O Πρόεδρος της Κίνας, Σι Τζινπίνγκ, έφερε στο προσκήνιο τη λεγόμενη «Παγίδα του Θουκυδίδη» κατά τη σημερινή του συνάντηση με τον Πρόεδρο των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, στο Πεκίνο. Σε μια περίοδο κλιμακούμενου ανταγωνισμού ανάμεσα στις δύο μεγαλύτερες οικονομίες του πλανήτη, οι δηλώσεις του Κινέζου ηγέτη αναζωπύρωσαν τη συζήτηση για το αν η άνοδος της Κίνας οδηγεί νομοτελειακά σε μια μετωπική σύγκρουση με την Ουάσιγκτον.
«Μπορούν η Κίνα και οι Ηνωμένες Πολιτείες να ξεπεράσουν την Παγίδα του Θουκυδίδη και να δημιουργήσουν ένα νέο πρότυπο σχέσεων μεταξύ μεγάλων δυνάμεων;» διερωτήθηκε ο Σι Τζινπίνγκ πριν από την έναρξη των συνομιλιών. Με αυτόν τον τρόπο, έθεσε το κρίσιμο ερώτημα αν οι δύο χώρες μπορούν να διαχειριστούν από κοινού τις παγκόσμιες προκλήσεις, προσφέροντας σταθερότητα σε έναν εύθραυστο κόσμο.
Τι είναι η «Παγίδα του Θουκυδίδη» και η θεωρία του Γκράχαμ Άλισον
Η αναφορά του Σι κάθε άλλο παρά τυχαία ήταν. Ο όρος «Παγίδα του Θουκυδίδη» αποτελεί τα τελευταία χρόνια κεντρικό σημείο ανάλυσης της διεθνούς πολιτικής. Καθιερώθηκε από τον Αμερικανό πολιτικό επιστήμονα και καθηγητή του Χάρβαρντ, Γκράχαμ Τ. Άλισον, ο οποίος θέλησε να εξηγήσει τη δυναμική που αναπτύσσεται όταν μια ανερχόμενη δύναμη απειλεί να εκτοπίσει την κυρίαρχη υπερδύναμη.
Η θεωρία εδράζεται στο εμβληματικό απόσπασμα του αρχαίου Έλληνα ιστορικού από την «Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου»:
📍 ⏳ Δείτε ειδήσεις για ΕΙΔΗΣΕΙΣ
«Η άνοδος της Αθήνας και ο φόβος που προκάλεσε στη Σπάρτη έκαναν τον πόλεμο αναπόφευκτο».
Ο Άλισον χρησιμοποίησε τη σύγκρουση Αθήνας – Σπάρτης ως ιστορικό “καλούπι”, υποστηρίζοντας ότι η ραγδαία ανάπτυξη μιας νέας δύναμης που αμφισβητεί την πρωτοκαθεδρία της παλιάς, αυξάνει δραματικά τις πιθανότητες πολεμικής εμπλοκής. Στο βιβλίο του «Destined for War» (2017), ο καθηγητής σημείωσε ότι ΗΠΑ και Κίνα βρίσκονται σε επικίνδυνη τροχιά, διευκρινίζοντας ωστόσο ότι η σύγκρουση δεν είναι προδιαγεγραμμένη, αρκεί να υπάρξουν προσεκτικοί διπλωματικοί χειρισμοί.
Τα στατιστικά του Χάρβαρντ και το μήνυμα του Πεκίνου
Σύμφωνα με μελέτη του Belfer Center του Χάρβαρντ υπό τον Άλισον, η ιστορία είναι αμείλικτη: σε 12 από τις 16 ιστορικές περιπτώσεις όπου μια ανερχόμενη δύναμη αμφισβήτησε μια κυρίαρχη, το αποτέλεσμα ήταν ο πόλεμος. Παρά την κριτική που δέχεται η θεωρία από αναλυτές που θεωρούν τις ιστορικές αναλογίες απλουστευτικές για τον σύγχρονο κόσμο, η επίκλησή της από τον Σι Τζινπίνγκ έχει βαρύνουσα σημασία.
Το πολιτικό μήνυμα του Πεκίνου είναι σαφές: η αντιπαράθεση δεν είναι μονόδρομος, αλλά μια ιστορική δοκιμασία που μπορεί να κερδηθεί μέσω της συνεννόησης. «Η συνεργασία ωφελεί και τα δύο μέρη, ενώ η σύγκρουση τα βλάπτει. Θα οφείλαμε να είμαστε εταίροι και όχι αντίπαλοι», τόνισε ο Κινέζος Πρόεδρος, καλώντας σε έναν «νέο δρόμο κατανόησης» για τη νέα εποχή.
FAQ: Τρεις σύντομες ερωτήσεις για την Παγίδα του Θουκυδίδη
1. Γιατί ονομάστηκε «Παγίδα του Θουκυδίδη»; Ονομάστηκε έτσι προς τιμήν του αρχαίου ιστορικού Θουκυδίδη, ο οποίος πρώτος διέγνωσε ότι η αιτία των μεγάλων πολέμων (όπως ο Πελοποννησιακός) δεν είναι συχνά οι επιμέρους αφορμές, αλλά ο δομικός φόβος που αισθάνεται μια κατεστημένη δύναμη μπροστά στην άνοδο ενός νέου ανταγωνιστή.
2. Είναι ο πόλεμος μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας αναπόφευκτος σύμφωνα με τη θεωρία; Όχι. Αν και η μελέτη του Γκράχαμ Άλισον δείχνει ότι η πλειοψηφία των παρόμοιων ιστορικών περιπτώσεων κατέληξε σε πόλεμο, ο σκοπός της θεωρίας είναι να λειτουργήσει ως προειδοποίηση. Στόχος είναι οι ηγέτες να αναγνωρίσουν τον κίνδυνο και να λάβουν έκτακτα διπλωματικά μέτρα για να αποφύγουν την «παγίδα».
3. Ποια είναι η βασική κριτική που δέχεται αυτή η θεωρία; Πολλοί ιστορικοί υποστηρίζουν ότι ο σύγχρονος κόσμος είναι πολύ πιο περίπλοκος λόγω της πυρηνικής αποτροπής, της παγκόσμιας οικονομικής αλληλεξάρτησης και των διεθνών οργανισμών, παράγοντες που δεν υπήρχαν στην αρχαιότητα ή στον 19ο αιώνα και οι οποίοι δυσκολεύουν το ξέσπασμα ενός ολοκληρωτικού πολέμου
Ακολουθήστε μας στις προτιμώμενες πηγές της Google:
