Popular Now
Πάτρα: Ποια έργα τελειώνουν στο κέντρο πριν από τα Χριστούγεννα και ποια θα συνεχιστούν το 2027 - Το χρονοδιάγραμμα του Δήμου στο Patrapress

Πάτρα: Ποια έργα τελειώνουν στο κέντρο πριν από τα Χριστούγεννα και ποια θα συνεχιστούν το 2027 – Το χρονοδιάγραμμα του Δήμου στο Patrapress

Αλτσχάιμερ: Ελληνικό μόριο αποκατέστησε μνήμη και μάθηση σε πειραματόζωα

Αλτσχάιμερ: Ελληνικό μόριο αποκατέστησε μνήμη και μάθηση σε πειραματόζωα

«Μια καλή γιατρός που υπηρέτησε το Δήμο»

«Μια καλή γιατρός που υπηρέτησε το Δήμο»

Αλτσχάιμερ: Ελληνικό μόριο αποκατέστησε μνήμη και μάθηση σε πειραματόζωα

Αλτσχάιμερ: Ελληνικό μόριο αποκατέστησε μνήμη και μάθηση σε πειραματόζωα

Ελληνική ερευνητική ομάδα ανέπτυξε το RSQ-020, μόριο που αποκατέστησε τη μάθηση και τη μνήμη σε πειραματικό μοντέλο Αλτσχάιμερ.

Μια σημαντική εξέλιξη στην έρευνα για τη νόσο Αλτσχάιμερ έρχεται από ελληνικά εργαστήρια. Το μικρό μόριο RSQ-020, που αναπτύχθηκε μέσα από τη συνεργασία τριών ελληνικών ερευνητικών και επιχειρηματικών φορέων, κατάφερε να αποκαταστήσει τη διαταραγμένη ικανότητα μάθησης και μνήμης σε πειραματικά μοντέλα, ακόμη και όταν τα γνωστικά ελλείμματα είχαν ήδη εμφανιστεί.

Η ανακάλυψη αφορά την πρωτεΐνη Tau, η παθολογική συσσώρευση της οποίας συνδέεται στενά με τη νευροεκφύλιση και τη γνωστική επιδείνωση στη νόσο Αλτσχάιμερ. Αν και τα αποτελέσματα βρίσκονται ακόμη σε προκλινικό στάδιο, δημιουργούν νέες προοπτικές για την ανάπτυξη θεραπευτικών προσεγγίσεων απέναντι σε έναν ιδιαίτερα δύσκολο στόχο.

Το ερευνητικό εγχείρημα προέκυψε από τη συνεργασία του Ερευνητικού Κέντρου Βιοϊατρικών Ερευνών «Αλέξανδρος Φλέμιγκ», του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών και της ελληνικής εταιρείας βιοτεχνολογίας ResQ Biotech.

Πώς το RSQ-020 επηρέασε τη μνήμη και τη μάθηση

Σύμφωνα με τον Γιώργο Σκρέτα, διευθυντή του Ινστιτούτου Βιοκαινοτομίας του Ερευνητικού Κέντρου «Αλέξανδρος Φλέμιγκ», το μόριο δοκιμάστηκε σε μοντέλο φρουτόμυγας, στο οποίο η έκφραση της παθολογικής ανθρώπινης πρωτεΐνης Tau προκαλεί σταδιακή επιδείνωση της μάθησης και της μνήμης.

Το στοιχείο που ξεχωρίζει είναι ότι η χορήγηση του RSQ-020 ξεκίνησε αφού τα προβλήματα είχαν ήδη εκδηλωθεί. Μετά τη θεραπεία, η επίδοση των πειραματόζωων στις δοκιμασίες μάθησης και μνήμης επανήλθε σε επίπεδα αντίστοιχα με εκείνα των υγιών ζώων.

Όπως διευκρινίζει ο κ. Σκρέτας, αυτό δεν σημαίνει ότι τα πειραματόζωα ανέκτησαν συγκεκριμένες αναμνήσεις που είχαν χάσει. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι ανέκτησαν την ικανότητα να μαθαίνουν και να συγκρατούν νέες πληροφορίες, δηλαδή μια γνωστική λειτουργία που είχε ήδη διαταραχθεί.

Η διάκριση είναι σημαντική, καθώς η έρευνα αφορά ένα ζωικό μοντέλο που αναπαράγει συγκεκριμένες πτυχές της παθολογίας της Tau και όχι το σύνολο της πολυπλοκότητας της ανθρώπινης νόσου. Συνεπώς, δεν υπάρχουν ακόμη δεδομένα που να αποδεικνύουν αντίστοιχη αποτελεσματικότητα σε ανθρώπους.

Γιατί η πρωτεΐνη Tau αποτελεί δύσκολο θεραπευτικό στόχο

Για πολλά χρόνια, μεγάλο μέρος της έρευνας για το Αλτσχάιμερ επικεντρώθηκε στο β-αμυλοειδές, την πρωτεΐνη που σχηματίζει χαρακτηριστικές εναποθέσεις στον εγκέφαλο των ασθενών. Οι θεραπείες που αναπτύχθηκαν τα τελευταία χρόνια με στόχο το αμυλοειδές αποτέλεσαν σημαντική εξέλιξη, καθώς μπορούν να επιβραδύνουν την πορεία της νόσου σε ορισμένους ασθενείς με πρώιμο Αλτσχάιμερ. Ωστόσο, το κλινικό όφελος παραμένει σχετικά περιορισμένο και η ανάγκη για νέες θεραπευτικές στρατηγικές εξακολουθεί να είναι μεγάλη.

Η Tau βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος, καθώς η παθολογική συσσώρευση και η εξάπλωσή της στον εγκέφαλο συνδέονται με τη νευροεκφύλιση και τη γνωστική επιδείνωση. Η αντιμετώπισή της, όμως, παρουσιάζει ιδιαίτερες δυσκολίες: σε αντίθεση με άλλες πρωτεΐνες, δεν διαθέτει μία σταθερή τρισδιάστατη δομή, γεγονός που δυσχεραίνει την ανάπτυξη φαρμάκων με τις κλασικές μεθόδους.

Ο Γιώργος Σκρέτας επισημαίνει ότι η αντιμετώπιση της νόσου δεν πρέπει να περιορίζεται στην επιλογή ανάμεσα στο β-αμυλοειδές και την Tau. Το Αλτσχάιμερ είναι πολύ πιο σύνθετο και το μέλλον της θεραπείας ενδέχεται να βρίσκεται σε συνδυαστικές ή διαδοχικές παρεμβάσεις, οι οποίες θα στοχεύουν διαφορετικούς μηχανισμούς και στάδια της νόσου.

Πώς φαίνεται να δρα το ελληνικό μόριο

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα χαρακτηριστικά του RSQ-020 είναι ο τρόπος με τον οποίο αλληλεπιδρά με την Tau. Τα μέχρι σήμερα δεδομένα δείχνουν ότι το μόριο μεταβάλλει τις διαμορφώσεις που μπορεί να υιοθετήσει η πρωτεΐνη, ευνοώντας πιο συμπαγείς μορφές της.

Με αυτόν τον τρόπο, περιοχές της Tau που είναι ιδιαίτερα επιρρεπείς στη συσσωμάτωση φαίνεται να γίνονται λιγότερο εκτεθειμένες. Όπως εξηγεί ο επικεφαλής της ερευνητικής προσπάθειας, το RSQ-020 δεν λειτουργεί απαραίτητα όπως ένα κλασικό φάρμακο που προσδένεται σε ένα συγκεκριμένο σημείο μιας πρωτεΐνης. Αντίθετα, φαίνεται να επηρεάζει τις πιθανότητες με τις οποίες η Tau παίρνει διαφορετικές μορφές, απομακρύνοντάς την από εκείνες που ευνοούν την παθολογική συσσώρευση.

Επιπλέον, οι ερευνητές έχουν εντοπίσει ενδείξεις ότι η δράση του δεν περιορίζεται στην πρόληψη νέων συσσωματωμάτων. Σε πειράματα με παθολογικές δομές Tau που είχαν απομονωθεί από εγκεφαλικό ιστό ασθενών, η επώαση με το μόριο οδήγησε σε σημαντική μείωση του αδιάλυτου παθολογικού υλικού.

Παράλληλα, περιορίστηκε σημαντικά η ικανότητα αυτού του υλικού να προκαλεί νέα συσσωμάτωση Tau μέσα σε κύτταρα. Πρόκειται για ενδείξεις που ενισχύουν το ενδιαφέρον για το μόριο, χωρίς ωστόσο να έχει αποσαφηνιστεί πλήρως ο ακριβής μοριακός μηχανισμός της δράσης του.

Η τεχνολογική πλατφόρμα πίσω από την ανακάλυψη

Το RSQ-020 εντοπίστηκε με τη βοήθεια μιας καινοτόμου τεχνολογικής πλατφόρμας, η οποία χρησιμοποιεί τροποποιημένα βακτήρια ως μικροσκοπικά εργαστήρια ανακάλυψης βιοδραστικών μορίων.

Στο εσωτερικό των βακτηρίων εισάγεται η ανθρώπινη πρωτεΐνη που ενδιαφέρει τους ερευνητές, δημιουργώντας ένα σύστημα που επιτρέπει να διαπιστωθεί εάν βρίσκεται σε προβληματική κατάσταση. Ταυτόχρονα, τα βακτήρια παράγουν μεγάλες βιβλιοθήκες μικρών μορίων, κυρίως κυκλικών πεπτιδίων.

Κάθε βακτηριακό κύτταρο λειτουργεί ως ένα ξεχωριστό πείραμα: παράγει ένα διαφορετικό μόριο και ελέγχει εάν αυτό μπορεί να αποκαταστήσει τη λειτουργία της πρωτεΐνης. Όταν εντοπιστεί ένα μόριο που επιτυγχάνει τον επιθυμητό στόχο, το βακτήριο εκπέμπει έντονο πράσινο φως, επιτρέποντας στους επιστήμονες να ξεχωρίσουν τα κύτταρα που περιέχουν τις δραστικές ουσίες.

Η προσέγγιση διαφέρει από τις κλασικές διαδικασίες ανακάλυψης φαρμάκων. Αντί να αναζητούν οι ερευνητές εξαρχής ποιο μόριο προσδένεται καλύτερα σε μια πρωτεΐνη, εξετάζουν ποιο μπορεί να αποκαταστήσει τη λειτουργία της μέσα σε ένα ζωντανό κύτταρο.

Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για πρωτεΐνες όπως η Tau, οι οποίες δεν διαθέτουν σταθερή δομή και είναι δύσκολο να αντιμετωπιστούν με τις συμβατικές φαρμακολογικές προσεγγίσεις. Για την ερευνητική ομάδα, το RSQ-020 αποτελεί και μια πρώτη απόδειξη των δυνατοτήτων της πλατφόρμας, η οποία φιλοδοξεί να αξιοποιηθεί και σε άλλους δύσκολους θεραπευτικούς στόχους.

Πότε θα μπορούσε να ξεκινήσει η δοκιμή σε ανθρώπους

Ο ορίζοντας για τις πρώτες κλινικές δοκιμές του RSQ-020 σε ανθρώπους υπολογίζεται, υπό προϋποθέσεις, σε περίπου τρία χρόνια. Ο Γιώργος Σκρέτας χαρακτηρίζει τον στόχο φιλόδοξο αλλά εφικτό, διευκρινίζοντας ότι δεν αποτελεί βεβαιότητα.

Προϋπόθεση είναι να επιβεβαιωθεί η αποτελεσματικότητα του μορίου σε μελέτες με ποντίκια, να αποδειχθεί ότι μπορεί να φτάσει στον εγκέφαλο σε επαρκή ποσότητα και να διαπιστωθεί ότι η επαναλαμβανόμενη χορήγησή του είναι ασφαλής.

Στη συνέχεια θα απαιτηθούν επιπλέον προκλινικές μελέτες, φαρμακοκινητική αξιολόγηση, προσδιορισμός της κατάλληλης δόσης, έλεγχοι ασφάλειας, ανάπτυξη παραγωγικής διαδικασίας κατάλληλης για φαρμακευτική χρήση, επιλογή της κατάλληλης φαρμακοτεχνικής μορφής και ολοκλήρωση του απαραίτητου ρυθμιστικού φακέλου.

Η πορεία προς τις κλινικές δοκιμές δεν εξαρτάται μόνο από την επιστημονική πρόοδο, αλλά και από τη χρηματοδότηση. Όπως σημειώνει ο επικεφαλής της προσπάθειας, η εξασφάλιση επαρκών πόρων θα επιτρέψει να προχωρήσουν παράλληλα αρκετές από τις απαραίτητες δραστηριότητες, περιορίζοντας τον χρόνο που απαιτείται για να διαπιστωθεί εάν το μόριο μπορεί να εξελιχθεί σε φάρμακο για τον άνθρωπο.

Προοπτικές και για άλλες νευροεκφυλιστικές παθήσεις

Η τεχνολογική πλατφόρμα δεν σχεδιάστηκε αποκλειστικά για τη νόσο Αλτσχάιμερ. Η αρχική της εφαρμογή αφορούσε την πλάγια μυατροφική σκλήρυνση (ALS) και την πρωτεΐνη SOD1, ενώ η ερευνητική ομάδα αναφέρει ότι η εξέλιξη στον συγκεκριμένο τομέα την οδήγησε να αναζητήσει νέες εφαρμογές της τεχνολογίας.

Μεταξύ των πιθανών μελλοντικών στόχων βρίσκεται και η α-συνουκλεΐνη, πρωτεΐνη που συνδέεται με τη νόσο Πάρκινσον. Ωστόσο, όπως διευκρινίζει ο κ. Σκρέτας, η μέθοδος δεν μπορεί να εφαρμοστεί αυτομάτως σε κάθε πάθηση. Πρόκειται για μια επαναχρησιμοποιήσιμη τεχνολογία ανακάλυψης φαρμάκων, η οποία χρειάζεται να προσαρμόζεται στον εκάστοτε βιολογικό στόχο.

Η ελληνική ερευνητική προσπάθεια αναδεικνύει τις δυνατότητες της εγχώριας επιστημονικής κοινότητας, αλλά και τη δυσκολία που ακολουθεί μια σημαντική εργαστηριακή ανακάλυψη: τη μετατροπή της σε ένα ολοκληρωμένο φαρμακευτικό πρόγραμμα.

Η τεχνολογία αναπτύχθηκε σε ελληνικά ερευνητικά εργαστήρια και υποστηρίχθηκε σε μεγάλο βαθμό από ανταγωνιστική ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, ενώ η δημιουργία της ResQ Biotech έδωσε τη δυνατότητα να επιχειρηθεί η μετάβαση από την έρευνα στην ανάπτυξη νέων φαρμάκων. Το επόμενο βήμα, όπως υπογραμμίζει ο Γιώργος Σκρέτας, απαιτεί σημαντικά μεγαλύτερα κεφάλαια.

Το κρίσιμο στοίχημα είναι πλέον να εξασφαλιστούν οι πόροι που θα επιτρέψουν την ολοκλήρωση των προκλινικών μελετών με την απαιτούμενη ταχύτητα. Μόνο τότε θα μπορέσει να απαντηθεί το βασικό ερώτημα: εάν το RSQ-020 μπορεί να περάσει από την ελληνική ερευνητική ανακάλυψη σε μια θεραπεία που θα φτάσει, τελικά, στους ασθενείς.

 

Ακολουθήστε μας στις προτιμώμενες πηγές της Google:

Follow us on Google