Και μακάρι, κάποια από όσα θα πούμε στα παιδιά μας φέτος, να τα αμφισβητήσουν.
Να σηκώσουν το χέρι όχι επειδή γνωρίζουν την απάντηση, αλλά επειδή κάτι μέσα τους επιμένει πως η ερώτηση δεν έχει τεθεί σωστά.
Να κοιτάξουν κάποτε έναν χάρτη και να θελήσουν να μάθουν τι υπάρχει έξω από τα σύνορά του.
Να διαβάσουν μια σελίδα Ιστορίας και να αναρωτηθούν ποιος και τι δεν χώρεσε μέσα της.
Να λύσουν σωστά μια άσκηση κι αντί να αρκεστούν στη λύση, να ψάξουν αν υπάρχει κι άλλος δρόμος.
Να συναντήσουν μια λέξη που δεν γνωρίζουν και να νιώσουν όχι αμηχανία, αλλά επιθυμία.
Γιατί ίσως έχουμε παρεξηγήσει λίγο τη μόρφωση.
Τη μετρήσαμε σε σελίδες, βαθμούς, εξετάσεις, τίτλους. Τη χωρίσαμε σε ώρες και μαθήματα. Της βάλαμε ύλη, πρόγραμμα, αρχή και τέλος. Την κάναμε μοτίβο, όχι λαχτάρα.
Κι όμως, τα σπουδαιότερα πράγματα που μπορεί να γεννήσει ένα σχολείο δεν χωρούν εύκολα σε κανένα πρόγραμμα.
Η περιέργεια δεν βαθμολογείται.
Η κρίση δεν αποστηθίζεται.
Η ελευθερία της σκέψης δεν εξετάζεται τον Ιούνιο.
Και η ποιότητα ενός ανθρώπου δεν εμφανίζεται ποτέ στον έλεγχο προόδου του.
Το σχολείο έχει βέβαια χρέος να διδάξει στα παιδιά όσα ο άνθρωπος κατέκτησε πριν από αυτά. Τη γλώσσα για να μπορούν να ονομάζουν τον κόσμο. Τους αριθμούς για να τον μετρούν. Την Ιστορία για να θυμούνται. Την επιστήμη για να ερευνούν. Την τέχνη για να αντιλαμβάνονται όσα δεν μετριούνται.
Έχει όμως κι ένα δυσκολότερο χρέος: να μην τα φυλακίσει μέσα σε όσα ήδη γνωρίζουμε.
Γιατί τα παιδιά που μπαίνουν σήμερα στις σχολικές αίθουσες θα κληθούν αύριο να απαντήσουν σε ερωτήματα που εμείς ακόμη δεν έχουμε διατυπώσει. Θα εργαστούν σε έναν κόσμο που δεν μπορούμε να προβλέψουμε, θα συναντήσουν διλήμματα που δεν υπάρχουν ακόμη στα βιβλία τους και θα χρειαστεί να αποφασίσουν χωρίς να βρίσκεται πάντοτε δίπλα τους κάποιος για να τους υποδείξει τη σωστή απάντηση.
Γι’ αυτό η μεγάλη υπόσχεση της Παιδείας
δεν μπορεί να είναι η βεβαιότητα.
Πρέπει να είναι η ελευθερία. Πρέπει να είναι η ανεξαρτητοποίηση. Και οπωσδήποτε πρέπει να είναι η πρωτοβουλία.
Η ελευθερία που γεννιέται όταν γνωρίζεις αρκετά ώστε να μην πιστεύεις τα πάντα.
Όταν διαθέτεις γλώσσα δυνατή χωρίς να χρειάζεται να φωνάζεις.
Όταν έχεις κρίση, τέτοια, ώστε να μπορείς να αλλάξεις γνώμη χωρίς να αισθάνεσαι ότι ηττήθηκες.
Όταν έχεις μάθει να ακούς τον άλλον χωρίς να χάνεις τον εαυτό σου.
Εκεί ακριβώς αρχίζει η αληθινή μόρφωση.
Όχι όταν το παιδί ξέρει να απαντήσει, μα όταν ξέρει γιατί απαντά έτσι.
Όχι όταν επαναλαμβάνει τον κόσμο που του παραδώσαμε, αλλά όταν μπορεί να τον κοιτάξει κατάματα και να σκεφτεί πως ίσως γίνεται και αλλιώς.
Ας μην ευχηθούμε, λοιπόν, στα παιδιά μας μια εύκολη σχολική χρονιά.
Ας τους ευχηθούμε κάτι πολύ πιο απαιτητικό και ωφέλιμο: να συναντήσουν έναν δάσκαλο που θα τους κάνει να αγαπήσουν κάτι που μέχρι χθες αγνοούσαν.
Ένα βιβλίο που θα τους αναστατώσει μια βεβαιότητα.
Μια ερώτηση που θα τα ακολουθεί για χρόνια.
Ένα λάθος που θα τους μάθει περισσότερα από μια σωστή απάντηση.
Και μια στιγμή- έστω μία-που θα αισθανθούν εκείνη τη μικρή, σχεδόν ανεπαίσθητη συγκίνηση που γεννιέται όταν ο άνθρωπος καταλαβαίνει κάτι που πριν δεν καταλάβαινε.
Γιατί τότε το σχολείο θα έχει πετύχει κάτι πολύ μεγαλύτερο από το να ολοκληρώσει την ύλη του.
Θα έχει μεγαλώσει, έστω και λίγο, τον κόσμο μέσα σε έναν άνθρωπο.
Καλή σχολική χρονιά».
Θόδωρος Μπαρής
Δήμαρχος Ερυμάνθου
Ακολουθήστε μας στις προτιμώμενες πηγές της Google:
