Καθώς η χώρα εισέρχεται σταδιακά σε μια νέα περίοδο πολιτικών διεργασιών, η δημόσια συζήτηση επικεντρώνεται στους εκλογικούς συσχετισμούς, στις πιθανές συνεργασίες και στα πρόσωπα που φιλοδοξούν να αναλάβουν θέσεις ευθύνης.
Ποιο κόμμα θα επικρατήσει; Θα υπάρξει αυτοδυναμία ή συνεργασίες; Ποια πρόσωπα θα βρεθούν στο επίκεντρο των πολιτικών εξελίξεων;
Ερωτήματα απολύτως θεμιτά. Ωστόσο, το πραγματικό πολιτικό διακύβευμα δεν είναι απλώς η εναλλαγή κομμάτων και προσώπων στην εξουσία, αλλά εάν η επόμενη ημέρα θα φέρει ουσιαστικές αλλαγές ή θα αναπαράγει πολιτικές και πρακτικές που έχουν ήδη δοκιμαστεί.
Γιατί η κοινωνία δεν ζει μέσα στις δημοσκοπήσεις και στους κομματικούς συσχετισμούς, αλλά στην πραγματικότητα της καθημερινότητας.
Ο εργαζόμενος αναζητά ένα εισόδημα που θα του εξασφαλίζει αξιοπρεπή διαβίωση. Ο νέος θέλει να μπορεί να ανεξαρτητοποιηθεί και να σχεδιάσει το μέλλον του. Ο γονιός αγωνιά για τις ευκαιρίες των παιδιών του, ο ηλικιωμένος για την πρόσβαση στην υγεία και ο μικρομεσαίος επιχειρηματίας για τη βιωσιμότητα της δραστηριότητάς του.
Η ουσία της πολιτικής δεν βρίσκεται στην κατάκτηση της εξουσίας, αλλά στον τρόπο άσκησής της: στις επιλογές, στη συνέπεια απέναντι στις δεσμεύσεις και, κυρίως, στη δυνατότητα να βελτιώνει τις συνθήκες ζωής των ανθρώπων.
Τα ίδια πολιτικά πρόσωπα, οι νέες κομματικές
ταυτότητες και η ευθύνη του παρελθόντος
Στην ελληνική πολιτική ζωή παρατηρούμε συχνά την επανεμφάνιση προσώπων που έχουν ήδη συμμετάσχει στη διακυβέρνηση, έχουν αναλάβει δημόσιες ευθύνες ή έχουν κριθεί πολιτικά από τους πολίτες.
Ορισμένοι επιστρέφουν μέσα από διαφορετικούς κομματικούς σχηματισμούς, παρουσιάζοντας νέες προτάσεις και πολιτικές προσεγγίσεις.
Η αλλαγή πολιτικών απόψεων αποτελεί θεμιτό δημοκρατικό δικαίωμα. Κάθε άνθρωπος μπορεί να αναθεωρεί τις επιλογές του. Ωστόσο, η αλλαγή κομματικής ταυτότητας δεν διαγράφει την προηγούμενη πολιτική διαδρομή.
Το γεγονός ότι κάποιος αλλάζει κομματικό μανδύα δεν σημαίνει ότι η κοινωνία ξεχνά τις αποφάσεις που έλαβε όταν ασκούσε εξουσία.
Η πολιτική εμπειρία μπορεί να αποτελεί πλεονέκτημα, αλλά συνοδεύεται από την υποχρέωση απολογισμού. Όποιος έχει κυβερνήσει οφείλει να εξηγεί τι πέτυχε, πού απέτυχε, τι έχει αναθεωρήσει και τι προτείνει σήμερα διαφορετικό.
Αντίστοιχα, η ανανέωση δεν εξασφαλίζεται αυτομάτως με την εμφάνιση νέων προσώπων. Χρειάζεται να αφορά τις αντιλήψεις, τις πρακτικές και τον τρόπο άσκησης της εξουσίας.
Εδώ προκύπτει και η ευθύνη των πολιτικών κομμάτων. Με ποια κριτήρια επιλέγουν τα πρόσωπα που προτείνουν στην κοινωνία; Πόσο αξιολογούν την επιστημονική κατάρτιση, την επαγγελματική εμπειρία, την κοινωνική προσφορά και την προηγούμενη δημόσια διαδρομή;
Η αναγνωρισιμότητα δεν αποτελεί απόδειξη πολιτικής επάρκειας. Ούτε οι ακαδημαϊκοί τίτλοι εγγυώνται αποτελεσματική διακυβέρνηση.
Η χώρα χρειάζεται πολιτικά πρόσωπα με γνώση, διοικητική ικανότητα, θεσμική αντίληψη και κοινωνική ευαισθησία.
Προεκλογικά προγράμματα: Πολιτικές δεσμεύσεις ή παρουσιάσεις χωρίς ουσιαστική λογοδοσία;
Κάθε εκλογική περίοδος συνοδεύεται από προγράμματα, οικονομικές προβλέψεις και δεσμεύσεις προς την κοινωνία. Με προσεγμένες παρουσιάσεις, αριθμούς και εξαγγελίες, τα πολιτικά κόμματα ζητούν την εμπιστοσύνη των πολιτών.
Τι συμβαίνει, όμως, όταν αναλαμβάνουν την εξουσία; Όταν βασικές υποσχέσεις εγκαταλείπονται ή εφαρμόζονται πολιτικές που δεν περιλαμβάνονταν στο προεκλογικό πρόγραμμα, ενδεχομένως αντίθετες με όσα είχαν εξαγγελθεί;
Ποιες είναι, τελικά, οι συνέπειες για την
αθέτηση των προεκλογικών δεσμεύσεων;
Στο ελληνικό συνταγματικό σύστημα, το προεκλογικό πρόγραμμα δεν αποτελεί αυτοτελώς νομικά δεσμευτική σύμβαση μεταξύ κόμματος και ψηφοφόρων. Το άρθρο 51 παρ. 2 του Συντάγματος προβλέπει ότι οι βουλευτές αντιπροσωπεύουν το Έθνος, ενώ το άρθρο 60 παρ. 1 κατοχυρώνει την ελευθερία γνώμης και ψήφου κατά συνείδηση.
Η μη υλοποίηση μιας προεκλογικής εξαγγελίας δεν συνεπάγεται, από μόνη της, νομική κύρωση, απώλεια της βουλευτικής έδρας ή υποχρεωτική παραίτηση της κυβέρνησης. Παρότι υπάρχουν κοινοβουλευτικοί και δικαστικοί μηχανισμοί ελέγχου, δεν προβλέπεται ειδική κύρωση αποκλειστικά για την απόκλιση από ένα προεκλογικό πρόγραμμα.
Η δημοκρατική εντολή δίνει το δικαίωμα άσκησης της εξουσίας. Δεν απαλλάσσει, όμως, κανέναν από την υποχρέωση να εξηγεί ποιες δεσμεύσεις υλοποίησε, ποιες εγκατέλειψε και γιατί.
Ασφαλώς, οι οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες μπορεί να επιβάλλουν αναθεώρηση πολιτικών. Η αναγκαία προσαρμογή, ωστόσο, δεν μπορεί να αποτελεί άλλοθι για την απουσία τεκμηριωμένης ενημέρωσης.
Γιατί, λοιπόν, να μη θεσμοθετηθεί ένας ετήσιος δημόσιος απολογισμός κυβερνητικών δεσμεύσεων, μέσα από μια ενιαία, προσβάσιμη σε όλους ψηφιακή πλατφόρμα;
Κάθε βασική προεκλογική δέσμευση θα μπορούσε να συνοδεύεται από μετρήσιμους στόχους, χρονοδιαγράμματα και εκτιμώμενο κόστος, με δημόσια διαθέσιμα στοιχεία για την πρόοδο υλοποίησής της. Έτσι, οι πολίτες θα γνωρίζουν τι πραγματοποιήθηκε, τι βρίσκεται σε εξέλιξη και τι εγκαταλείφθηκε.
Παράλληλα, κάθε ουσιώδης απόκλιση από το προεκλογικό πρόγραμμα θα πρέπει να συνοδεύεται από δημόσια, τεκμηριωμένη αιτιολόγηση και δυνατότητα κοινοβουλευτικού ελέγχου.
Μια τέτοια θεσμική πρωτοβουλία δεν θα περιόριζε την ελευθερία άσκησης της πολιτικής, αλλά θα καθιστούσε τη λογοδοσία διαρκή διαδικασία και όχι υποχρέωση που επανέρχεται μόνο την περίοδο των εκλογών.
Πίσω από κάθε προεκλογική υπόσχεση υπάρχουν άνθρωποι που σχεδιάζουν τη ζωή τους, οικογένειες που αναζητούν ασφάλεια και νέοι που προσδοκούν ένα καλύτερο μέλλον.
Η εμπιστοσύνη των πολιτών δεν μπορεί να ζητείται μόνο πριν από την κάλπη. Πρέπει να επιβεβαιώνεται καθημερινά μέσα από τη συνέπεια, τη διαφάνεια και τα αποτελέσματα.
Κυβέρνηση και αντιπολίτευση: Από την πολιτική αντιπαράθεση στις εφαρμόσιμες λύσεις
Η κυβέρνηση οφείλει να παρουσιάζει τα αποτελέσματα των πολιτικών της, να αναγνωρίζει τις αδυναμίες και να εξηγεί πώς σκοπεύει να αντιμετωπίσει τα προβλήματα. Η αντιπολίτευση έχει την ευθύνη να ασκεί ουσιαστικό έλεγχο, αλλά και να παρουσιάζει συγκεκριμένες εναλλακτικές προτάσεις.
Η πολιτική αντιπαράθεση αποτελεί αναγκαίο στοιχείο της δημοκρατίας. Δεν αρκεί, όμως, όταν εξαντλείται στην αμοιβαία απόδοση ευθυνών και στην ανακύκλωση συνθημάτων.
Οι πολίτες χρειάζονται να γνωρίζουν τι προτείνει κάθε πολιτική δύναμη, πώς θα χρηματοδοτήσει τις εξαγγελίες της, σε ποιο χρονικό διάστημα θα τις εφαρμόσει και ποια αποτελέσματα αναμένει.
Διαφορετικές αντιλήψεις για τη φορολογία, την οικονομία, τη δημόσια υγεία, την εκπαίδευση και τη στεγαστική πολιτική αποτελούν ουσιαστικές πολιτικές διαφορές που αξίζει να συζητούνται με επιχειρήματα.
Η πολιτική αξιοπιστία δεν αποδεικνύεται από την ένταση της αντιπαράθεσης, αλλά από τη σαφήνεια των προτάσεων και τη δυνατότητα εφαρμογής τους.
Η ανάπτυξη και η στεγαστική κρίση ως
μέτρο κοινωνικής αποτελεσματικότητας
Η οικονομική ανάπτυξη αποτελεί βασική προϋπόθεση για την ενίσχυση των εισοδημάτων, τη δημιουργία θέσεων εργασίας και τη χρηματοδότηση δημόσιων υπηρεσιών.
Ωστόσο, η πρόοδος μιας οικονομίας δεν μπορεί να αξιολογείται αποκλειστικά από τους συνολικούς δείκτες. Το πραγματικό ερώτημα είναι πώς μεταφράζεται η ανάπτυξη στην καθημερινότητα.
Μπορεί μια οικογένεια να αποταμιεύει; Μπορεί ένας νέος εργαζόμενος να νοικιάσει κατοικία χωρίς να διαθέτει το μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματός του; Μπορεί ένας μικρομεσαίος επιχειρηματίας να σχεδιάζει με ασφάλεια την επόμενη ημέρα;
Η στεγαστική κρίση αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα ενός προβλήματος που επηρεάζει άμεσα την κοινωνική συνοχή, την ανεξαρτησία των νέων και τις δημογραφικές προοπτικές της χώρας.
Η αντιμετώπισή της απαιτεί αύξηση της προσφοράς κατοικιών, αξιοποίηση κλειστών ακινήτων, ανάπτυξη κοινωνικής και προσιτής στέγης και στοχευμένη υποστήριξη των νοικοκυριών.
Δεν αρκεί μια γενική εξαγγελία. Χρειάζεται να γνωρίζουμε πόσες κατοικίες θα δημιουργηθούν, σε ποιες περιοχές, για ποιες εισοδηματικές κατηγορίες και με ποιο χρονοδιάγραμμα.
Αυτή είναι η διαφορά ανάμεσα στην πολιτική υπόσχεση και στο εφαρμόσιμο κυβερνητικό σχέδιο.
Η Ελλάδα του 2040 δεν μπορεί να σχεδιάζεται με ορίζοντα τις επόμενες εκλογές
Η χώρα αντιμετωπίζει προκλήσεις που υπερβαίνουν τη διάρκεια μιας κυβερνητικής θητείας. Το δημογραφικό, η γήρανση του πληθυσμού, η παραγωγικότητα, η τεχνολογική μετάβαση, η κλιματική προσαρμογή και η περιφερειακή ανάπτυξη απαιτούν σχεδιασμό με ορίζοντα δεκαετιών.
Πώς θέλουμε να είναι η Ελλάδα το 2040;
Θα μπορούν οι νέοι να δημιουργούν οικογένεια και να αναπτύσσουν την επαγγελματική τους δραστηριότητα στη χώρα; Θα υπάρχουν περισσότερες ευκαιρίες στην περιφέρεια; Θα διαθέτουμε ένα εκπαιδευτικό σύστημα που ανταποκρίνεται στις σύγχρονες ανάγκες και ένα σύστημα υγείας ικανό να στηρίξει έναν πληθυσμό που γερνά;
Κυρίως, θα μπορούν τα παιδιά που μεγαλώνουν σήμερα να προσδοκούν περισσότερες δυνατότητες από τις προηγούμενες γενιές;
Η δημοκρατική εναλλαγή στην εξουσία επιτρέπει την αλλαγή πολιτικής κατεύθυνσης. Δεν πρέπει, όμως, να ακυρώνει την ανάγκη μακροχρόνιου σχεδιασμού σε ζητήματα εθνικής σημασίας.
Η Ελλάδα του 2040 δεν μπορεί να αποτελεί απλώς ένα ακόμη κεφάλαιο σε ένα προεκλογικό πρόγραμμα. Πρέπει να αποτελεί αντικείμενο ουσιαστικού εθνικού σχεδιασμού.
Η κοινωνική ενσυναίσθηση και
η ευθύνη απέναντι στον πολίτη
Η πολιτική δεν είναι μόνο αριθμοί, οικονομικοί στόχοι και νομοσχέδια. Είναι οι συνέπειες των αποφάσεων στη ζωή των ανθρώπων.
Πίσω από τον πληθωρισμό υπάρχει το νοικοκυριό που μετρά τις δαπάνες του. Πίσω από το κόστος κατοικίας υπάρχει ο νέος που αναβάλλει την ανεξαρτητοποίησή του. Πίσω από τις δυσκολίες του συστήματος υγείας υπάρχει ένας ασθενής που περιμένει.
Η κοινωνική ενσυναίσθηση δεν είναι απλώς η αναγνώριση των προβλημάτων. Είναι η υποχρέωση να λαμβάνονται σοβαρά υπόψη οι πραγματικές ανάγκες των πολιτών κατά τον σχεδιασμό και την εφαρμογή δημόσιων πολιτικών.
Η πολιτική οφείλει να αξιολογεί όχι μόνο το δημοσιονομικό κόστος μιας απόφασης, αλλά και το κοινωνικό της αποτέλεσμα.
Να ακούει όσους δυσκολεύονται να ακουστούν και να δημιουργεί πραγματικές δυνατότητες αξιοπρεπούς διαβίωσης, οικονομικής ανεξαρτησίας και προσωπικής προόδου.
Το πραγματικό ερώτημα είναι
για ποιο μέλλον θα κυβερνήσουν
Η επόμενη εκλογική αναμέτρηση θα καθορίσει τους νέους πολιτικούς συσχετισμούς και, μέσα από τις προβλεπόμενες δημοκρατικές διαδικασίες, την επόμενη κυβέρνηση.
Το ουσιαστικό ερώτημα, όμως, δεν είναι μόνο ποιοι θα αναλάβουν την εξουσία, αλλά τι θα αλλάξει στη ζωή των πολιτών, ποιες πολιτικές θα εφαρμοστούν και με ποια αποτελέσματα.
Η χώρα χρειάζεται πολιτικά πρόσωπα που μπορούν να εξηγήσουν όχι μόνο τι υπόσχονται, αλλά και πώς θα το πραγματοποιήσουν. Με συγκεκριμένες προτάσεις, ρεαλιστικά χρονοδιαγράμματα και ουσιαστική λογοδοσία.
Τελικά, ποιοι θα κυβερνήσουν αυτή τη χώρα;
Την απάντηση θα δώσουν οι πολίτες μέσα από τη δημοκρατική διαδικασία. Εκείνο που οφείλουν να απαντήσουν όσοι διεκδικούν την εξουσία είναι για ποιο μέλλον ζητούν την εμπιστοσύνη της κοινωνίας και πώς σκοπεύουν να το διαμορφώσουν.
Γιατί η πολιτική αξιοπιστία δεν κρίνεται μόνο από όσα λέγονται πριν από τις εκλογές, αλλά κυρίως από τις αποφάσεις που λαμβάνονται μετά και από τις συνέπειές τους στην καθημερινότητα των ανθρώπων.
Η πατρίδα δεν είναι μόνο η Ιστορία της. Είναι και το παρόν των ανθρώπων της, αλλά κυρίως το μέλλον των παιδιών της.
Και αυτό το μέλλον δεν μπορεί να περιορίζεται στην επόμενη εκλογική αναμέτρηση. Αφορά την Ελλάδα που θα παραδώσουμε στις επόμενες γενιές.
Θέμης Μπάκας
πολιτευτής Αχαΐας
Ακολουθήστε μας στις προτιμώμενες πηγές της Google:
