Τελευταία η δημόσια συζήτηση για την εκπαίδευση και τη νεανική συμπεριφορά περιστρέφεται συχνά γύρω από τα αυξανόμενα περιστατικά βίας, αυθαιρεσίας και γενικευμένης παραβατικότητας στο σχολείο.
Τα περιστατικά είναι πολλά καθώς η παραβατική συμπεριφορά εκδηλώνεται όχι μόνο μεταξύ μαθητών αλλά και από μαθητές προς εκπαιδευτικούς με απαράδεκτα αποτελέσματα. Τις προηγούμενες μέρες η εκπαιδευτικός που υφίστατο όχι μόνο λεκτικό και ψυχολογικό εκφοβισμό από μαθητές (; ), αλλά και σωματική βία, έχασε τη ζωή της από εγκεφαλικό επεισόδιο.
Αναζητούνται πολλές εξηγήσεις όπως: η επίδραση των κοινωνικών δικτύων, η κρίση αξιών, οι κοινωνικές ανισότητες. Ωστόσο, πίσω από αυτές τις επιμέρους αιτίες αναδεικνύεται μια πιο θεμελιώδης πραγματικότητα.
Η απουσία σαφών ορίων σε συνδυασμό με την ατιμωρησία που δημιουργεί ένα περιβάλλον μέσα στο οποίο η παραβατικότητα είναι σχεδόν αναμενόμενη. Η σχέση αυτή είναι απλή αλλά ισχυρή. Όταν τα όρια χαλαρώνουν και οι συνέπειες της παραβίασής τους εξαφανίζονται, η παραβίαση των κανόνων παύει να αποτελεί εξαίρεση και μετατρέπεται σταδιακά σε κανονικότητα. Τα όρια μπορούν να χαλαρώσουν με τις γνωστές λαϊκίστικες φράσεις: ….δεν πειράζει, παιδιά είναι, ….αφήστε τους, ημιπιτσιρικάδες είναι ακόμα, ….να βγούνε για ένα ποτό, να διασκεδάσουν…..
Μάλιστα το προτελευταίο το έχει πει πρώην πρόεδρος της Βουλής των Ελλήνων και το τελευταίο πρώην υπουργός παιδείας, γνωρίζοντας ότι το ποτό απαγορεύεται σε ανήλικους!
📍 ⏳ Άλλες ειδήσεις για: ΑΙΓΙΟ
Το σχολείο δεν είναι η αρχή του προβλήματος· είναι συχνά το σημείο όπου το πρόβλημα αυτό γίνεται ορατό. Οι βασικές στάσεις απέναντι στους κανόνες και στην ευθύνη διαμορφώνονται πολύ νωρίτερα, μέσα στο οικογενειακό περιβάλλον.
Η οικογένεια αποτελεί τον πρώτο χώρο κοινωνικοποίησης του παιδιού, τον τόπο όπου μαθαίνει τι σημαίνει όριο, τι σημαίνει υποχρέωση και τι σημαίνει συνέπεια.
Όταν η οικογένεια θέτει σαφή όρια, το παιδί μαθαίνει ότι οι πράξεις του έχουν συνέπειες. Μαθαίνει επίσης ότι η ελευθερία δεν σημαίνει απουσία κανόνων αλλά δυνατότητα δράσης μέσα σε ένα πλαίσιο κανόνων που ισχύουν για όλους. Αντίθετα, όταν τα όρια είναι ασαφή ή ανύπαρκτα, το παιδί δυσκολεύεται να αναπτύξει την ικανότητα αυτοελέγχου και σεβασμού προς τον άλλον.
Έτσι εμφανίζεται ένα παράδοξο: Ενώ οι γονείς επιθυμούν να προσφέρουν στα παιδιά τους ελευθερία και αυτονομία, συχνά καταλήγουν να τους στερούν το πιο σημαντικό στοιχείο για την ανάπτυξή τους – ένα σταθερό πλαίσιο κανόνων.
Η κατάσταση επιδεινώνεται όταν η απουσία ορίων συνοδεύεται από ατιμωρησία. Όταν μια πράξη παραβιάζει έναν κανόνα αλλά δεν οδηγεί σε καμία ουσιαστική συνέπεια, το μήνυμα που μεταδίδεται είναι σαφές: Ο κανόνας δεν έχει πραγματική σημασία. Το παιδί μαθαίνει ότι οι κανόνες είναι προαιρετικοί και εφαρμόζονται κατά βούληση.
Αυτή η στάση μεταφέρεται αργότερα στο σχολείο και στη δημόσια ζωή. Η αμφισβήτηση των κανόνων δεν περιορίζεται σε μικρές παραβιάσεις αλλά μπορεί να εξελιχθεί σε πιο σοβαρές μορφές παραβατικότητας, όπως αυτή που οδήγησε στο θάνατο την εκπαιδευτικό. Όταν μάλιστα το παιδί διαπιστώσει ότι και στο ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον οι κανόνες εφαρμόζονται επιλεκτικά ή χαλαρά, η πεποίθηση αυτή ενισχύεται ακόμη περισσότερο.
Έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος.
Η απουσία ορίων οδηγεί σε παραβατικές συμπεριφορές. Η ατιμωρησία επιβεβαιώνει ότι αυτές οι συμπεριφορές μπορούν να συνεχιστούν χωρίς συνέπειες. Και η επανάληψη αυτής της διαδικασίας διαμορφώνει μια κουλτούρα όπου η παραβίαση των κανόνων θεωρείται σχεδόν φυσιολογική.
Η αντιμετώπιση αυτού του φαινομένου δεν μπορεί να περιοριστεί μόνο στο σχολείο. Απαιτεί μια ευρύτερη κοινωνική συνειδητοποίηση για τη σημασία των ορίων. Το σχολείο μπορεί να θέσει κανόνες και να προσπαθήσει να τους εφαρμόσει, αλλά χωρίς τη στήριξη της οικογένειας η προσπάθεια αυτή παραμένει ελλιπής.
Η οικογένεια είναι εκείνη που μπορεί να διδάξει στα παιδιά, από πολύ μικρή ηλικία, ότι κάθε δικαίωμα συνοδεύεται από ευθύνη και ότι κάθε πράξη έχει συνέπειες. Η διαμόρφωση αυτής της στάσης δεν απαιτεί αυταρχισμό, αλλά συνέπεια και σαφήνεια.
Η εμπειρία δείχνει ότι τα παιδιά που μεγαλώνουν μέσα σε ένα περιβάλλον όπου τα όρια είναι ξεκάθαρα και εφαρμόζονται με σταθερότητα αναπτύσσουν μεγαλύτερη αίσθηση ευθύνης και αυτοελέγχου. Αντίθετα, τα παιδιά που μεγαλώνουν σε περιβάλλον όπου τα όρια μεταβάλλονται συνεχώς ή δεν εφαρμόζονται καθόλου συχνά δυσκολεύονται να κατανοήσουν τη σημασία των κανόνων.
Η συζήτηση για τα όρια δεν είναι, επομένως, συζήτηση για την αυστηρότητα. Είναι συζήτηση για τη συνοχή της κοινωνικής ζωής.
Η ελευθερία δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς κανόνες· και οι κανόνες δεν μπορούν να υπάρξουν χωρίς συνέπειες. Όταν απουσιάζουν και τα δύο –όρια και συνέπειες– η παραβατικότητα δεν είναι απλώς πιθανή. Γίνεται σχεδόν αναπόφευκτη.
Γιώργος Ζησιμόπουλος
ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ – Αίγιο
