Σεβόμαστε απολύτως την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης και τις αποφάσεις των δικαστηρίων. Ο σεβασμός, όμως, στη Δικαιοσύνη δεν αναιρεί το δικαίωμα —και σε ορισμένες περιπτώσεις το καθήκον— θεσμικής κριτικής, ιδίως όταν πρόκειται για μια δίκη με τόσο βαρύ κοινωνικό, ανθρώπινο και πολιτειακό φορτίο.
Οι Δικηγορικοί Σύλλογοι δεν είναι φορείς εντυπώσεων. Δεν είναι πολιτικοί σχολιαστές ούτε εξωθεσμικοί παρατηρητές. Είναι θεσμικοί συλλειτουργοί της Δικαιοσύνης, με αποστολή την υπεράσπιση του κράτους δικαίου, της διαφάνειας, της ορθής απονομής της δικαιοσύνης και της εμπιστοσύνης των πολιτών στους θεσμούς.
Η δίκη των Τεμπών δεν είναι μια συνηθισμένη ποινική υπόθεση. Είναι μια υπόθεση εθνικού τραύματος, στην οποία δεν αναζητούνται μόνο ατομικές ποινικές ευθύνες, αλλά δοκιμάζεται και η αξιοπιστία του κράτους απέναντι στους πολίτες του. Σε τέτοιες υποθέσεις, η Δικαιοσύνη οφείλει όχι μόνο να είναι ανεξάρτητη και αμερόληπτη, αλλά και να φαίνεται ανοιχτή, διαφανής και θεσμικά γενναία.
Η διεθνής εμπειρία από μεγάλες τραγωδίες δείχνει ότι η συμμετοχή συλλογικών και θεσμικών φορέων σε διαδικασίες αναζήτησης ευθυνών δεν είναι ξένη προς το κράτος δικαίου. Στο ναυάγιο του Costa Concordia στην Ιταλία έγιναν δεκτοί ως πολιτικώς ενάγοντες δήμοι, περιφέρειες, κρατικοί φορείς και καταναλωτικές οργανώσεις. Στο σιδηροδρομικό δυστύχημα του Viareggio αναγνωρίστηκε, υπό προϋποθέσεις, η δυνατότητα συμμετοχής συνδικαλιστικών οργανώσεων όταν πλήττεται η θεσμική τους αποστολή για την προστασία της ασφάλειας. Στο Grenfell Tower, στο Ηνωμένο Βασίλειο, εκατοντάδες άτομα και οργανισμοί απέκτησαν θεσμικό ρόλο στη δημόσια έρευνα. Στη Νότια Κορέα, μετά το ναυάγιο Sewol, προβλέφθηκε συμμετοχή των οικογενειών των θυμάτων και ρόλος του δικηγορικού θεσμού στη συγκρότηση της επιτροπής διερεύνησης.
Ασφαλώς, κάθε έννομη τάξη έχει τους δικούς της κανόνες. Η παράσταση προς υποστήριξη της κατηγορίας δεν μπορεί να μετατρέπεται σε βήμα γενικής πολιτικής ή κοινωνικής διαμαρτυρίας. Όμως άλλο αυτό και άλλο η πλήρης αποβολή θεσμικών φορέων της Δικαιοσύνης από μια διαδικασία που αφορά ένα από τα μεγαλύτερα συλλογικά τραύματα της χώρας.
Η πρόταση της Εισαγγελίας και η μειοψηφούσα γνώμη στο Δικαστήριο αποδεικνύουν ότι η συμμετοχή των Δικηγορικών Συλλόγων στη δίκη των Τεμπών δεν ήταν ούτε αβάσιμη ούτε θεσμικά υπερβολική. Αντιθέτως, συνάδει με τις αρχές της δικονομικής αναλογικότητας και της σύμμετρης θεσμικής μεταχείρισης.
Η παρουσία των Δικηγορικών Συλλόγων δεν θα υποκαθιστούσε ούτε την Εισαγγελική Αρχή ούτε τους συγγενείς των θυμάτων. Θα λειτουργούσε συμπληρωματικά, θεσμικά και εγγυητικά, ενισχύοντας την εικόνα διαφάνειας, λογοδοσίας και εμπιστοσύνης.
Η δικονομική τάξη είναι αυτονόητα αναγκαία. Δεν πρέπει όμως να οδηγεί σε θεσμική συστολή, ιδίως όταν η ίδια η Εισαγγελική Αρχή και η μειοψηφία του Δικαστηρίου αναγνώρισαν ότι υπήρχε νομικά και θεσμικά βάσιμη δυνατότητα συμμετοχής.
Σε μια δίκη όπως αυτή των Τεμπών, η αρχή της αναλογικότητας δεν επιβάλλει μόνο περιορισμούς. Επιβάλλει και θεσμική στάθμιση: να αναζητείται η λύση που προστατεύει τη δικονομική τάξη, χωρίς να συρρικνώνει αδικαιολόγητα τη διαφάνεια, τη λογοδοσία και την εμπιστοσύνη της κοινωνίας στη Δικαιοσύνη.
Τα Τέμπη δεν ανήκουν μόνο στη δικογραφία. Ανήκουν στη συλλογική μνήμη, στην πολιτειακή ευθύνη και στην ανάγκη μιας κοινωνίας να ξαναπιστέψει ότι η αλήθεια μπορεί να αναζητηθεί μέχρι τέλους.
Η Δικαιοσύνη δεν αποδυναμώνεται από την παρουσία των θεσμικών της συλλειτουργών. Αντιθέτως, ενισχύεται.
Γιώργος Μπέσκος
ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΑΙΓΙΟΥ
Ακολουθήστε μας στις προτιμώμενες πηγές της Google:
