πυρκαγιών, σεισμών, πείνας, δίψας κτλ. Το κρίσιμο ερώτημα είναι πού σταματά η συνδρομή και πού αρχίζει η άσκηση της διοικητικής εξουσίας. Ο αφθώδης πυρετός αποτελεί πρωτίστως κτηνιατρική και διοικητική κρίση. Η διάγνωση, η επιδημιολογική επιτήρηση, η ιχνηλάτηση και η εφαρμογή των υγειονομικών μέτρων απαιτούν εξειδικευμένη επιστημονική κρίση. Γι’ αυτό η διάταξη της 2.9.2026 δημιουργεί ένα εύλογο θεσμικό ερώτημα:
Ποια ακριβώς εξουσία διαθέτει ο στρατιωτικός συντονιστής; Συντονίζει απλώς την επιχειρησιακή υποστήριξη ή μπορεί να δίνει δεσμευτικές οδηγίες στις πολιτικές και κτηνιατρικές υπηρεσίες; Η απάντηση δεν μπορεί να παραμένει ασαφής.
Η στρατιωτική ιεραρχία δεν υποκαθιστά
την επιστημονική αρμοδιότητα
Ένας αξιωματικός μπορεί να διαθέτει υψηλό επίπεδο επιχειρησιακής, διοικητικής και οργανωτικής ικανότητας. Αυτό όμως δεν τον καθιστά κτηνίατρο, εκτός κι αν είναι, εκτός κι αν εμπλέκεται μόνο η υπηρεσία υγειονομικού του στρατού, ούτε αυτό του μεταβιβάζει αυτομάτως επιστημονική αρμοδιότητα. Ιδιαίτερα όταν οι αποφάσεις μπορεί να οδηγήσουν στη θανάτωση ολόκληρων κοπαδιών ζώων του κόπου του Έλληνα αγρότη κτηνοτρόφου και της ελληνικής ζωής στην ύπαιθρο και συνεπώς σε μία σοβαρή επέμβαση στην περιουσία και την ομαλή οικονομική ζωή των κτηνοτρόφων, η αλυσίδα ευθύνης πρέπει να είναι απολύτως καθορισμένη. Ποιος αποφασίζει; Ποιος εκτελεί; Ποιος υπογράφει; Ποιος ελέγχει τη νομιμότητα; Ποιος αποζημιώνει; Αυτά δεν είναι γραφειοκρατικές λεπτομέρειες. Είναι ο πυρήνας της διοικητικής λογοδοσίας.
Η συνταγματική διάσταση
Το γεγονός ότι μια ρύθμιση ψηφίζεται από την Βουλή τών Ελλήνων δεν την απαλλάσσει από τον συνταγματικό έλεγχο. Δυστυχώς δεν έχουμε Συνταγματικό Δικαστήριο, πάραυτα έχουμε Σύνταγμα και Νόμους. Το άρθρο 26 του Συντάγματος κατοχυρώνει τη διάκριση των λειτουργιών της Πολιτείας, ενώ το άρθρο 25 θέτει στο επίκεντρο το κράτος δικαίου και την αρχή της αναλογικότητας.
Επομένως, ακόμη και σε συνθήκες έκτακτης ανάγκης, η Πολιτεία οφείλει να τεκμηριώνει:
την αναγκαιότητα της συγκεκριμένης παρέμβασης,
την καταλληλότητά της,
τα σαφή όρια των αρμοδιοτήτων,
τη διάρκεια εφαρμογής,
και τους μηχανισμούς ελέγχου και λογοδοσίας.
Η επίκληση που τείνει να γίνει μόδα της «έκτακτης ανάγκης» δεν μπορεί να μετατρέπεται σε λευκή επιταγή
Το επικίνδυνο προηγούμενο. Το σημαντικότερο πολιτικό ερώτημα αφορά το προηγούμενο που δημιουργείται. Εάν κάθε φορά που μια δημόσια υπηρεσία αδυνατεί να ανταποκριθεί επαρκώς σε μια κρίση καλείται ο ελληνικός στρατιωτικός μηχανισμός να αναλάβει τον επιχειρησιακό συντονισμό, τότε σταδιακά μεταβάλλεται η ομαλή σχέση μεταξύ πολιτικής διοίκησης και Ενόπλων Δυνάμεων. Ο κίνδυνος δεν βρίσκεται απαραίτητα στην πρόθεση της σημερινής κυβέρνησης. Βρίσκεται στο θεσμικό εργαλείο που τώρα δημιουργείται και μπορεί να χρησιμοποιηθεί από οποιαδήποτε αυριανή κυβέρνηση, για διάφορους και ποικίλους σκοπούς και λόγους. Σήμερα τα ζώα αύριο οι ίδιοι οι κτηνοτρόφοι και οι ίδιοι οι άνθρωποι, σε μια Ωκεανία Όργουελ. Γι’ αυτό η συζήτηση πρέπει να γίνει τώρα, πριν η «εξαίρεση» μετατραπεί σε διοικητική κανονικότητα.
Και η ψηφιακή διακυβέρνηση; Η ίδια θεσμική εγρήγορση χρειάζεται και απέναντι στη ραγδαία ψηφιοποίηση του κράτους. Η ηλεκτρονική διακυβέρνηση μπορεί να κάνει το Δημόσιο ταχύτερο και αποτελεσματικότερο. Δεν πρέπει όμως να οδηγήσει σε ένα μοντέρνο κράτος που συγκεντρώνει ολοένα περισσότερα δεδομένα και δυνατότητες ελέγχου ακόμα και της σκέψης, χωρίς αντίστοιχες εγγυήσεις για τον πολίτη. Εδώ πάλι η αναφορά στην Ωκεανία του Όργουελ έχει νόημα μόνο ως προειδοποίηση και όχι ως εύκολος παραλληλισμός. Το ζητούμενο είναι ένα ψηφιακό κράτος με:
διαφάνεια, προστασία προσωπικών δεδομένων, αναλογικότητα, ανθρώπινη εποπτεία και ουσιαστικό δικαστικό έλεγχο. Η τεχνολογία πρέπει να ενισχύει τη δημοκρατική λειτουργία του κράτους — όχι την ανεξέλεγκτη ισχύ του.
Η ψήφιση από 2.09.2026 δεν πρέπει να περάσει απαρατήρητη. Δεν χρειάζονται ούτε οι υπερβολές. Σίγουρα δεν καταργήθηκε το Σύνταγμα και δεν εγκαθιδρύθηκε στρατιωτικό καθεστώς.
Χρειάζεται όμως μία θεσμική επαγρύπνηση. Η 2α Σεπτεμβρίου 2026 σηματοδοτεί μια σημαντική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται μια πολιτική και κτηνιατρική κρίση: οι Ένοπλες Δυνάμεις αποκτούν κεντρικό επιχειρησιακό ρόλο.
Αυτό πρέπει να συνοδευτεί από απόλυτη σαφήνεια ως προς τις αρμοδιότητες, την επιστημονική ευθύνη, την προστασία της περιουσίας των πολιτών και τους μηχανισμούς ελέγχου.
Γιατί η Δημοκρατία δεν απειλείται μόνο
όταν καταργούνται οι θεσμοί
Απειλείται και όταν, στο όνομα της αποτελεσματικότητας, αρχίζουν να θολώνουν τα όρια μεταξύ τους και όταν εμφανίζονται αμυδρά στίγματα Δημοκρατικής Χούντας. Ο Στρατός έχει αποστολή. Η πολιτική διοίκηση έχει αποστολή. Η επιστημονική κοινότητα έχει αποστολή. Και η ψηφιακή τεχνολογία έχει εργαλεία, αλλά και όρια. Κανένα από αυτά δεν πρέπει να υποκαθιστά το άλλο. Αυτό θα είναι το πραγματικό ζήτημα που θα μας προβληματίζει, ώστε ποτέ να μη γίνουμε Ωκεανία Όργουελ.
Παναγόπουλος Π. Αλέξιος (DDDr., Dr.Habil)
Καθηγητής και Ακαδημαϊκός
Ακολουθήστε μας στις προτιμώμενες πηγές της Google:
