Από την εποχή των ταινιών του Θανάση Βέγγου και το επικό «Πολυτεχνίτης και ερημοσπίτης», η μικροαπατεωνιά και ο κομπογιαννιτισμός αντιμετωπίζονταν με αίσθημα «χαβαλέ». Ο απατεώνας ήταν ένας γραφικός τύπος, περισσότερο αντικείμενο γέλιου παρά κοινωνικής ανησυχίας.
Μετέπειτα, τη δεκαετία του 1970, ο «φανατικός οπαδός της Φρειδερίκης που ήθελε να ανοίξει πατσατζίδικο στην Πόλη», δικηγόρος Γεώργιος Καματερός, έδειξε ότι τα πράγματα είχαν σοβαρέψει. Αυτός και η αλήστου μνήμης «Αγία Αθανασία από το Αιγάλεω» πιστοποιούσαν τη μεγάλη απήχηση των εναλλακτικών θεραπειών και των μαγικών λύσεων σε θέματα υγείας, δημιουργώντας, στην ουσία, ένα κοινωνικό σώμα που εναπόθετε τις ελπίδες του για ίαση στα ματζούνια και τα «ξεματιάσματα».
Ο COVID-19 παραμένει μέχρι και σήμερα το θεαματικότερο παράδειγμα που εκτόξευσε τις ακραίες θεωρίες συνωμοσίας σχετικά με τη μετάδοσή του σε δυσθεώρητα ύψη. Ποιος δεν θυμάται την κατά τα άλλα σοβαρή —και παρολίγο υπουργό Υγείας— Αθηνά Λινού να λέει πως «η Θεία Μετάληψη δεν συμβάλλει στη μετάδοση του ιού»;
Σε όλα αυτά, βέβαια, έβαλε και το χεράκι της η πολιτική εξουσία σε πολλές χώρες, πυροδοτώντας ανάλογες θεωρίες.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα ο Ρόμπερτ Κένεντι Τζούνιορ, που με αυτές τις απόψεις έγινε υπουργός Υγείας των ΗΠΑ, γενόμενος μάλιστα και «μαύρο πρόβατο» για μια από τις διασημότερες οικογένειες του κόσμου.
Η υπόθεση των γιατρών του Κολωνακίου, όπως παρουσιάζεται δημόσια, επαναφέρει το ζήτημα της ευθύνης όσων παριστάνουν τους γιατρούς. Αν πράγματι παραπλάνησαν και έβλαψαν ανθρώπους, πρέπει να διερευνηθεί ποιοι τους έδωσαν τις απαραίτητες «εγγυήσεις» και ποιοι νίπτουν τας χείρας τους. Η αποκάλυψη των ευθυνών, όσο ψηλά κι αν βρίσκονται, είναι υψίστης σημασίας. Μια τέτοια έρευνα μπορεί να αποκαλύψει διασυνδέσεις και παραλείψεις που θα οδηγήσουν σε «νέα Τέμπη». Αμφιβάλλει κανείς; Είναι κρίμα πάντως αυτή η υπόθεση να μείνει στην γραφική απεικόνιση περί «κβαντικής ιατρικής»…
Η κρυφή γοητεία της συνωμοσιολογίας συνεπώς, βρίσκεται ακριβώς εδώ: στην υπόσχεση μιας εύκολης εξήγησης για σύνθετα και οδυνηρά γεγονότα. Όταν η επιστήμη απαιτεί υπομονή, αμφιβολία και έλεγχο στοιχείων, η συνωμοσιολογία προσφέρει βεβαιότητες, ενόχους και ένα κρυφό σχέδιο. Γιατί να αναζητήσει κανείς την αλήθεια μέσα από δύσκολες αποδείξεις, όταν μια απλή αφήγηση μοιάζει να εξηγεί τα πάντα; Και τι συμβαίνει όταν αυτές οι πεποιθήσεις περνούν από το περιθώριο στο κέντρο της δημόσιας ζωής;
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο η προσωπική πλάνη
Είναι η στιγμή που η παραπληροφόρηση μετατρέπεται σε δημόσια πρακτική, επηρεάζει αποφάσεις υγείας και αφήνει ανυποψίαστους ανθρώπους εκτεθειμένους. Γι’ αυτό απαιτούνται θεσμικός έλεγχος, επιστημονική τεκμηρίωση, διαφάνεια και λογοδοσία.
Η κοινωνία δεν χρειάζεται άλλους μύθους, αλλά καθαρές απαντήσεις και ευθύνες.
Διονύσης Γ. Γράψας
ιστορικός
Ακολουθήστε μας στις προτιμώμενες πηγές της Google:
