Στην παρουσίαση του βιβλίου του Παναγιώτη Μπούρδαλα «Δημιουργίες ζωής στ’ οροπέδιο του Βουραϊκού» επέλεξα να σταθώ όχι μόνο στην πολύτιμη καταγραφή επαγγελμάτων, τεχνικών και ανθρώπων μιας άλλης εποχής, αλλά κυρίως σε όσα αυτός ο κόσμος μπορεί να μας πει για το σήμερα. Χωρίς να εξιδανικεύουμε το παρελθόν, μπορούμε να διακρίνουμε έναν διαφορετικό τρόπο σύνδεσης της οικονομίας με την κοινωνική ζωή: τοπική παραγωγή, ανταλλαγή, αλληλεξάρτηση, εμπιστοσύνη, μετάδοση της γνώσης και κοινότητες στις οποίες η οικονομική δραστηριότητα παρέμενε σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό ενσωματωμένη στις ανθρώπινες σχέσεις.
Σήμερα ζούμε σχεδόν την αντίστροφη πραγματικότητα. Εξαρτόμαστε από ένα τεράστιο παγκόσμιο παραγωγικό σύστημα, του οποίου τους ανθρώπους, τις σχέσεις και τους μηχανισμούς ελάχιστα βλέπουμε και ακόμη λιγότερο ελέγχουμε. Η οικονομία έχει σε μεγάλο βαθμό αποσπαστεί από τον κοινωνικό και δημοκρατικό μας έλεγχο και η «αγορά» παρουσιάζεται ως μια απρόσωπη δύναμη που απαιτεί διαρκή ανάπτυξη, μεγαλύτερη παραγωγή και περισσότερη κατανάλωση, ανεξάρτητα από το κοινωνικό και οικολογικό τους κόστος. Κι όμως, αυτοί οι κανόνες δεν είναι φυσικοί νόμοι. Είναι κοινωνικές και ιστορικές κατασκευές και, ως τέτοιες, μπορούν να αμφισβητηθούν και να αλλάξουν.
Γι’ αυτό θεωρώ ιδιαίτερα επίκαιρη τη συνάντηση αυτού του βιβλίου με τις ιδέες της αποανάπτυξης, της τοπικοποίησης και του κοινοτισμού. Όχι ως επιστροφή στη φτώχεια και στον μόχθο του παρελθόντος, αλλά ως διεκδίκηση μεγαλύτερου συλλογικού ελέγχου πάνω στην παραγωγή, στις ίδιες μας τις ανάγκες και στη διαχείριση των φυσικών πόρων του τόπου μας. Επανατοπικοποίηση μέρους της οικονομίας, σχετική αυτάρκεια, συνεργασία, προστασία και συλλογική διαχείριση των φυσικών πόρων, κοινά αγαθά και ισχυρότερες, ανθεκτικότερες κοινότητες, με τη σύγχρονη γνώση και τεχνολογία στην υπηρεσία των ανθρώπινων αναγκών και όχι της αέναης οικονομικής μεγέθυνσης. Και, τελικά, επανάκτηση από τους ίδιους τους πολίτες του ελέγχου των κοινοτήτων τους και των αποφάσεων που καθορίζουν τη ζωή τους. Όχι, λοιπόν, επιστροφή στον κόσμο που πέρασε, αλλά άντληση γνώσης από αυτόν για να διεκδικήσουμε τον κόσμο που θέλουμε να δημιουργήσουμε.
Ενα μεγάλο ευχαριστώ στον δάσκαλό μου, Παναγιώτη Μπούρδαλα, για την τιμή και τη χαρά να με καλέσει να συμμετάσχω στην παρουσίαση του βιβλίου του, στον δικό του τόπο, στην Κέρτεζη.
Ιδιαίτερη χαρά ήταν επίσης που μοιράστηκα αυτή την παρουσίαση και τη συζήτηση με τον Μπάμπη Γιαλαμά και την Ευτυχία Παπαναγιώτου που με βοήθησαν να αντιληφθώ πολλές πτυχές του έργου, καθώς και με όλους όσοι βρέθηκαν εκεί και συμμετείχαν με την παρουσία και τις σκέψεις τους. Για έναν παλιό μαθητή, άλλωστε, έχει πάντα μια ξεχωριστή σημασία να βρίσκεται, τόσα χρόνια μετά, δίπλα στον δάσκαλό του — να συνεργάζονται και να συνομιλούν.
Βασίλης Κοκκότης
Ακολουθήστε μας στις προτιμώμενες πηγές της Google:
