Η Λίλιθ στο γενέθλιο χάρτη: το ανυπότακτο μέρος που τιμωρήθηκε χωρίς να φταίει
Υπάρχει ένα σημείο στον χάρτη μας που δεν είναι πλανήτης, ούτε αστεροειδής. Είναι μαθηματικό σημείο: το απόγειο της Σελήνης, η πιο μακρινή απόσταση της Σελήνης από τη Γη. Το ονομάζουμε Μαύρη Σελήνη ή Λίλιθ (Black Moon Lilith). Και αν υπάρχει κάτι στον χάρτη που μιλάει για την ψυχή με τη γλώσσα του τραύματος και της αξιοπρέπειας ταυτόχρονα, είναι αυτό. Η Λίλιθ είναι το μέρος όπου μαστιγωθήκαμε. Όπου τιμωρηθήκαμε χωρίς να φταίμε. Όπου η φωνή μας δεν ακούστηκε, όχι επειδή ήταν λάθος, αλλά επειδή ήταν αληθινή. Είναι το ανυπότακτο κομμάτι της ύπαρξής μας εκείνο που προτίμησε την εξορία από την υποταγή.
Η μυθολογική ρίζα: η πρώτη που είπε «όχι»
Στην παράδοση (κυρίως μέσα από το μεσαιωνικό κείμενο Αλφάβητο του Μπεν Σιρά), η Λίλιθ είναι η πρώτη γυναίκα του Αδάμ, φτιαγμένη από την ίδια γη με εκείνον, όχι από το πλευρό του. Όταν της ζητήθηκε να ξαπλώσει από κάτω, αρνήθηκε. Δεν ήταν θέμα σεξουαλικής στάσης. Ήταν θέμα ισοτιμίας. Προτίμησε να φύγει από τον Παράδεισο παρά να γίνει λιγότερο από αυτό που ήταν. Και γι’ αυτό δαιμονοποιήθηκε. Αυτή η ιστορία δεν είναι απλώς φεμινιστικό παραμύθι. Είναι αρχέτυπο. Μιλάει για κάθε ανθρώπινη ψυχή ανεξαρτήτως φύλου που κάποια στιγμή κλήθηκε να μικρύνει για να χωρέσει σε ένα σύστημα (οικογενειακό, κοινωνικό, θρησκευτικό, ερωτικό) που δεν άντεχε την αλήθεια της. Η Λίλιθ δεν ανήκει μόνο στις γυναίκες. Ανήκει σε όποιον έχει μέσα του κάτι που αρνήθηκε να υποταχθεί.
Η ψυχολογική διάσταση: το τραύμα της απόρριψης του αυθεντικού
Ψυχολογικά, η Μαύρη Σελήνη δείχνει το σημείο όπου μια θεμελιώδης ανάγκη ή ποιότητα του εαυτού μας συναντήθηκε με απόρριψη. Όχι απλή απογοήτευση. Απόρριψη που έμοιαζε με εξορία. Κάτι ουσιαστικό μέσα μας μια επιθυμία, μια δύναμη, μια οργή, μια σεξουαλικότητα, μια ανάγκη για αυτονομία, μια φωνή κρίθηκε ανεπίτρεπτο από το περιβάλλον από το οποίο εξαρτιόμασταν.
Το παιδί (ή ο ενήλικας) μαθαίνει τότε δύο πράγματα ταυτόχρονα:
ότι αυτό που είναι, είναι επικίνδυνο ή λάθος,
και ότι η επιβίωση απαιτεί να το κρύψει ή να το παραμορφώσει.
Έτσι γεννιέται η κλασική διπλή έκφραση της Λίλιθ: από τη μία η υπερβολική, σχεδόν καταναγκαστική προβολή του εξόριστου μέρους (οργή που ξεσπάει, σεξουαλικότητα που χρησιμοποιείται ως όπλο, πρόκληση, σαμποτάζ), και από την άλλη η απόλυτη καταπίεση ένα πρόσωπο τόσο «κανονικό» που ούτε ο ίδιος ο άνθρωπος θυμάται πια τι κρύβει από κάτω. Η οργή της Λίλιθ δεν είναι συνηθισμένος θυμός. Είναι στιγμιαία, τυφλή, σχεδόν αρχέγονη. Δεν είναι η οργή για κάτι που έγινε σήμερα. Είναι η οργή για κάτι που δεν έπρεπε ποτέ να συμβεί: το ότι χρειάστηκε να τιμωρηθούμε για το ότι υπάρχουμε όπως υπάρχουμε. Εδώ συναντιέται με τη γιουνγκιανή έννοια της Σκιάς. Όχι η Σκιά ως «κακό», αλλά ως το μη-βιωμένο, το απορριφθέν ζωτικό. Η Clarissa Pinkola Estés μιλάει για την άγρια γυναίκα που τρέχει με τους λύκους. Η Λίλιθ είναι η εκδοχή αυτής της άγριας που έχει ήδη πληγεί και ξέρει το κόστος της ελευθερίας και αυτή η άγρια υπάρχει σε κάθε άνθρωπο.
Η φιλοσοφική διάσταση: η ελευθερία ως εξορία
Φιλοσοφικά, η Λίλιθ θέτει ένα βαθύ ερώτημα: τι αξίζει περισσότερο – η ένταξη ή η αλήθεια;
Ο υπαρξισμός θα απαντούσε ότι η «κακή πίστη» (bad faith) είναι ακριβώς η άρνηση της δικής μας ελευθερίας για χάρη της ασφάλειας. Η Λίλιθ είναι η άρνηση αυτής της άρνησης. Προτιμά να ζήσει στην έρημο παρά να γίνει ψέμα. Υπάρχει κάτι νιτσεϊκό εδώ: η βούληση για δύναμη που αρνείται να υποταχθεί σε ηθικές κατασκευές που την ακρωτηριάζουν. Υπάρχει και κάτι από τον Κάμυ: η εξέγερση ως θεμελιώδης ανθρώπινη στάση απέναντι στο παράλογο. Το παράλογο, στην περίπτωση της Λίλιθ, είναι ότι τιμωρηθήκαμε για κάτι που δεν ήταν έγκλημα για το δικαίωμα να υπάρχουμε ολόκληροι. Και υπάρχει, φυσικά, η φεμινιστική φιλοσοφία: η Λίλιθ ως η «Άλλη» που αρνείται να οριστεί από το βλέμμα της εξουσίας. Όχι μόνο η γυναίκα απέναντι στον άνδρα, αλλά κάθε υποκείμενο απέναντι σε κάθε σύστημα που απαιτεί να γίνει διαφανές, προβλέψιμο, χρήσιμο.
Τι κάνει η Λίλιθ στον χάρτη μας
Στον γενέθλιο χάρτη, η θέση της Μαύρης Σελήνης (ζώδιο, οίκος, όψεις) δείχνει ακριβώς το πεδίο όπου αυτό το δράμα παίζεται. Εκεί νιώθουμε πιο έντονα την ντροπή, την παρεξήγηση, την ανάγκη να κρυφτούμε ή, αντίθετα, να προκαλέσουμε. Εκεί επίσης βρίσκεται η πιο ακατέργαστη δύναμή μας. Η ενσωμάτωση της Λίλιθ δεν σημαίνει να γίνουμε επιθετικοί ή να «αγκαλιάσουμε τη σκοτεινή πλευρά» με ρομαντικό τρόπο. Σημαίνει να σταματήσουμε να τιμωρούμε εμείς οι ίδιοι αυτό που κάποτε τιμώρησαν οι άλλοι. Να ακούσουμε τη φωνή που δεν ακούστηκε. Να επιτρέψουμε στο ανυπότακτο μέρος να υπάρχει χωρίς να χρειάζεται ούτε να ουρλιάζει ούτε να σωπαίνει εντελώς. Είναι μια λεπτή, επίπονη εργασία. Γιατί η Λίλιθ δεν ζητάει απλώς αποδοχή. Ζητάει δικαιοσύνη. Και η δικαιοσύνη απέναντι στον εαυτό είναι συχνά η πιο δύσκολη μορφή δικαιοσύνης.
Αγαπημένοι μου αστρολάτρες
Η Λίλιθ δεν είναι ο δαίμονας. Είναι η ανάμνηση ότι κάποτε ήμασταν ολόκληροι πριν μας ζητήσουν να γίνουμε λιγότεροι. Είναι η πληγή και ταυτόχρονα η απόδειξη ότι κάτι μέσα μας αρνήθηκε να πεθάνει. Εκεί που μαστιγωθήκαμε, εκεί ακριβώς κατοικεί και η δυνατότητα της πιο ριζικής ελευθερίας. Όχι η ελευθερία της επανάστασης για την επανάσταση, αλλά η ελευθερία του να μην χρειάζεται πια να ζητάμε συγγνώμη επειδή υπάρχουμε. Και ίσως αυτό είναι το βαθύτερο δώρο της: να μας θυμίζει ότι η ψυχή δεν συγχωρεί την αυτοεξορία. Κάποια στιγμή, αργά ή γρήγορα, η Λίλιθ επιστρέφει. Όχι για να καταστρέψει. Αλλά για να διεκδικήσει αυτό που πάντα της ανήκε: τον χώρο να είναι.🖤
Ακολουθήστε μας στις προτιμώμενες πηγές της Google:
