Η εκλογή του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών παρουσιάζεται συχνά ως μια τυπική διαδικασία που ολοκληρώνεται με ψηφοφορία στη Γενική Συνέλευση. Στην πραγματικότητα, όμως, πρόκειται για μία από τις πιο περίπλοκες και αδιαφανείς διπλωματικές διεργασίες στον κόσμο, όπου η τελική απόφαση λαμβάνεται έπειτα από μήνες παρασκηνιακών διαβουλεύσεων, διαπραγματεύσεων και πολιτικών συμβιβασμών μεταξύ των πέντε μονίμων μελών του Συμβουλίου Ασφαλείας.
Η δεύτερη θητεία του Αντόνιο Γκουτέρες ολοκληρώνεται στις 31 Δεκεμβρίου 2026 και, σύμφωνα με τον Καταστατικό Χάρτη του ΟΗΕ, δεν μπορεί να διεκδικήσει νέα θητεία. Η διαδικασία διαδοχής έχει ήδη εισέλθει στην πιο κρίσιμη φάση της, καθώς το Συμβούλιο Ασφαλείας ξεκίνησε στις 30 Ιουλίου 2026 τον πρώτο γύρο των ανεπίσημων μυστικών ψηφοφοριών (“straw polls”), από τις οποίες θα προκύψει σταδιακά ο υποψήφιος που θα προταθεί στη Γενική Συνέλευση.
Το άρθρο 97 του Καταστατικού Χάρτη
Το Άρθρο 97 του Καταστατικού Χάρτη του ΟΗΕ είναι εξαιρετικά σύντομο. Προβλέπει ότι ο Γενικός Γραμματέας διορίζεται από τη Γενική Συνέλευση, ύστερα από σύσταση του Συμβουλίου Ασφαλείας.
Αυτό σημαίνει ότι, τυπικά, η Γενική Συνέλευση των 193 κρατών-μελών πραγματοποιεί την εκλογή. Στην πράξη όμως η απόφαση έχει ήδη ληφθεί στο Συμβούλιο Ασφαλείας, καθώς χωρίς σύστασή του δεν μπορεί να υπάρξει εκλογή.
Γιατί το Συμβούλιο Ασφαλείας έχει πραγματικό έλεγχο
Το Συμβούλιο Ασφαλείας αποτελείται από:
- πέντε μόνιμα μέλη (ΗΠΑ, Ρωσία, Κίνα, Γαλλία και Ηνωμένο Βασίλειο),
- δέκα μη μόνιμα μέλη που εκλέγονται ανά διετία.
Για να προχωρήσει ένας υποψήφιος απαιτούνται:
- τουλάχιστον 9 θετικές ψήφοι,
- καμία αρνητική ψήφος (βέτο)από τα πέντε μόνιμα μέλη.
Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι οποιοδήποτε από τα πέντε μόνιμα μέλη μπορεί να μπλοκάρει την εκλογή ακόμη και του δημοφιλέστερου υποψηφίου. Η απαίτηση αυτή εξηγεί γιατί η διαδικασία βασίζεται περισσότερο στη συναίνεση παρά στην αριθμητική πλειοψηφία.
Οι περίφημες “straw polls”
Το σημαντικότερο στάδιο της διαδικασίας είναι οι ανεπίσημες μυστικές ψηφοφορίες, γνωστές ως straw polls.
Δεν προβλέπονται από τον Καταστατικό Χάρτη. Πρόκειται για άτυπη πρακτική που εφαρμόζεται εδώ και δεκαετίες και επιτρέπει στα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας να μετρούν σταδιακά τη δυναμική κάθε υποψηφίου χωρίς να δεσμεύονται πολιτικά. Το σύστημα αυτό καθιερώθηκε το 1981 και αποδίδεται στον σημερινό υποψήφιο Ολάρα Οτουννού, όταν προήδρευε του Συμβουλίου Ασφαλείας ως εκπρόσωπος της Ουγκάντας.
Σε κάθε γύρο, τα μέλη μπορούν να επιλέξουν μία από τρεις επιλογές:
- Encourage(υποστηρίζω),
- Discourage(δεν υποστηρίζω),
- No opinion(καμία θέση).
Στους πρώτους γύρους δεν αποκαλύπτεται εάν μία αρνητική ψήφος προέρχεται από μόνιμο ή μη μόνιμο μέλος. Στους τελικούς γύρους, όμως, οι μόνιμοι ψηφίζουν με διαφορετικού χρώματος ψηφοδέλτια, ώστε να διαπιστωθεί αν υπάρχει πιθανό βέτο.
Γιατί οι πρώτες ψηφοφορίες είναι τόσο σημαντικές
Οι πρώτοι γύροι δεν αναδεικνύουν νικητή, αλλά διαμορφώνουν τη δυναμική της αναμέτρησης.
Διπλωμάτες εξηγούν ότι υποψήφιοι με χαμηλή στήριξη συνήθως αποσύρονται μετά από δύο ή τρεις γύρους, ενώ οι χώρες που τους είχαν προτείνει στρέφονται σε πρόσωπα με μεγαλύτερες πιθανότητες. Έτσι, η διαδικασία λειτουργεί ως μηχανισμός σταδιακής συγκέντρωσης συναίνεσης γύρω από έναν ή λίγους υποψηφίους.
Το παρασκήνιο πριν από τις ψηφοφορίες
Οι επίσημες ψηφοφορίες είναι μόνο η κορυφή του παγόβουνου.
Πολύ πριν αρχίσουν, οι υποψήφιοι πραγματοποιούν έναν μαραθώνιο επαφών με κυβερνήσεις, μόνιμες αντιπροσωπείες και περιφερειακές ομάδες κρατών. Οι επαφές αυτές δεν είναι δημόσιες, αλλά θεωρούνται καθοριστικές για να διαπιστωθεί αν κάποιος υποψήφιος θεωρείται αποδεκτός από τις μεγάλες δυνάμεις.
Παράλληλα, οργανώνονται δημόσιες ακροάσεις, στις οποίες οι υποψήφιοι παρουσιάζουν το όραμά τους και απαντούν σε ερωτήσεις κρατών-μελών και εκπροσώπων της κοινωνίας των πολιτών. Αν και δεν δεσμεύουν το Συμβούλιο Ασφαλείας, οι ακροάσεις επηρεάζουν την εικόνα και την αξιοπιστία κάθε υποψηφίου.
Ακολουθήστε μας στις προτιμώμενες πηγές της Google:
