Οι πληροφορίες που έρχονται στο φως για μια νέα αμερικανική πρωτοβουλία πολιτικής συνεννόησης στη Λιβύη προκαλούν εύλογο ενδιαφέρον. Σύμφωνα με δημοσιεύματα του διεθνούς Τύπου, η Ουάσιγκτον επιχειρεί να προωθήσει ένα σχήμα κατανομής εξουσίας μεταξύ της κυβέρνησης της Τρίπολης και των δυνάμεων που ελέγχουν την Ανατολική Λιβύη υπό τον στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ.
Πρόκειται για μια εξέλιξη που αξίζει προσεκτικής αξιολόγησης. Όχι μόνο επειδή αφορά το μέλλον μιας γειτονικής χώρας με στρατηγική σημασία για την Ελλάδα και την Ευρώπη, αλλά και επειδή ενδέχεται να επηρεάσει καθοριστικά τις ισορροπίες σε ολόκληρη την Ανατολική Μεσόγειο.
Δεκαπέντε χρόνια μετά την ανατροπή του Μουαμάρ Καντάφι, η Λιβύη εξακολουθεί να αναζητά μια σταθερή πολιτική και θεσμική ισορροπία. Παρά τα μεγαλύτερα αποδεδειγμένα αποθέματα πετρελαίου της Αφρικής και τη στρατηγική γεωγραφική της θέση, παραμένει διαιρεμένη ανάμεσα σε ανταγωνιστικά κέντρα εξουσίας, ένοπλες ομάδες και εξωτερικές επιρροές.
Η αμερικανική πρωτοβουλία φαίνεται να αναγνωρίζει μια πραγματικότητα που συχνά παραβλέπεται στις διεθνείς αναλύσεις: ότι καμία λύση δεν μπορεί να επιβληθεί μονομερώς και ότι η ενοποίηση της χώρας προϋποθέτει συνεννόηση μεταξύ των πολιτικών και στρατιωτικών δυνάμεων που ασκούν πραγματική επιρροή επί του εδάφους.
Ωστόσο, οι δυσκολίες παραμένουν τεράστιες.
Οι μνήμες από τον εμφύλιο πόλεμο είναι ακόμη νωπές. Η πολιορκία της Τρίπολης το 2019 από τις δυνάμεις του Χαλίφα Χαφτάρ, με τη συμμετοχή Ρώσων μισθοφόρων της ομάδας Wagner και την ενεργό εμπλοκή ξένων δυνάμεων, άφησε βαθιά τραύματα στη λιβυκή κοινωνία. Για πολλούς Λίβυους, τα γεγονότα εκείνης της περιόδου δεν αποτελούν παρελθόν αλλά μια ανοιχτή πληγή που εξακολουθεί να καθορίζει πολιτικές συμπεριφορές και αντιλήψεις.
Αυτό εξηγεί γιατί κάθε πρόταση κατανομής εξουσίας αντιμετωπίζεται με δυσπιστία. Η έλλειψη εμπιστοσύνης ανάμεσα στα αντίπαλα στρατόπεδα, η παρουσία ένοπλων ομάδων που έχουν οικοδομήσει ισχυρά οικονομικά και πολιτικά συμφέροντα και η απουσία ενιαίων κρατικών θεσμών καθιστούν εξαιρετικά δύσκολη οποιαδήποτε διαδικασία εθνικής συμφιλίωσης.
Παρά ταύτα, η αναζήτηση πολιτικής λύσης είναι προτιμότερη από τη διαιώνιση της σημερινής κατάστασης. Η Λιβύη δεν μπορεί να παραμείνει επ’ αόριστον ένα πεδίο ανταγωνισμού περιφερειακών και διεθνών δυνάμεων. Ούτε η Μεσόγειος μπορεί να συνεχίσει να ζει με μια μόνιμη εστία αστάθειας στις νότιες ακτές της.
Για την Ελλάδα, οι εξελίξεις αυτές έχουν ιδιαίτερη σημασία.
Η πρόσφατη επανέναρξη των συνομιλιών μεταξύ Αθήνας και Τρίπολης για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών και της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης δημιουργεί μια νέα δυναμική που δεν πρέπει να χαθεί. Η διαδικασία αυτή δεν ξεκινά από το μηδέν. Είχε ήδη δρομολογηθεί το 2009 με πρωτοβουλία της τότε Υπουργού Εξωτερικών Ντόρας Μπακογιάννη και επιβεβαιώθηκε κατά την επίσκεψή μου στην Τρίπολη το 2012, όταν διαπιστώθηκε κοινή βούληση για την επίτευξη συμφωνίας στη βάση του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας.
Το διπλωματικό αυτό momentum χάθηκε στα χρόνια που ακολούθησαν. Η εσωτερική κατάρρευση της Λιβύης, οι ξένες παρεμβάσεις και οι επιλογές όλων των εμπλεκομένων πλευρών δημιούργησαν νέα δεδομένα. Το 2019, η Ελλάδα επένδυσε πολιτικά κυρίως στον Χαλίφα Χαφτάρ, θεωρώντας ότι η αντίθεσή του προς την Τουρκία δημιουργούσε προϋποθέσεις στρατηγικής σύγκλισης. Η προσέγγιση αυτή, ανεξαρτήτως προθέσεων, δεν απέδωσε τα προσδοκώμενα αποτελέσματα και δεν απέτρεψε την υπογραφή του Τουρκολιβυκού Μνημονίου.
Η συμφωνία εκείνη εξακολουθεί να αποτελεί σοβαρή πρόκληση για τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα και για τη σταθερότητα της Ανατολικής Μεσογείου. Γι’ αυτό και η ελληνική διπλωματία οφείλει να παρακολουθεί στενά κάθε εξέλιξη στο εσωτερικό της Λιβύης.
Η Ελλάδα ορθώς συνομιλεί με τη διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση της Τρίπολης, διατηρώντας ταυτόχρονα ανοικτούς διαύλους επικοινωνίας με όλες τις πολιτικές και θεσμικές δυνάμεις που επηρεάζουν τις εξελίξεις. Η εξωτερική πολιτική δεν μπορεί να οικοδομείται πάνω σε προσωποκεντρικές επιλογές ούτε σε λογικές αποκλεισμών. Χρειάζεται συνέπεια αρχών αλλά και ρεαλισμό.
Ακριβώς γι’ αυτό η διεθνής κοινότητα οφείλει να στηρίξει μια λύση που δεν θα στηρίζεται αποκλειστικά σε συσχετισμούς ισχύος ή σε προσωρινές διευθετήσεις μεταξύ ισχυρών παραγόντων, αλλά στην επανένωση των θεσμών, στη διεθνή νομιμότητα και στη σταδιακή αποκατάσταση της λαϊκής νομιμοποίησης μέσω εκλογών όταν οι συνθήκες το επιτρέψουν.
Η σταθερότητα της Λιβύης δεν αφορά μόνο τους Λίβυους. Αφορά την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης, τη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών, την ασφάλεια της Μεσογείου και την ισορροπία ολόκληρης της περιοχής.
Η ιστορία έχει δείξει ότι τα κενά ισχύος στη Λιβύη δεν παραμένουν ποτέ κενά. Πάντοτε τα καλύπτουν άλλοι. Για τον λόγο αυτό η Ευρώπη και η Ελλάδα δεν μπορούν να παραμένουν απλοί παρατηρητές των εξελίξεων.
Η Λιβύη εξακολουθεί να βρίσκεται μπροστά σε ένα δύσκολο σταυροδρόμι. Η αμερικανική πρωτοβουλία μπορεί να μην αποτελεί ακόμη τη λύση. Ίσως όμως να αποτελεί την πρώτη σοβαρή προσπάθεια των τελευταίων ετών να μετακινηθεί η χώρα από τη λογική της διαίρεσης προς τη λογική της συνεννόησης.
Και σε μια εποχή γενικευμένης αστάθειας στη Μέση Ανατολή και την Ανατολική Μεσόγειο, αυτό από μόνο του συνιστά μια εξέλιξη που αξίζει προσοχής, αλλά και προσεκτικής αισιοδοξίας.
Δημήτρης Αβραμόπουλος
ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ ΗΛΕΙΑΣ ΝΔ
Ακολουθήστε μας στις προτιμώμενες πηγές της Google:
