Υπάρχουν επέτειοι που απλώς θυμίζουν το παρελθόν και υπάρχουν επέτειοι που ανοίγουν δρόμο προς το μέλλον.
Η 3η Σεπτέμβρη ανήκει αδιαμφισβήτητα στη δεύτερη κατηγορία. Πενήντα δύο χρόνια μετά την Ιδρυτική Διακήρυξη του ΠΑΣΟΚ, η ιστορική αυτή ημερομηνία δεν είναι μια απλή υπενθύμιση μιας μεγάλης πολιτικής διαδρομής, αλλά μια ζωντανή πολιτική πρόκληση, ένα ερώτημα που επιστρέφει επίμονα κάθε φορά που η κοινωνία αναζητά έκφραση για την ανάγκη της αλλαγής.
Στις 3 Σεπτεμβρίου 1974 ο Ανδρέας Παπανδρέου έδωσε πολιτική φωνή σε μια Ελλάδα που έβγαινε από τη δικτατορία και απαιτούσε δημοκρατία, κοινωνική δικαιοσύνη, ισότητα και αξιοπρέπεια, σε μια κοινωνία που ήθελε επιτέλους να σπάσει τα δεσμά μιας Ελλάδας των λίγων. Σήμερα, μια διαφορετική Ελλάδα βρίσκεται ξανά μπροστά σε ανάλογο σταυροδρόμι. Δεν είναι η Ελλάδα του 1974, είναι όμως μια χώρα όπου η ακρίβεια πιέζει καθημερινά τα νοικοκυριά, η στέγη έχει γίνει δυσβάσταχτο πρόβλημα για μια ολόκληρη γενιά, οι ανισότητες διευρύνονται, η δημόσια υγεία δοκιμάζεται, η περιφέρεια αισθάνεται εγκαταλειμμένη και η εμπιστοσύνη στους θεσμούς έχει δεχθεί βαριά πλήγματα.
Απέναντι σε αυτή την πραγματικότητα στέκεται μια κυβέρνηση που, μετά από χρόνια στην εξουσία, εξακολουθεί να επενδύει περισσότερο στην επικοινωνιακή της εικόνα παρά στην καθημερινή εμπειρία του πολίτη. Η Ελλάδα όμως δεν κυβερνιέται με διαφημιστικά σποτ και με πανηγυρισμούς για δείκτες και αριθμούς την ώρα που ο πολίτης μετράει με αγωνία τα ευρώ που του απομένουν στα μέσα του μήνα. Μια δημοκρατία δεν αντέχει να λειτουργεί με την αντίληψη ότι η εξουσία πρέπει να ελέγχει τα πάντα και να λογοδοτεί όσο το δυνατόν λιγότερο. Εκεί ακριβώς βρίσκεται η μεγάλη πολιτική σύγκρουση της εποχής, και εκεί βρίσκεται ο ρόλος του Νίκου Ανδρουλάκη.
Ο Ανδρουλάκης δεν διάλεξε τον εύκολο δρόμο
Ο Πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ-Κινήματος Αλλαγής επέλεξε από την πρώτη στιγμή τον δύσκολο δρόμο της σύγκρουσης, αρνούμενος να γίνει ένας ακόμη αρχηγός αντιπολίτευσης που απλώς καταγράφει τις κυβερνητικές αστοχίες χωρίς να τις ανατρέπει πολιτικά. Βρέθηκε απέναντι στο σύστημα Μητσοτάκη με τρόπο επίμονο και θεσμικό, με χαρακτηριστικότερη την υπόθεση των υποκλοπών, όπου ο ίδιος προσέφυγε στη Δικαιοσύνη και το ΠΑΣΟΚ επέμεινε μέχρι τέλους στην ανάγκη πλήρους θεσμικής διερεύνησης μιας υπόθεσης που άγγιξε και αγγίζει τον πυρήνα της δημοκρατίας. Δεν επρόκειτο για προσωπική διαμάχη, αλλά για ζήτημα δημοκρατικής λειτουργίας του κράτους. Το ίδιο σκληρή στάθηκε η στάση του ΠΑΣΟΚ απέναντι στην τραγωδία των Τεμπών, όπου η απαίτηση για πλήρη διερεύνηση ευθυνών και λογοδοσία της πολιτικής εξουσίας έγινε κεντρικός άξονας της αντιπολιτευτικής του δράσης, με αποτέλεσμα η κυβέρνηση να βρεθεί επανειλημμένα αντιμέτωπη με πολιτικό κόστος, ανακατατάξεις και αποχωρήσεις προσώπων που βρέθηκαν στο επίκεντρο μεγάλων κρίσεων.
Ο Ανδρουλάκης απέδειξε πρακτικά ότι η αντιπολίτευση δεν μετριέται μόνο με την ένταση της φωνής, αλλά και με την επιμονή, την τεκμηρίωση και την ικανότητα να θεσμοθετείς την πίεση αναγκάζοντας την εξουσία να απαντά και να μη λησμονεί τις υποχρεώσεις της. Το ΠΑΣΟΚ, άλλωστε, δεν περιορίζεται στο αίτημα της αποχώρησης του Κυριάκου Μητσοτάκη. Έχει διαμορφώσει συγκεκριμένη πολιτική πρόταση για την επόμενη ημέρα, γιατί μια κυβέρνηση δεν πέφτει επειδή απλώς θυμώνει ο λαός, πέφτει όταν απέναντί της υπάρχει μια αξιόπιστη εναλλακτική με σχέδιο για την οικονομία, τους μισθούς, τη φορολογία, την κοινωνική κατοικία, τη δημόσια υγεία, την παιδεία, τη δημογραφική κρίση, την περιφέρεια, τους αγρότες, τους εργαζόμενους και τους μικρομεσαίους. Ένα σχέδιο, δηλαδή, για ένα κράτος που θα λειτουργεί για τον πολίτη και όχι για τους ισχυρούς.
Αυτό ακριβώς ξεχώρισε ιστορικά το ΠΑΣΟΚ. Το 1981 δεν ήρθε στην εξουσία επειδή ο κόσμος είχε απλώς κουραστεί από τη Νέα Δημοκρατία, αλλά επειδή εκατομμύρια Έλληνες πίστεψαν πως υπάρχει διαφορετικός δρόμος, πως η Ελλάδα μπορεί να γίνει κοινωνικά δικαιότερη, πως το κράτος μπορεί να στηρίξει τον αδύναμο, πως ο εργαζόμενος μπορεί να έχει δικαιώματα, πως η υγεία και η παιδεία δεν είναι προνόμια και πως η δημοκρατία δεν σταματά στην κάλπη. Αυτή είναι η πραγματική παρακαταθήκη της 3ης Σεπτέμβρη, και αυτή την παρακαταθήκη επιχειρεί σήμερα το ΠΑΣΟΚ να μεταφέρει στο 2026.
Οι «σειρήνες» της διάσπασης
Εδώ ακριβώς ελλοχεύει η μεγάλη πολιτική παγίδα: οι φωνές που προσπαθούν να πείσουν τον προοδευτικό πολίτη πως υπάρχει εύκολος δρόμος έξω από το ΠΑΣΟΚ, πως πρέπει να εγκαταλείψει το κόμμα που ιστορικά εξέφρασε τη μεγάλη δημοκρατική και προοδευτική παράταξη για να δοκιμάσει κάτι δήθεν «καθαρότερο». Η πολιτική όμως δεν είναι παιχνίδι εντυπώσεων, ούτε η Ιστορία ιδιοκτησία κανενός. Όσοι επιχειρούν να καπηλευτούν σύμβολα, συνθήματα και ιστορικές αναφορές του ΠΑΣΟΚ για να οδηγήσουν την ψήφο των πολιτών σε άλλους πολιτικούς χώρους οφείλουν να απαντήσουν σε ένα απλό ερώτημα: ποιον πραγματικά βοηθούν; Γιατί η διάσπαση της προοδευτικής ψήφου δεν είναι πολιτική επανάσταση, είναι ο ασφαλέστερος δρόμος για τη διατήρηση της σημερινής εξουσίας. Όταν οι πολίτες που θέλουν αλλαγή διασκορπίζονται σε πολλές διαφορετικές επιλογές, η Νέα Δημοκρατία παραμένει πρώτη δύναμη ακόμη κι όταν μεγάλο τμήμα της κοινωνίας διαφωνεί ανοιχτά με τις πολιτικές της. Ο θυμός από μόνος του δεν αρκεί. Χρειάζεται πολιτική δύναμη οργανωμένη, με κυβερνητικό σχέδιο και προοπτική, όχι νοσταλγία για το παρελθόν.
Η 3η Σεπτέμβρη του 2026
Την Πέμπτη 3 Σεπτεμβρίου, στις 19:30, στην πλατεία Ελευθερίας στο Ηράκλειο, ο Νίκος Ανδρουλάκης θα μιλήσει για τα 52 χρόνια από την Ιδρυτική Διακήρυξη του ΠΑΣΟΚ, με μήνυμα που δεν θα περιοριστεί στην επετειακή μνήμη. Θα είναι καθαρά πολιτικό. Το ΠΑΣΟΚ δεν θα σταθεί μόνο στην ανάμνηση του Ανδρέα Παπανδρέου, αποδεικνύει πως μπορεί να δημιουργήσει τη δική του μεγάλη πολιτική στιγμή. Όπως το 1974 η Ιδρυτική Διακήρυξη έδωσε έκφραση σε μια κοινωνία που απαιτούσε αλλαγή, έτσι και το 2026 το ΠΑΣΟΚ καλείται να εκφράσει μια κοινωνία που ζητά ξανά δικαιοσύνη, αξιοπρέπεια και ένα κράτος που να λειτουργεί. Η διαφορά είναι πως τώρα υπάρχει ένας ακόμη μεγάλος αντίπαλος, η πολιτική αδιαφορία, η πεποίθηση πως «όλοι ίδιοι είναι», η απογοήτευση που οδηγεί στην αποχή και η οργή που σκορπίζεται σε πολλές μικρές πολιτικές διαδρομές. Απέναντι σε όλα αυτά το ΠΑΣΟΚ πρέπει να σηκώσει ξανά τη σημαία της πολιτικής συμμετοχής, να πείσει τον πολίτη πως η ψήφος του έχει δύναμη, πως η αλλαγή χρειάζεται πολιτικό φορέα, πως η δημοκρατική παράταξη χρειάζεται ενότητα, σοβαρότητα και κυβερνητική προοπτική, και πως η επόμενη ημέρα πρέπει να είναι η ημέρα μιας διαφορετικής Ελλάδας, όχι απλώς η ημέρα μετά τον Μητσοτάκη.
Από την Αλλαγή στην αξιοπρέπεια
Το 1974 το σύνθημα ήταν η Αλλαγή. Το 1981 η Αλλαγή έγινε πράξη. Το 2026 το ζητούμενο είναι η αξιοπρέπεια για τον εργαζόμενο, τον συνταξιούχο, τον νέο που δεν μπορεί να φύγει από το πατρικό του, την οικογένεια που δυσκολεύεται να πληρώσει το ενοίκιο, τον γιατρό και τον νοσηλευτή που δίνουν μάχη μέσα σε ένα πιεσμένο δημόσιο σύστημα υγείας, τον μικρομεσαίο που παλεύει να κρατήσει ανοιχτή την επιχείρησή του, τον αγρότη που βλέπει το κόστος παραγωγής να αυξάνεται, και τον πολίτη που θέλει επιτέλους να αισθανθεί πως το κράτος τον προστατεύει αντί να τον αντιμετωπίζει σαν αριθμό σε στατιστική. Αυτή είναι η Ελλάδα για την οποία πρέπει να μιλήσει το ΠΑΣΟΚ, με όρους μέλλοντος και όχι νοσταλγίας, και αυτή είναι η εμπιστοσύνη που ο Νίκος Ανδρουλάκης οφείλει να ζητήσει από τους πολίτες.
Η 3η Σεπτέμβρη δεν ανήκει μόνο στον Ανδρέα Παπανδρέου. Ανήκει σε όλους όσους πίστεψαν πως η πολιτική μπορεί να αλλάξει τη ζωή τους, Κάποιοι ίσως απογοητεύτηκαν, ίσως πληγώθηκαν, ίσως διασκορπίστηκαν, αλλά η πίστη αυτή δεν πέθανε. Σήμερα το ΠΑΣΟΚ καλείται να την ενώσει ξανά, να τη μετατρέψει σε πολιτική δύναμη, σε κυβερνητική προοπτική, σε αλλαγή. Το πραγματικό δίλημμα της επόμενης ημέρας δεν θα είναι ποιος θα φωνάξει περισσότερο, αλλά ποιος μπορεί να κυβερνήσει καλύτερα, και εκεί το ΠΑΣΟΚ οφείλει να σταθεί χωρίς φόβο, χωρίς συμπλέγματα, χωρίς να χαρίζει την ιστορία του σε κανέναν που θέλει να τη χρησιμοποιήσει ως εισιτήριο για άλλες πολιτικές διαδρομές.
Η 3η Σεπτέμβρη του 1974 γέννησε το ΠΑΣΟΚ.
Η 3η Σεπτέμβρη του 2026 μπορεί να γίνει η αφετηρία της μεγάλης του επιστροφής, από την Ελλάδα των λίγων στην Ελλάδα των πολλών, από τη διαχείριση στην αλλαγή. Το ΠΑΣΟΚ δεν χρειάζεται να αποδείξει πως είναι το ΠΑΣΟΚ του 1981. Χρειάζεται να αποδείξει πως μπορεί να γίνει το ΠΑΣΟΚ του 2027. Και ο Νίκος Ανδρουλάκης έχει μπροστά του μια ιστορική ευκαιρία: να μετατρέψει την πολιτική σύγκρουση με το σύστημα Μητσοτάκη σε πολιτική πρόταση εξουσίας, να ενώσει την κοινωνική δυσαρέσκεια με ένα συγκεκριμένο κυβερνητικό σχέδιο και να πει σε όσους ψάχνουν αλλού πως η αλλαγή δεν χρειάζεται να ψάξει αλλού το σπίτι της. Το σπίτι της είναι εδώ, στην παράταξη που γεννήθηκε στις 3 Σεπτέμβρη, που κυβέρνησε και άλλαξε τη χώρα, που σήμερα δίνει τη μάχη απέναντι στην κυβέρνηση Μητσοτάκη και θέλει να κάνει ξανά την πολιτική, υπόθεση του πολίτη.
Πενήντα δύο χρόνια μετά, το μήνυμα παραμένει ζωντανό.
Η Ελλάδα δεν χρειάζεται άλλη μία χαμένη ευκαιρία, χρειάζεται αλλαγή.
Και η αλλαγή χρειάζεται δύναμη. Αυτή τη δύναμη, την 3η Σεπτέμβρη, την έχει ένα όνομα: ΠΑΣΟΚ.
Γιώργος Καρβουνιάρης
Δημοσιογράφος, Αν. Γραμματέας Τομέα Επικοινωνίας ΠΑΣΟΚ – Κίνημα Αλλαγής
Ακολουθήστε μας στις προτιμώμενες πηγές της Google:
