Ο Κώστας Παπακωνσταντίνου, Αχαιός και αντιπρόεδρος των Οικολόγων Ελλάδας, με αφορμή πρόσφατα πλάνα από φυσικό φαινόμενο στο Νεπάλ,
υπενθυμίζει μια ανάλογη δραματική σελίδα από την τοπική ιστορία της Αχαΐας, συνδέοντας τις κατολισθήσεις και τα φράγματα ποταμών με τις επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης.
Νεπάλ: Ξεπερνούν τους 2.400 οι αγνοούμενοι από τις φονικές πλημμύρες ΒΙΝΤΕΟ-ΦΩΤΟ
Τον Μάρτιο του 1913, μια τεράστια κατολίσθηση διέλυσε πλαγιά βουνού, εξαφάνισε το χωριό Συλίβαινα και έφραξε τον ποταμό Κράθη στο ύψος του Τσιβλού. Από πίσω σχηματίστηκε σταδιακά μια μεγάλη λίμνη που έφτασε έως το χωριό Αγρίδι.
Δέκα μήνες αργότερα, τον Ιανουάριο του 1914, το φυσικό φράγμα υποχώρησε, με τα ορμητικά νερά να παρασύρουν τα πάντα στο διάβα τους κατάντη και να καταστρέφουν τη σιδηροδρομική γέφυρα στην παραλιακή Ακράτα, αφήνοντας για μήνες τον Κορινθιακό γεμάτο λάσπη, χαλάσματα και κορμούς δέντρων.
Από εκείνη την καταστροφή απέμεινε η σημερινή Λίμνη Τσιβλού, καθώς ένα τμήμα της κατολίσθησης συγκράτησε τα νερά σε μικρότερη κοιλάδα.
Το έτος 1913 έγινε μια κατολίσθηση στην ορεινή περιοχή της Ακράτας, ένα ολόκληρο χωριό,, η Συλίβαινα κατολίσθησε και χάθηκε, ο ποταμός Κράθης έκλεισε και δημιουργήθηκε αυτή η λίμνη.
Οι κάτοικοι πρόλαβαν και το εγκατέλειψαν, έμεινε μόνο μιά γιαγιά. Δεν υπήρχε 112 για να τους ειδοποιήσει, όμως το κατάλαβαν, το αποφάσισαν και έβαλαν τις ζωές τους πάνω από τις φτωχικές τους περιουσίες.
Την ιστορία αυτής της απόφασης περιγράφει με τον μοναδικό τους τρόπο ο συγγραφέας Χρήστος Χωμενίδης στο κείμενο που ακολουθεί, αξίζει πραγματικά να κάνετε τον κόπο να το διαβάσετε.
«Σκαρφαλώνοντας το όρος Χελμός… Προσπερνώντας τα παραθαλάσσια «καινούργια» χωριά -όσα θεμελιώθηκαν από τα τέλη του 18ου αιώνα, όταν οι ντόπιοι ξεπέρασαν τον φόβο των πειρατών και κατηφόρισαν προς τον γυαλό και έχτισαν στην αρχή καλύβια και έπειτα εκκλησίες και σχολεία και σπίτια -κατά το βιός του ο καθένας- και έφυγαν οι πιο περιπετειώδεις και οι πιο φτωχοί για Αυστραλίες και για Αμερικές και άρδευσε ο τυφλός ποιητής Σπυρίδων Περεσιάδης από τη μυθολογία του τόπου και ανέβασε επί σκηνής τη βοσκοπούλα Ιουλιέττα – «… μα μια λεβεντοπέρδικα με το πολύ καμάρι, η Γκόλφω η πεντάμορφη δεν φάνηκεν ακόμη…».
Πριν φτάσεις στο Αγρίδι, όπου αντιλάλησαν τα πρώτα ντουφέκια του ‘21. Πριν δεις την Παναγιά στον βράχο, τις σπηλιές όπου ο Κολοκοτρώνης ερωτεύτηκε μια μικρή καλόγρια κι έκανε εξώγαμο και το συμπεριέλαβε στη διαθήκη του – «… τον υιό μου Παναγιωτάκη, τον οποίον απέκτησα με τη Μαργαρίτα θυγατέρα Αγγελή Βελισάρη από τα Χαλκιάνικα, να τον έχετε στο σπίτι μου…»
Στρίβεις στη διχάλα και αντικρύζεις μια λίμνη.
Εκεί, στα επτακόσια μέτρα υψόμετρο, σε μια πελώρια -λες- χούφτα θεού βουνίσιου, ογδόντα στρέμματα γλυκό νερό. Στις όχθες της κυκλάμινα και βαλσαμόχορτα και αγριόσκορδα. Στα δέντρα που την περιβάλλουν μπεκάτσες, κουκουβάγιες, περαστικοί φιδαετοί και γερακίνες. Κάτω από την επιφάνειά της ποταμοκέφαλοι και κουνουπόψαρα, βατράχια, καραβίδες.
Η ομορφιά, το απόκοσμο κυρίως του τοπίου, σε αφήνει άναυδο. Η ιστορία του είναι ωστόσο που σε συνεπαίρνει.
Το γεγονός
Υπήρχαν δυό χωριά, η Συλίβαινα και ο Τσιβλός. Τα πότιζε ο ποταμός Κράθης, ο οποίος πηγάζει από τα Ύδατα της Στυγός, εκεί βάφτισε η Θέτις τον Αχιλλέα κρατώντας τον, βρέφος, από τη φτέρνα. Απ’το Κακό Λαγκάδι, λίγο παραπέρα, ακούγονταν συχνά-πυκνά μυστήριοι ήχοι, υποχθόνια μουγκρητά. Οι κάτοικοι είχαν μάθει να ζουν με τον φόβο, αυτή ήταν κοιτίδα και άρα η φτιαξιά τους. Ώσπου μια μέρα είδαν -λέει- τα κυπαρίσσια να γέρνουν…
Την Κυριακή 24 Μαρτίου 1913, μέσα σε ελάχιστα λεπτά, ολόκληρη η πλαγιά του βουνού κατέρρευσε. Τα αγκωνάρια και τα χώματα έθαψαν τη Συλίβαινα και μπλόκαραν την κοίτη του ποταμού. Μια λίμνη δημιουργήθηκε εν ριπή σχεδόν οφθαλμού. Και έπνιξε το χωριό Τσιβλός… Μια δεύτερη, μεγαλύτερη, θα αποδεικνυόταν ολιγοζώητη. Στις 5 Ιανουαρίου 1914, η λίμνη του Κράθη άδειασε. Ένας τεράστιος υδάτινος όγκος κατέληξε στη θάλασσα. Μαζί και τα δοκάρια και τα έπιπλα των σπιτιών της Συλίβαινας.
Μα εμείς μιλάμε για τη λίμνη που άντεξε. Του Τσιβλού.
Η ιστορία
Η Ιστορία -το έχουμε εμπεδώσει- δεν συγκροτείται μόνο από πολέμους και επαναστάσεις και αλλαξοβασιλίκια. Η Ιστορία είναι και η σύνθεση αναρίθμητων περιστατικών που παραλείπονται από τα διδακτικά εγχειρίδια, που επιβιώνουν -όσο επιβιώνουν- στην προφορική παράδοση κι εντούτοις, πριν χαθούν στη λήθη, μάς έχουν εμποτίσει. Από τις μικρές ιστορίες πλάθονται συχνά μεγάλες αφηγήσεις.
Φαντάζομαι την ατμόσφαιρα παραμονές της καταστροφής. Οι κάτοικοι θα είχαν σίγουρα διχαστεί. Μία μερίδα θα αφουγκραζόταν τον θανάσιμο κίνδυνο, θα έκρουε κώδωνα, θα πίεζε να εκκενώσουν τα χωριά πριν τους πλακώσουν τα ντουβάρια. Μια άλλη μερίδα θα εφησύχαζε, «πού να φεύγουμε; μάς προστατεύει η πίστη μας, οι άγιοι και τα κόκκαλα των προγόνων!». Οι ίδιοι ανέκαθεν παρωπιδοφόροι. Εκείνοι που ενώ κάλπαζαν οι Τσέτες προς τη Σμύρνη προετοιμάζονταν για τον τρύγο, οι συγκαιρινοί μας που εν μέσω πανδημίας βαυκαλίζονται ότι ο Covid19 δεν υπάρχει ή ότι πρόκειται για απλή γριππούλα…
Στη Συλίβαινα και στον Τσιβλό επικράτησαν οι φωτισμένοι. Πολλοί άντρες θα έλειπαν στο μέτωπο – είχαμε τότε τους Βαλκανικούς Πολέμους- πώς ανεδείχθη η φυσική ηγεσία στα χωριά; Έδειξε άραγε τον σωστό τον δρόμο κάποιος γέροντας σοφός ή ένας έφηβος που άκουσε την -κατά Καβάφη- «βοή των πλησιαζόντων γεγονότων»; Τους έπεισε πάντως να τα μαζέψουν στο άψε-σβήσε. Μονάχα μια γριά αρνήθηκε να εγκαταλείψει το τσαρδάκι της, το διάλεξε για τάφο…
Και τι μάζεψαν άραγε; Τι φόρτωσαν στα υποζύγια; Τα εικονίσματα εξάπαντος και τα προικιά. Σερβίτσια; Κατσαρολικά; Πρόφτασαν οι γυναίκες να ξεμοντάρουν τους αργαλειούς, οι προύχοντες να ξεχώσουν τα φλουριά που θα τα’χαν κρυμμένα από την Τουρκοκρατία ακόμα; Πώς γίνεται κανείς ανέστιος από τη μια στιγμή στην άλλη;
Τελευταία εικόνα. Ο πληθυσμός Τσιβλού και Συλίβαινας, συγκεντρωμένος σε κάποιο ασφαλές ύψωμα, παρακολουθεί την αποκάλυψη. Η γη σείεται, βράχια ξεκολλούν, δέντρα τσακίζονται πάνω σε στέγες. Μωρά κλαίνε γοερά, άλογα αφηνιάζουν. Παπάδες ψέλνουν ενώ ο τρελός του χωριού, στον πιο άγριο οίστρο του, χοροπηδάει και ξελαρυγγιάζεται. «Έχετε γειά βρυσούλες…»
Αυτό είναι χρυσάφι για τον συγγραφέα ή τον κινηματογραφιστή. Από μια τέτοια πρώτη ύλη μπορεί κανείς να φτιάξει -κατά το ταλέντο του- ένα βιβλίο, μια ταινία που θα φωτίζει την ανθρώπινη κατάσταση νυν και αεί.»
Ακολουθήστε μας στις προτιμώμενες πηγές της Google:
