Κυρίες και κύριοι,
Αγαπητοί συμμετέχοντες και διοργανωτές του Travel West Forum,
Ι. Το δίλημμα της εποχής
Θα ξεκινήσω από το τέλος. Από αυτό που, κατά τη γνώμη μου, αποτελεί το πραγματικό διακύβευμα όχι μόνο της σημερινής συζήτησης, αλλά της εποχής μας.
Το ερώτημα που τίθεται δεν είναι «πώς θα κάνουμε καλύτερο μάρκετινγκ» ή «πώς θα φέρουμε περισσότερους τουρίστες». Είναι βαθύτερο. Πολιτικό. Πολιτιστικό, Θεσμικό.
Ποια Ελλάδα θέλουμε;
Την Ελλάδα της αδιαφάνειας, της πελατειακής διαχείρισης, της εκποίησης δημόσιων αγαθών, της αποσπασματικής ανάπτυξης που αφήνει τις περιφέρειες έρμαιο των αποφάσεων του κέντρου, και την Ελλάδα ευάλωτη σε νέες οικονομικές κρίσεις;
Ή την Ελλάδα του δημοκρατικού σχεδιασμού, της διαφανούς αξιοποίησης των πόρων μας – χρηματικών, φυσικών, ανθρώπινων – της συμμετοχής των ίδιων των πολιτών στην πορεία του τόπου τους;
Με άλλα λόγια – και εδώ είναι το κρίσιμο:
Θα παρακολουθεί η Δυτική Ελλάδα παθητικά τις εξελίξεις, ή θα πάρει στα χέρια της το μέλλον της;
Θα είναι περιοχή που τη διασχίζουν, ή περιοχή που την επιλέγουν; Θα αναπτύσσεται, ή θα συρρικνώνεται, βλέποντας τους νέους της να φεύγουν και τον τόπο της να αξιοποιείται αποσπασματικά, χωρίς σχέδιο, χωρίς διαβούλευση, χωρίς αξιοπρέπεια;
Αυτό είναι το δίλημμα. Και η σημερινή ημέρα, αυτό το Forum, δεν είναι παρά ένα κρίσιμο σταυροδρόμι της απάντησης.
Επιτρέψτε μου, λοιπόν, να αναπτύξω γιατί αυτό το δίλημμα είναι σήμερα πιο επίκαιρο από ποτέ – και γιατί η απάντηση περνάει από συγκεκριμένες επιλογές, εδώ, στη Δυτική Ελλάδα και την Αχαΐα.
ΙΙ. Γιατί τώρα — το διεθνές πλαίσιο επιβάλλει επιλογή
Ο διεθνής διάλογος για τον τουρισμό και τη βιώσιμη ανάπτυξη έχει μετατοπιστεί ριζικά. Όποιος δεν το βλέπει αυτό, ή αδιαφορεί, ή έχει συμφέρον να μην το δει.
Πρώτον: ο υπερτουρισμός και η υπερ-εκμετάλλευση καταστρέφουν γρήγορα αυτό που υποτίθεται προστατεύουν. Η Βαρκελώνη, η Βενετία, η Σαντορίνη μας προειδοποιούν.
Δεύτερον: η κλιματική κρίση δεν είναι σενάριο. Είναι παρούσα. Πρόσφατες δημοσιεύσεις στο Euronews αναδεικνύουν ότι οι πρώτοι κλιματικοί μετανάστες της Ευρώπης ήταν στην Ελλάδα. Στη δική μας περιοχή. Πυρκαγιές, παράκτια διάβρωση, ερημοποίηση, εγκατάλειψη της ορεινής ενδοχώρας — δεν είναι μελλοντικοί κίνδυνοι.
Τρίτον: σε ένα διεθνές περιβάλλον επιθετικό, με κυρίαρχο το δίκαιο του ισχυρού, οι μικρές και μεσαίες περιφέρειες έχουν δύο επιλογές. Ή θα μείνουν παθητικοί δέκτες απρόβλεπτων εξελίξεων – ή θα κατασκευάσουν τη δική τους ταυτότητα, ισχυρή, ασφαλή, και τη δική τους θέση στον χάρτη.
Η δημοκρατική Δυτική Ελλάδα πρέπει να επιλέξει το δεύτερο. Αλλά αυτό απαιτεί σχέδιο και πολιτική βούληση.
ΙΙΙ. Τρία επιμέρους διλήμματα — όλα οδηγούν στο ίδιο σημείο
Φίλες και φίλοι,
Έχω συναντηθεί επανειλημμένα με φορείς του τουρισμού της περιοχής, με επιμελητήρια, με αυτοδιοικητικούς. Κάθε συζήτηση καταλήγει σε τρία επιμέρους διλήμματα. Κανένα δεν είναι τεχνικό. Όλα είναι, στην ουσία, εκδοχές του ίδιου, μεγάλου διλήμματος.
Πρώτο δίλημμα: Μαζικός ή ποιοτικός τουρισμός;
Η Ευρώπη έχει αλλάξει δείκτες. Δεν μετράει πια μόνο αφίξεις. Μετράει διάρκεια παραμονής, τοπικό εισόδημα, ποιότητα εμπειρίας, οικολογικό αποτύπωμα. Εμείς μετράμε ακόμα κεφάλια. Και τα κεφάλια, όταν δεν συνοδεύονται από σχέδιο, επιβαρύνουν και τελικά έχουν το αντίθετο αποτέλεσμα.
Η ποιότητα πρέπει να είναι στρατηγική επιλογή. Σημαίνει αγροτουρισμός, οινοτουρισμός, πολιτιστικός, συνεδριακός, αθλητικός, θεματικός τουρισμός — με την τοπική παραγωγή ως μέρος της εμπειρίας, όχι σαν φολκλόρ.
Δεύτερο δίλημμα: Πέρασμα ή προορισμός;
Σήμερα, η Αχαΐα και συνολικά η Δυτική Ελλάδα δεν λειτουργούν ως προορισμός – λειτουργούν ως πέρασμα. Ένας ενδιάμεσος σταθμός. Οι επισκέπτες περνούν για αλλού. Δεν σταματούν. Δεν μένουν. Δεν ανακαλύπτουν.
Σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, η εικόνα είναι ανησυχητική. Οι επισκέπτες σε αρχαιολογικούς χώρους και μουσεία στη Δυτική Ελλάδα μειώθηκαν μέσα σε έναν χρόνο κατά 21.000 [από 748.494 το 2024 σε 727.377] το 2025. Στην Αχαΐα ειδικότερα, η πτώση φτάνει το 12%.
Κακή συγκυρία; Θέμα εποχικότητας; Όχι: Φταίει η απουσία αφηγήματος, η απουσία ολιστικής διασύνδεσης, η απουσία επένδυσης.
Και όταν λείπουν αυτά, δεν χάνονται απλώς αριθμοί – χάνεται η ευκαιρία μιας ολόκληρης περιοχής να υπάρχει στον τουριστικό χάρτη.
Τρίτο δίλημμα: Αποσπασματική διαχείριση ή ολοκληρωμένη στρατηγική;
Η αποσπασματική προσέγγιση – ένα έργο εδώ, διαφήμιση εκεί, μεμονωμένη πρωτοβουλία αλλού – δεν φέρνει αποτέλεσμα. Φέρνει σπατάλη. Ο τουρισμός είναι οικοσύστημα: υποδομές, αγροδιατροφή, πολιτισμός, αιγιαλός, δάσος, αρχαιολογικός χώρος.
Όλα μαζί, ή τίποτα ουσιαστικό.
IV. Πέντε αποδείξεις — η σημερινή κυβερνητική επιλογή έχει συνέπειες
Φίλες και φίλοι,
Επιτρέψτε μου να είμαι ευθύς. Η κυβερνητική πολιτική στον τουρισμό δεν χαρακτηρίζεται από έλλειψη πόρων. Χαρακτηρίζεται από έλλειψη σχεδίου. Από έλλειψη διαβούλευσης. Από έλλειψη επένδυσης σε υποδομές που πραγματικά μετράνε.
Πέντε παραδείγματα. Ένα μοτίβο. Και κάθε ένα από αυτά, μια απάντηση στο αρχικό δίλημμα – η λάθος απάντηση.
Πρώτον — η δημόσια γη. Πολιτική που μεταφέρει σε ιδιώτες δημόσια γη υψηλής περιβαλλοντικής αξίας. Υποβαθμίζει ακριβώς τις περιοχές που προσδίδουν προστιθέμενη αξία. Πουλάμε φθηνά αυτό που έχει τη μεγαλύτερη μακροπρόθεσμη αξία.
Δεύτερον — οι περιοχές Natura. Περιοχές Natura στην Αχαΐα υποβαθμίζονται κατά προτεραιότητα. Σύμπτωση; Όχι. Συνειδητή επιλογή.
Τρίτον — ο Οδοντωτός. Μια υποδομή ιδιαίτερης αξίας, που στηρίζει τον τουρισμό ολόκληρης ορεινής περιοχής. Υποβαθμίζεται. Αντί να ενισχυθεί ως διεθνές brand.
Τέταρτον — οι συγκοινωνιακές υποδομές. Ο σιδηρόδρομος της Δυτικής Ελλάδας βρίσκεται σε σοβαρή υστέρηση. Ο Αραξος δυσφημισμένος. Οδικοί άξονες ολοκληρώνονται με υπερβολική καθυστέρηση και κόστος. Ένας προορισμός χωρίς πρόσβαση παύει να είναι προορισμός.
Πέμπτον — η ψηφιακή υστέρηση. Σήμερα, με την τεχνητή νοημοσύνη, τα ανοικτά δεδομένα και τις ψηφιακές πλατφόρμες, ακόμη και μια Περιφέρεια μπορεί με ελάχιστο κόστος να οργανώσει μόνη της μια ισχυρή και στοχευμένη καμπάνια προβολής. Αντί γι’ αυτό, βλέπουμε προχειρότητες – όπως αυτές της προηγούμενης εβδομάδας.
Θυμίζω: ακόμη και μέσα στη βαθιά κρίση του 2010-2011, δημιουργήσαμε το Youingreece — μια πρωτοποριακή ψηφιακή καμπάνια του ΕΟΤ που αξιοποίησε σε πραγματικό χρόνο τις εμπειρίες των ίδιων των επισκεπτών και πέτυχε θεαματική αύξηση της διεθνούς προβολής της Ελλάδας. Όταν υπάρχει βούληση και σχέδιο, ακόμη και υπό αντίξοες συνθήκες, αποτελέσματα υπάρχουν. Όταν λείπουν, ούτε στις ευκολίες δεν αξιοποιούνται.
V. Η εναλλακτική απάντηση — οκτώ άξονες για μια άλλη Δυτική Ελλάδα
Δεν αρκεί όμως η κριτική. Επιτρέψτε μου να σκιαγραφήσω οκτώ άξονες – που μαζί συνθέτουν τη δεύτερη απάντηση στο αρχικό μου δίλημμα:
1. Διασύνδεση τόπων σε αφήγημα. Καλάβρυτα — Ρωμαϊκό Ωδείο — Βούντενη — Αρχαιολογικό Μουσείο — Δημοτικό Θέατρο — εκκλησιαστικοί προορισμοί — Ολυμπία — Δελφοί. Όχι ως κατάλογος, αλλά ως διαδρομές. Με συμβατικούς και καινοτόμους ψηφιακούς, διαδραστικούς τρόπους.
2. Αγροδιατροφή και οινοτουρισμός. Το κρασί, η σταφίδα, τα τοπικά προϊόντα δεν είναι σουβενίρ. Είναι οικονομία. Με τυποποίηση, πιστοποίηση, εξαγωγική διέξοδο, και ενσωμάτωση στην τουριστική εμπειρία.
3. Πολιτιστικοί θεσμοί ως διεθνές brand. Το Διεθνές Φεστιβάλ Πάτρας, το Καρναβάλι, το Patras IQ. Με συνέχεια, με διεθνείς συνεργασίες, με ψηφιακή προβολή πέρα από την επικράτεια.
4. Φύση ως κεφάλαιο, όχι ως εμπόρευμα. Στροφυλιά, Βουραϊκός, νέοι προορισμοί όπως το Φράγμα Πείρου-Παραπείρου. Προστασία και ανάδειξη. Όχι το ένα ή το άλλο.
5. Στήριξη μικρομεσαίων και ορεινών κοινοτήτων. Η περίπτωση του Χιονοδρομικού Κέντρου Καλαβρύτων δείχνει τι σημαίνει να ακούς τις τοπικές κοινωνίες. Ενίσχυση μικρών ξενοδοχειακών μονάδων στις μειονεκτικές περιοχές.
6. Ψηφιακός μετασχηματισμός. Πλατφόρμες, ανοικτά δεδομένα, εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης για τη διαχείριση επισκεπτών, την προβολή, την προστασία των πόρων. Σε επίπεδο Περιφέρειας. Όχι περιμένοντας το κεντρικό κράτος.
7. Διαβούλευση και συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών. Η καρδιά ενός νέου μοντέλου τουρισμού είναι οι ίδιοι οι άνθρωποι της περιοχής. Χωρίς τη φωνή, τη δημιουργικότητα και τη συμμετοχή τους, δεν υπάρχει βιώσιμη ανάπτυξη. Απαιτείται πραγματική διαβούλευση: ανοιχτές συζητήσεις, συμμετοχικές πλατφόρμες, αποφάσεις μαζί με τους πολίτες. Ακόμα και τα σχολεία μπορούν να γίνουν πυρήνες αυτής της προσπάθειας – με δράσεις που συνδέουν τους μαθητές με την ιστορία, τη γαστρονομία, τα προϊόντα και τα τοπία του τόπου τους. Φανταστείτε το Travel West Forum και τους τοπικούς φορείς να οργανώνουν κοινές εκστρατείες μέσα στα σχολεία για τον τουρισμό και το μέλλον της περιοχής. Ένα σχέδιο που προστατεύει τον τόπο και καλλιεργεί υπερηφάνεια στις επόμενες γενιές.
8. Κλιματική ανθεκτικότητα. Δεν είναι πολυτέλεια· είναι όρος επιβίωσης. Αν καούν τα βουνά, διαβρωθούν οι ακτές και στερέψουν τα νερά μας – μια πραγματικότητα ήδη παρούσα – η ζημιά θα είναι τεράστια, πρώτα για τη δική μας ζωή και οικονομία, και μετά για τον τουρισμό.
Και εδώ είναι η πιο βαθιά αλήθεια: Αν δεν φτιάξουμε εμείς τα του οίκου μας, γιατί να μας επιλέξει ο επισκέπτης;
Υποδομές, δρόμοι, περιβάλλον, υγεία, παιδεία, πολιτισμός, η εμπειρία στην πόλη, στο μαγαζί, στην παραλία, στο βουνό – πρέπει πρώτα να προσφέρουν ποιότητα ζωής, ασφάλεια, ομορφιά και ευζωία σε εμάς τους ίδιους. Για να τα νιώσει, μετά, και ο τουρίστας.
VI. Από τον τουρισμό στο Σύνταγμα — γιατί το δίλημμα είναι θεσμικό
Φίλες και φίλοι,
Έχω μιλήσει για ένα νέο Κοινωνικό Συμβόλαιο. Για ευημερία πέρα από το ΑΕΠ. Για μια Βίβλο Δημοκρατικών Μεταρρυθμίσεων – ένα Σύνταγμα για τη δίκαιη και βιώσιμη δημοκρατία του 21ου αιώνα.
Στον τουρισμό, αυτό σημαίνει κάτι απλό και ξεκάθαρο: δημόσια γη, αιγιαλοί, δάση και βυθοί δεν πωλούνται. Προστατεύονται και αξιοποιούνται με δημόσιο έλεγχο, προς όφελος της κοινωνίας.
Σημαίνει επίσης συνταγματική κατοχύρωση του δικαιώματος των επόμενων γενεών σε καθαρό και κλιματικά ασφαλές περιβάλλον. Χωρίς χρέη και χωρίς κατεστραμμένο πλανήτη.
Και σημαίνει εκδημοκρατισμό της οικονομίας – ώστε ο τουριστικός και εθνικός πλούτος να γίνεται κοινό όφελος, με διαφάνεια και κοινωνική ανταποδοτικότητα.
Αυτές δεν είναι θεωρητικές συζητήσεις. Είναι οι θεσμικές προϋποθέσεις για να απαντηθεί σωστά το αρχικό δίλημμα.
VII. Επίλογος — πίσω στο δίλημμα
Κυρίες και κύριοι,
Ξεκίνησα από το δίλημμα. Επιστρέφω σε αυτό.
Όλα όσα μοιράστηκα μαζί σας — οι αριθμοί της ΕΛΣΤΑΤ, ο Οδοντωτός, οι Natura, ο σιδηρόδρομος, η ψηφιακή υστέρηση, οι οκτώ άξονες, η συνταγματική διάσταση – δεν είναι παρά αποδείξεις. Αποδείξεις ότι αυτό το Forum δεν αφορά μόνο τον τουρισμό.
Γιώργος Παπανδρέου
BOYΛΕΥΤΗΣ ΑΧΑΙΑΣ ΠΑΣΟΚ
Ακολουθήστε μας στις προτιμώμενες πηγές της Google:
