Είναι η πρώτη επί της ουσίας συνεδρίαση της Επιτροπής Αναθεώρησης του Συντάγματος και θεωρώ πως είναι ήδη σαφές σε όλους ότι μιλάμε για μια κορυφαία πολιτειακή διαδικασία, την αναθεώρηση του Καταστατικού Χάρτη της χώρας. Μια συζήτηση όχι απλώς τεχνική αλλά και βαθιά πολιτική.
Εμείς, ως αξιωματική αντιπολίτευση, προσπαθήσαμε να τα πετύχουμε και τα δύο: νομοτεχνική αρτιότητα και πολιτική καθαρότητα. Απαντούμε έτσι καθαρά στο αβάσιμο επιχείρημα που ακούστηκε από την Κυβέρνηση και τη ΝΔ ότι το ΠΑΣΟΚ δεν θα συμμετείχε με ειλικρινή και δημιουργική διάθεση στην αναθεωρητική διαδικασία.
Εμείς λέμε καθαρά τι θέλουμε και πώς το θέλουμε από την αναθεώρηση του Συντάγματος, θέτοντας στη γνώση και την κρίση όλων των βουλευτών μελών της Επιτροπής τις προτάσεις μας, έτσι ώστε, στην επόμενη, την Αναθεωρητική Βουλή, να μπορέσει να υπάρξει η βάση συζήτησης και συναινέσεων επί του κειμένου και της τελικής διατύπωσης των αναθεωρητέων διατάξεων.
Αυτή είναι η δική μας πάγια και διαχρονική θέση αρχής, σύμφωνη με το ίδιο το πνεύμα του άρθρου 110 Σ. για τη διαδικασία της συνταγματικής αναθεώρησης και τις σχετικές αναγκαίες υπερπλειοψηφίες.
β. Για την τεχνητή νοημοσύνη και την τεχνολογική πρόοδο
Αφετηρία της σημερινής συζήτησης είναι η ανάγκη της Πολιτείας μας να μην υπερκεραστεί από την πρόοδο της τεχνολογίας. Όσο ιδεαλιστικό και αν ακούγεται και τεχνικά ανέφικτο και αν είναι, συνιστά όμως μια ένδειξη, που νομίζω όλοι συνομολογούμε. Το συνταγματικό κείμενο, ως κείμενο δυναμικό, οφείλει να συνομιλεί με την τεχνολογική πρόοδο, όσο αλματώδης ή και απρόβλεπτη κι αν είναι.
Αυτό γίνεται κατ’ εξοχήν στο πεδίο των ατομικών δικαιωμάτων, με την καθιέρωση νέων δικαιωμάτων και εγγυήσεων απέναντι στις συνέπειες που μπορεί να έχει η χρήση τεχνολογικών μέσων και εφαρμογών -ιδίως στην εποχή του διαδικτύου και της τεχνητής νοημοσύνης. Αποτέλεσμα αυτής της ανάγκης υπήρξε και η αναγνώριση του δικαιώματος συμμετοχής στην Κοινωνία της Πληροφορίας, με την αναθεώρηση του 2001.
Η προσέγγιση αυτή καταλήγει στην έννοια του «ψηφιακού συνταγματισμού», που επιβάλλει στη Βουλή να προσπαθήσει να προσεγγίσει κανονιστικά ζητήματα που δεν μπορεί να προκαθορίσει -όπως η τεχνολογική πρόοδος και δη η τεχνητή νοημοσύνη. Έτσι ώστε να δοθεί από το Σύνταγμα η κατεύθυνση στις δικαστικές κρίσεις που θα ακολουθήσουν. Μια νέα νομολογία είναι υπό διαμόρφωση και η αναγνώριση νέων δικαιωμάτων είναι καταλυτικής σημασίας.
Η δική μας πρόταση για το νέο άρθρο 5Β περιγράφει το ζήτημα και αποπειράται να το ρυθμίσει με τρόπο σύγχρονο και αποδοτικό. Ιδίως στο ζήτημα της τεχνητής νοημοσύνης, η πρότασή μας είναι συμβατή και με τη σύμβαση-πλαίσιο του Συμβουλίου της Ευρώπης για την τεχνητή νοημοσύνη και με την ΑΙ Act της ΕΕ.
Η προστιθέμενη αξία της πρότασής μας είναι στην απαγόρευση του ψηφιακού αποκλεισμού, στη διασφάλιση της ελεύθερης πρόσβασης όλων στις εφαρμογές των νέων τεχνολογιών. Το μεγάλο στοίχημα είναι να μην υπάρχουν αποκλεισμοί. Πρέπει να αποτρέψουμε μια κοινωνία δύο ταχυτήτων.
γ. «Διαύγεια» και διαφάνεια στη λειτουργία του κράτους
Η συζήτηση αυτή συνδέεται με το δικαίωμα συμμετοχής στις λειτουργίες του κυβερνοχώρου και την ελευθερία πρόσβασης στις ηλεκτρονικά διακινούμενες πληροφορίες. Το κράτος υποχρεούται όχι μόνο να ανέχεται αλλά και να διευκολύνει την πρόσβαση στις πληροφορίες αυτές. Και αυτό αποτελεί στοιχείο συμμετοχής των πολιτών στην πολιτική διαδικασία και στη διαδικασία λήψης πολιτικών αποφάσεων.
Συνέχεται επομένως και με τη διαφάνεια στη λειτουργία της δημόσιας διοίκησης.
Επομένως εκεί ανάγεται η συνταγματική ρίζα του προγράμματος «Διαύγεια». Στην ανάγκη για μέγιστη δυνατή δημοσιότητα της κυβερνητικής πολιτικής και της διοικητικής δράσης και κατ’ αποτέλεσµα τη μέγιστη υπευθυνότητα, την ευθύνη και τη λογοδοσία από την πλευρά των φορέων άσκησης της δηµόσιας εξουσίας, όπως σημειωνόταν αιτιολογική έκθεση του ν. 3861/2010, του εμβληματικού νόμου της Κυβέρνησης ΠΑΣΟΚ Γ. Παπανδρέου).
Το «όλα στο φως» είναι ανάγκη να κατοχυρωθεί και συνταγματικά, ώστε να υπάρχει διαφάνεια, ενημέρωση και αποτροπή ενεργειών που βλάπτουν το δημόσιο χρήμα. Και ναι αδημοσίευτες πράξεις, που επιβαρύνουν οικονομικά το κράτος δεν πρέπει να παράγουν έννομα αποτελέσματα. Ειδικά σε μια εποχή που η «Διαύγεια» δέχεται αμφισβήτηση και επιθέσεις, εμείς θεωρούμε ότι πρέπει να προχωρήσουμε στη συνταγματική της κατοχύρωση και την επέκταση της εφαρμογής της στο σύνολο των κρατικών λειτουργιών.
δ. Απαγόρευση διακρίσεων
Από κει και πέρα, η κοινωνία αλλάζει, εξελίσσεται και το Σύνταγμα πρέπει να συμβαδίζει και να μη φαίνεται παρωχημένο ούτε να υστερεί στο πεδίο της προστασίας της προσωπικής ελευθερίας.
Θεωρώ απολύτως αναγκαία την ευθυγράμμιση της έννομης τάξης μας με το ενωσιακό δίκαιο, ιδίως το άρθρο 19 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης αναφορικά με τους λόγους που δύναται να στοιχειοθετήσουν απαγορευμένη διάκριση. Έτσι προτείνουμε να εισαχθούν ο γενετήσιος προσανατολισμός, η αναπηρία, η ηλικία και η κοινωνική καταγωγή, στην περιπτωσιολογία των απαγορευμένων διακρίσεων. Η επιλογή αυτή έχει διασφαλιστικό χαρακτήρα για ευάλωτες ομάδες, τα δικαιώματα των οποίων πολλές φορές προσβάλλονται.
Εξ άλλου, με δεδομένη τόσο την επιστημονική όσο και την κοινωνική πρόοδο των τελευταίων δεκαετιών, θεωρείται αναγκαία η εισαγωγή της αναπαραγωγικής ελευθερίας στον κατάλογο των προστατευτέων εννόμων αγαθών της παρ. 5 του άρθρου 5. Όπως υπάρχει αγώγιμο δικαίωμα για την προστασία της υγείας, προτείνουμε να υπάρχει ανάλογη αξίωση για την προστασία της ελευθερίας του ατόμου στη διαδικασία αναπαραγωγής.
Η πρόταση συνδέεται άμεσα με την άμβλωση που παρά το γεγονός ότι έχει καθιερωθεί με τον ν. 1609/1986, αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα εφαρμογής που έχουν αναδειχθεί και πρόσφατα. Με την αδυναμία ή και απροθυμία δημόσιων νοσηλευτικών ιδρυμάτων να διενεργήσουν νόμιμες ιατρικές πράξεις διακοπής κύησης. Συνδέεται δε και με την ιατρικώς υποβοηθούμενη αναπαραγωγή και στα εκεί ζητήματα. Εντάσσεται δε αρμονικά στη συνολική θεματική της ελευθερίας αυτοδιάθεσης της γυναίκας στο σώμα της.
ε. Έμφυλη βία και γυναικοκτονίες
Κορυφαία σημασία -όχι μόνο συμβολική αλλά και ουσιαστική- έχει η πρότασή μας για τη συνταγματική αναγνώριση του όρου της «γυναικοκτονίας» -με απτά αποτελέσματα σε επίπεδο εκπαιδευτικό, κοινωνικό, όσο και αμιγώς νομικό, ιδίως στο επίπεδο της ποινολογίας και της επιμέτρησης ποινής, με τη μη αναγνώριση ελαφρυντικών, καθώς και τη συστηματική καταγραφή ανάλογων περιστατικών που έχουν ως κίνητρο το φύλο.
Εξ άλλου με την ίδια πρότασή μας για την εισαγωγή νέας παρ. 6 στο άρθρο 5, προβλέπουμε την υποχρέωση προστασίας από την έμφυλη βία, εισάγουμε δηλαδή την υποχρέωση του κράτους να αναλάβει κάθε αναγκαία ενέργεια για την πρόληψη και την αντιμετώπιση μιας κοινωνικής παθογένειας που παρουσιάζει έντονα αυξητική τάση. Πρέπει να δοθεί έμφαση, στον ύψιστο βαθμό, του Συντάγματος, να εκπέμψει δηλαδή ο αναθεωρητικός νομοθέτης ένα ισχυρό σήμα, μι δεσμευτική κατεύθυνση για τον κοινό νομοθέτη. Καλούμε την πλειοψηφία να τοποθετηθεί επί της προτάσεώς μας αυτής.
στ. Ελευθερία του Τύπου και της ενημέρωσης
Επί της αρχής, οφείλω να διαπιστώσω ότι είναι ειρωνικό να μιλά η ΝΔ στη δική της πρόταση για προστασία του Τύπου και των δημοσιογράφων, όταν είναι αποδεδιεγνμένο ότι δημοσιογράφοι αποτέλεσαν στόχους παρακολούθησης από την ίδια την ΕΥΠ ή και κατασκοπευτικού λογισμικού που εξήχθη στην Αφρική με την άδεια της Ελληνικής Κυβέρνησης. Ή όταν οι αγωγές SLAPP κατατίθενται από κυβερνητικά στελέχη -όπως ο πρώην ΓΓ Πρωθυπουργού- και η Κυβέρνηση δεν έχει ενσωματώσει ακόμη στο εθνικό δίκαιο την anti-SLAPP Οδηγία ΕΕ, όπως σημειώνει η έκθεση της ΕΕ για το κράτος δικαίου και όπως επισήμανε ο αρμόδιος Επίτροπος για τη Δημοκρατία κ. McGrath πρόσφατα στην Αθήνα.
Στην πρότασή μας, η επαναδιατύπωση της παραγράφου 1 του άρθρου 14 είναι αναγκαία ώστε να τονίζεται ρητώς ότι η ελευθερία της έκφρασης είναι θεμέλιο της δημοκρατικής κοινωνίας. Πολύ σημαντική δε είναι η αναφορά της πρότασής μας στην ελεύθερη δημόσια σφαίρα και τη διαφάνεια που πρέπει να τη διέπει.
Τέλος, είναι σαφές ότι τα μέσα μαζικής ενημέρωσης ενημερώνουν, επιμορφώνουν, ψυχαγωγούν, επηρεάζουν. Απολύτως αναγκαία η αναδιατύπωση της παρ. 1 του άρθρου 15 για την πολυφωνία και την ανεξαρτησία των ΜΜΕ και τη συντακτική ελευθερία. Η ταχύτητα της πληροφορίας είναι μεγάλη και ο ρόλος των μέσων θεμελιώδης. Συνεπώς, αναγνωρίζοντας τη σημαντική επίδραση των ΜΜΕ, προτείνουμε την αναγνώριση της υποχρέωσής τους να σέβονται την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και τη δημοκρατία, να προστατεύουν την παιδική ηλικία και τη νεότητα, και απέχουν από την υποκίνηση βίας, μίσους ή αθέμιτων διακρίσεων. Η πολυφωνία, ο δημοκρατικός πλουραλισμός, η προστασία τους από κάθε μορφής προληπτική επέμβαση συμπλέει με την ανάγκη σεβασμού προς τον άνθρωπο, την κοινωνία, το πολίτευμα.
Δημήτρης Μάντζος
Βουλευτής Επικρατείας ΠΑΣΟΚ – Κίνημα Αλλαγής
Ακολουθήστε μας στις προτιμώμενες πηγές της Google:
