Η Γλωσσολογία, μια επιστήμη που για πολλούς εξακολουθεί να συνδέεται κυρίως με την παραδοσιακή μελέτη της γλώσσας, βρίσκεται στο επίκεντρο σημαντικών τεχνολογικών εξελίξεων. Από τις εφαρμογές αναγνώρισης και σύνθεσης φωνής μέχρι τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα (LLM) της Τεχνητής Νοημοσύνης, η γλώσσα αποτελεί πλέον βασικό πεδίο συνάντησης των ανθρωπιστικών επιστημών με την τεχνολογία.
Ο καθηγητής Γλωσσολογίας του Τμήματος Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Πατρών και Κοσμήτορας της Σχολής Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών, Γιώργος Ξυδόπουλος, μιλά στο PatraPress.gr για τη διδασκαλία και την έρευνα στο Πανεπιστήμιο, τις αλλαγές στο προφίλ των φοιτητών, τις επαγγελματικές προοπτικές που ανοίγονται μέσα από τη Γλωσσολογία, αλλά και για την ανάγκη σύνδεσης των ανθρωπιστικών επιστημών με τις ραγδαίες εξελίξεις στην Τεχνητή Νοημοσύνη.
Η διδασκαλία στο Πανεπιστήμιο Πατρών από το 1999
Ο κ. Ξυδόπουλος υπηρετεί στο Πανεπιστήμιο Πατρών εδώ και περισσότερες από δύο δεκαετίες.
Όπως εξηγεί, τα διδακτικά και ερευνητικά του ενδιαφέροντα επικεντρώνονται στη Γενική Γλωσσολογία, με ιδιαίτερη έμφαση στη Λεξικολογία, τη Λεξικογραφία, τη Λεξική Σημασιολογία και τη Μορφολογία, αλλά και στην Εκπαιδευτική Γλωσσολογία, δηλαδή στη σχέση γλώσσας και εκπαίδευσης.
«Διδάσκω Γλωσσολογία από το 1999 στο Πανεπιστήμιο Πατρών, αρχικά με σύμβαση και στη συνέχεια, από το 2008, ως εκλεγμένο μέλος ΔΕΠ», αναφέρει.
Παράλληλα με την ακαδημαϊκή και ερευνητική του δραστηριότητα, έχει αναλάβει και σειρά διοικητικών καθηκόντων στο Πανεπιστήμιο Πατρών. Έχει διατελέσει πρόεδρος και αντιπρόεδρος του Τμήματος Φιλολογίας επί δυο θητείες, ενώ από το 2024 κατέχει τη θέση του Κοσμήτορα της Σχολής Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών.
«Συμμετέχω επίσης σε πολλές τμηματικές και ιδρυματικές ακαδημαϊκές επιτροπές και είμαι μέλος της Συγκλήτου», σημειώνει, περιγράφοντας μια ακαδημαϊκή πορεία που συνδυάζει τη διδασκαλία, την έρευνα και τη διοίκηση.
Οι φοιτητές και η αυξανόμενη
προτίμηση προς τη Γλωσσολογία
Ποιο είναι όμως το στοιχείο που κάνει τη Γλωσσολογία ελκυστική στους νέους φοιτητές;
Ο κ. Ξυδόπουλος επισημαίνει ότι τα τελευταία χρόνια τα Τμήματα Φιλολογίας στην Ελλάδα αντιμετωπίζουν μια σημαντική πρόκληση, που σχετίζεται με το επίπεδο των φοιτητών που εισάγονται στα πανεπιστήμια.
Όπως εξηγεί, η πτώση των βάσεων εισαγωγής έχει ως αποτέλεσμα να εισέρχονται στα τμήματα φοιτητές με όλο και πιο αδύναμη υποδομή στη γλώσσα και τη λογοτεχνία, τόσο στα Νέα όσο και στα Αρχαία Ελληνικά. Αυτό, σύμφωνα με τον ίδιο, δημιουργεί πρόσθετες εκπαιδευτικές απαιτήσεις για τα πανεπιστημιακά τμήματα.
Την ίδια στιγμή, όμως, παρατηρείται ένα ιδιαίτερα αυξημένο ενδιαφέρον για τη Γλωσσολογία.
«Από τα δεδομένα που έχουμε φαίνεται ότι ο βαθμός προτίμησης των φοιτητών/φοιτητριών για τη Γλωσσολογία είναι πολύ υψηλός. Εδώ στην Πάτρα για παράδειγμα, από τις τρεις ειδικεύσεις του Τμήματος Φιλολογίας, τη γλωσσολογία επιλέγει περίπου το 70% των φοιτητών/φοιτητριών», σημειώνει.
Η εικόνα αυτή, όπως εκτιμά, συνδέεται και με το γεγονός ότι η Γλωσσολογία αποτελεί για τους περισσότερους αν όχι όλους τους φοιτητές και τις φοιτήτριες ένα νέο και σύγχρονο αντικείμενο που το γνώρισαν πρώτη φορά στο πανεπιστήμιο.
«Η Γλωσσολογία είναι κάτι καινούριο για αυτά τα παιδιά. Είναι κάτι που προσλαμβάνουν ως πιο σύγχρονο, ως κάτι διαφορετικό», εξηγεί.
Από την παραδοσιακή Φιλολογία στις
νέες επαγγελματικές διεξόδους
Η Γλωσσολογία, ωστόσο, δεν περιορίζεται πλέον στο παραδοσιακό πεδίο της εκπαίδευσης.
Ο καθηγητής υπογραμμίζει ότι το πρόγραμμα σπουδών προσφέρει μια μεγάλη γκάμα μαθημάτων γλωσσολογίας, θεωρητικών και εφαρμοσμένων, δίνοντας στους φοιτητές και στους αποφοίτους τη δυνατότητα να κινηθούν σε διαφορετικούς επαγγελματικούς χώρους.
«Μπορούν να σταδιοδρομήσουν σε χώρους όπως η επικοινωνία, το μάρκετινγκ, το digital marketing, η διαφήμιση ή η γλωσσική τεχνολογία», αναφέρει.
Η εξέλιξη αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία η αγορά εργασίας μεταβάλλεται και οι παραδοσιακές επαγγελματικές διαδρομές των αποφοίτων των τμημάτων Φιλολογίας δεν προσφέρουν τις ίδιες δυνατότητες απορρόφησης που υπήρχαν στο παρελθόν.
«Ο βαθμός απορρόφησης των εκπαιδευτικών, σε όλα τα αντικείμενα και ιδιαίτερα στη διδασκαλία της γλώσσας, έχει περιοριστεί πάρα πολύ, τόσο στον δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα», επισημαίνει.
Παράλληλα, βέβαια, εξακολουθούν να υπάρχουν απόφοιτοι και απόφοιτες που επιλέγουν την εκπαιδευτική κατεύθυνση, στη διδασκαλία των Νέων Ελληνικών, των Αρχαίων Ελληνικών και των Λατινικών. Η Γλωσσολογία, όμως, σύμφωνα με τον ίδιο, προσφέρει και πρόσθετες δυνατότητες σταδιοδρομίας.
Η Γλωσσολογία συναντά την τεχνολογία
Ένα από τα πλέον ενδιαφέροντα σημεία της συζήτησης αφορά τη σύνδεση της Γλωσσολογίας με την τεχνολογία.
Στο Πανεπιστήμιο, όπως εξηγεί ο κ. Ξυδόπουλος, έχουν ήδη ξεκινήσει τον εκσυγχρονισμό των παραδοσιακών φιλολογικών προγραμμάτων σπουδών, ενσωματώνοντας στοιχεία ψηφιακότητας, μέσα από τις λεγόμενες ψηφιακές ανθρωπιστικές επιστήμες.
«Έχουμε καταφέρει ένα παραδοσιακό πρόγραμμα φιλολογίας να διαθέτει ήδη αρκετά στοιχεία ψηφιακής εκπαίδευσης, είτε σε ζητήματα που αφορούν τη φιλολογική μελέτη είτε σε ζητήματα που αφορούν το ευρύτερο πεδίο της υπολογιστικής γλωσσολογίας», σημειώνει.
Η υπολογιστική γλωσσολογία βρίσκεται πίσω από πολλές εφαρμογές που χρησιμοποιούμε καθημερινά, συχνά χωρίς να αντιλαμβανόμαστε τον επιστημονικό μηχανισμό που τις υποστηρίζει.
«Φανταστείτε εφαρμογές που βρίσκετε στο κινητό σας τηλέφωνο. Το γεγονός ότι μπορείτε να μιλάτε στο κινητό, να δίνετε δηλαδή φωνητικές εντολές, και αυτό να σας καταλαβαίνει και να σας απαντάει, στηρίζεται σε εφαρμογές τις οποίες κατασκευάζουν, κατά κύριο λόγο, οι υπολογιστικοί γλωσσολόγοι», εξηγεί.
Η Γλωσσολογία στον κόσμο των
μεγάλων γλωσσικών μοντέλων
Για τον κ. Ξυδόπουλο, η Γλωσσολογία διαδραματίζει πλέον έναν ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο στο νέο τεχνολογικό περιβάλλον, καθώς τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα, τα γνωστά LLMs, βασίζονται στην επεξεργασία και κατανόηση της ανθρώπινης γλώσσας.
«Η Τεχνητή Νοημοσύνη βασίζεται στα λεγόμενα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα, τα LLMs, και συντελεστές αυτών των μεγάλων γλωσσικών μοντέλων είναι οι γλωσσολόγοι», αναφέρει, υπογραμμίζοντας παράλληλα ότι πρόκειται για ένα πεδίο στο οποίο συνεργάζονται διαφορετικές επιστημονικές ειδικότητες.
Η συνεργασία με μηχανικούς υπολογιστών και άλλους ειδικούς είναι, όπως εξηγεί, απαραίτητη, καθώς η τεχνολογική πλευρά των συστημάτων Τεχνητής Νοημοσύνης συνδέεται με την κατανόηση της γλώσσας, της επικοινωνίας και της ανθρώπινης συμπεριφοράς.
Συνεργασία Ανθρωπιστικών και Πολυτεχνικών Επιστημών
Σε αυτή την κατεύθυνση, το Πανεπιστήμιο Πατρών έχει ήδη ξεκινήσει συνεργασία μεταξύ της Σχολής Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών και της Πολυτεχνικής Σχολής.
Στόχος είναι η ανάπτυξη προγραμμάτων που θα προσεγγίζουν την Τεχνητή Νοημοσύνη από δύο συμπληρωματικές πλευρές: την τεχνολογική και την ανθρωπιστική.
«Έχουμε ήδη ξεκινήσει συνεργασία με την Πολυτεχνική Σχολή του Πανεπιστημίου μας, με σκοπό να δημιουργήσουμε μαθήματα και προγράμματα τα οποία θα αφορούν την Τεχνητή Νοημοσύνη και θα βλέπουν ταυτόχρονα την τεχνολογική πλευρά, την οποία υποστηρίζουν οι μηχανικοί, αλλά και την ανθρωπιστική και ηθική πλευρά, την οποία υποστηρίζουν οι ανθρωπιστικές επιστήμες», σημειώνει.
Πρόκειται για μια προσέγγιση που επιχειρεί να φέρει πιο κοντά δύο πεδία τα οποία παραδοσιακά αντιμετωπίζονται ως εντελώς διαφορετικά: την τεχνολογία και τις ανθρωπιστικές επιστήμες.
«Δεν φοβόμαστε την τεχνολογία»
Για τον κ. Ξυδόπουλο, η συγκεκριμένη συνεργασία στέλνει και ένα ευρύτερο μήνυμα.
Οι ανθρωπιστικές επιστήμες, όπως υπογραμμίζει, δεν στέκονται απέναντι στην τεχνολογία. Αντίθετα, μπορούν να συνεργαστούν μαζί της και να συμβάλουν στη διαμόρφωση των επαγγελματιών του μέλλοντος.
«Εμείς, οι των ανθρωπιστικών επιστημών, ανήκουμε σε έναν χώρο που δεν είναι εξ ορισμού τόσο τεχνολογικός. Ωστόσο, δεν φοβόμαστε την τεχνολογία. Είμαστε σε θέση να συνεργαστούμε, να δουλέψουμε και να βοηθήσουμε προς την κατεύθυνση της εκπαίδευσης των φοιτητών μας σε σύγχρονα διεπιστημονικά αντικείμενα και στις τεχνολογίες αιχμής», τονίζει.
Το ζητούμενο είναι, σύμφωνα με τον ίδιο, τα προγράμματα σπουδών να εξελίσσονται παράλληλα με τις ανάγκες της εποχής και να δίνουν στους νέους όλο και περισσότερες επιλογές.
«Θα έχουμε καινούργια προγράμματα και καινούργια μαθήματα, τα οποία θα μας βοηθήσουν να εκσυγχρονίσουμε τα προγράμματα σπουδών και να δώσουμε στους φοιτητές και τις φοιτήτριές μας πολύ περισσότερες επαγγελματικές διεξόδους», αναφέρει.
Το Πανεπιστήμιο μπροστά στις αλλαγές της εποχής
Η ταχύτητα με την οποία εξελίσσεται η τεχνολογία καθιστά, όπως σημειώνει ο καθηγητής, απαραίτητη την προσαρμογή της ανώτατης εκπαίδευσης.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη έχει ήδη εισέλθει στην καθημερινότητα και αναμένεται να επηρεάσει ακόμη περισσότερο τον τρόπο με τον οποίο ζούμε, εργαζόμαστε και επικοινωνούμε.
Σε αυτό το περιβάλλον, ο μελλοντικός επαγγελματίας δεν αρκεί να διαθέτει μόνο τις παραδοσιακές γνώσεις του αντικειμένου του. Χρειάζεται, παράλληλα, να γνωρίζει πώς να αξιοποιεί τα νέα τεχνολογικά εργαλεία για να έχει υψηλότερη ανταποδοτικότητα η προσπάθειά του.
«Τα πράγματα κινούνται ραγδαία προς την πλευρά της τεχνολογίας», σημειώνει χαρακτηριστικά, υπογραμμίζοντας την ανάγκη οι φοιτητές και οι φοιτήτριες να είναι «απόλυτα συντονισμένοι με τις εξελίξεις».
Η συζήτηση με τον καθηγητή Γιώργο Ξυδόπουλο αναδεικνύει τελικά μια σημαντική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε σήμερα τις ανθρωπιστικές επιστήμες. Οι ανθρωπιστικές επιστήμες και ειδικά η Γλωσσολογία δεν έχει μόνο ως αντικείμενο τη μελέτη της γλώσσας, αλλά συμμετέχει ενεργά σε έναν κόσμο όπου η γλώσσα, τα δεδομένα, η τεχνολογία και η Τεχνητή Νοημοσύνη συναντώνται.
Και μέσα από αυτή τη συνάντηση, το Πανεπιστήμιο καλείται να προετοιμάσει τους νέους και τις νέες όχι μόνο για τα επαγγέλματα του σήμερα, αλλά κυρίως για ένα εργασιακό περιβάλλον που βρίσκεται ήδη σε διαρκή αναδιαμόρφωση.
Ακολουθήστε μας στις προτιμώμενες πηγές της Google:
