Η στέγη δεν είναι αριθμοί. Είναι ανάγκη. Είναι ασφάλεια. Είναι αξιοπρέπεια. Είναι το δικαίωμα ενός νέου ανθρώπου να σχεδιάσει τη ζωή του χωρίς να αισθάνεται ότι η πόλη τον διώχνει.
Το πρόγραμμα «ΣΠΙΤΙ ΜΟΥ 2» παρουσιάστηκε ως η μεγάλη στεγαστική παρέμβαση για νέους και οικογένειες. Για χιλιάδες πολίτες δεν ήταν απλώς ένα πρόγραμμα. Ήταν μια υπόσχεση: ότι μπορούν να αποκτήσουν το δικό τους σπίτι.
Και όμως, αυτή η υπόσχεση λήγει νωρίτερα.
Ένα πρόγραμμα που ενίσχυσε τη ζήτηση – όχι τη λύση
Από την πρώτη στιγμή, το βασικό πρόβλημα του «ΣΠΙΤΙ ΜΟΥ 2» ήταν ο σχεδιασμός του. Δεν επένδυσε στη δημιουργία νέων κατοικιών. Δεν αύξησε το οικιστικό απόθεμα. Αντίθετα, επιδότησε αποκλειστικά τη ζήτηση – δηλαδή τον δανεισμό για την αγορά παλαιών ακινήτων.
Το αποτέλεσμα; Αντί να μιλάμε για 20.000 νέους ιδιοκτήτες μέσα από νέες κατοικίες, μιλάμε για 20.000 νέους δανειολήπτες που αναζητούν σπίτι σε μια αγορά με εξαιρετικά περιορισμένη προσφορά.
Και αυτό είχε συνέπειες:
αύξηση τιμών
έλλειψη διαθέσιμων ακινήτων
χαμηλή απορρόφηση
διοικητικά αδιέξοδα
Οι αριθμοί δείχνουν την πραγματικότητα
Έντεκα μήνες μετά την έναρξη του προγράμματος (Ιανουάριος 2025), τα στοιχεία ήταν αποκαλυπτικά:
απορρόφηση μόλις 65%
1,3 δισ. ευρώ δεσμευμένα
περίπου 11.000 αγορές κατοικιών
Με απλά λόγια: σχεδόν οι μισοί από τον αρχικό στόχο δεν επιτεύχθηκαν.
Και όμως, αντί για επιτάχυνση, είδαμε:
παράταση αιτήσεων έως 31 Μαΐου 2026 αντί για 31 Δεκεμβρίου 2025
μετάθεση εκταμιεύσεων έως 31 Αυγούστου 2026
διεύρυνση εισοδηματικών κριτηρίων
Αν ένα πρόγραμμα λειτουργεί σωστά, δεν χρειάζεται συνεχείς διορθώσεις. Η απορρόφηση θα είχε ήδη φτάσει στο 100%.
Υπενθύμιση από την Κομισιόν: οι προθεσμίες του RRF δεν αλλάζουν
Αξιωματούχοι της ΕΕ που επισκέφθηκαν την Αθήνα τον Οκτώβριο του 2025, υπογράμμισαν ότι:
οι προθεσμίες του RRF δεν αλλάζουν
η Ελλάδα πρέπει να έχει απορροφήσει όλα τα κονδύλια έως Ιούλιο 2026
Με τους σημερινούς ρυθμούς απορρόφησης, υπάρχει πραγματικός κίνδυνος να επιστραφεί σημαντικό μέρος των πόρων.
Η πρόωρη λήξη και το πραγματικό τίμημα για τα νοικοκυριά
Παρά τις παρατάσεις που ανακοινώθηκαν, το πρόγραμμα οδηγείται τελικά σε λήξη στις 2 Ιουνίου. Νωρίτερα από τον χρόνο που είχε δημιουργηθεί ως προσδοκία στην αγορά.
Και πίσω από αυτό δεν υπάρχουν απλώς ημερομηνίες.
Υπάρχουν άνθρωποι.
Οικογένειες που έδωσαν προκαταβολές
Ζευγάρια που υπέγραψαν προσύμφωνα
Πολίτες που ξεκίνησαν διαδικασίες
Σήμερα, πολλοί από αυτούς ενημερώνονται ότι δεν προλαβαίνουν να ολοκληρώσουν τις τραπεζικές διαδικασίες.
Χαρακτηριστική περίπτωση: Οικογένεια με δύο παιδιά, με προέγκριση δανείου 190.000€, προχώρησε σε αγορά, αλλά καθυστέρηση στην ηλεκτρονική ταυτότητα του ακινήτου οδήγησε σε μπλοκάρισμα της διαδικασίας.
Η απάντηση της τράπεζας ήταν απλή: «Το πρόγραμμα κλείνει – δεν προλαβαίνετε».
Το ερώτημα είναι εξίσου απλό: ποιος προστατεύει τον πολίτη που κινήθηκε καλόπιστα;
Η ζήτηση εκτοξεύθηκε, οι αγορές όχι
Την πρώτη ημέρα λειτουργίας τον Ιανουάριο του 2025:
102.184 αιτήσεις σε 20 ημέρες
5.109 αιτήσεις την ημέρα
212 αιτήσεις την ώρα
3,5 αιτήσεις το λεπτό
1 αίτηση ανά 17 δευτερόλεπτα
Η ζήτηση ήταν τεράστια.
Η Υπουργός Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας είχε δηλώσει ότι περίπου 60.000 διαθέσιμα ακίνητα βρίσκονται εντός της περιμέτρου του προγράμματος, εκ των οποίων 32.000 στην Αττική.
Ωστόσο, η πραγματικότητα ήταν διαφορετική:
λίγα ακίνητα
μικρά για οικογένειες
ή με ανάγκη σημαντικής ανακαίνισης
Οι δικαιούχοι βρέθηκαν να ανταγωνίζονται επενδυτές με ρευστότητα.
ECOFIN 2025: η ενίσχυση μόνο της ζήτησης ανεβάζει τις τιμές
Η Κομισιόν επισημαίνει ότι:
οι πολιτικές που ενισχύουν μόνο τη ζήτηση (όπως επιδοτήσεις ενοικίων ή δανείων) οδηγούν σε εκτόξευση των τιμών
οι χώρες που συγκράτησαν το κόστος προχώρησαν σε δομικές μεταρρυθμίσεις: αύξηση παραγωγής νέων κατοικιών, ενίσχυση κοινωνικού αποθέματος, ταχεία αδειοδότηση και σύγχρονο χωροταξικό σχεδιασμό
Το «Σπίτι Μου 2» δεν περιλαμβάνει καμία ουσιαστική παρέμβαση στην προσφορά – και αυτό αποτελεί τη ρίζα του προβλήματος.
Η πολιτική που έλειψε: περισσότερα σπίτια, όχι περισσότερα δάνεια
Από την πρώτη στιγμή είχαμε αναφέρει ότι: το «Σπίτι Μου 2» κινδυνεύει να μην εξυπηρετήσει τους πραγματικούς ωφελούμενους, καθώς στηρίζεται αποκλειστικά στην ενίσχυση της ζήτησης σε μια αγορά όπου η προσφορά είναι ήδη εξαιρετικά περιορισμένη. Για τον λόγο αυτό, είχαμε προτείνει μια ουσιαστική διεύρυνση του προγράμματος, ώστε να ενισχύεται η παραγωγή νέας κατοικίας και όχι μόνο η χρηματοδότηση παλαιών ακινήτων. Συγκεκριμένα, είχαμε εισηγηθεί:
Ανέγερση κατοικίας σε ιδιόκτητο οικόπεδο, ή σε οικόπεδο που έχει παραχωρηθεί στον δικαιούχο μέσω γονικής παροχής.
Ανέγερση κατοικίας μέσω του δικαιώματος υψούν, δηλαδή αξιοποίηση του συντελεστή δόμησης για κατασκευή νέων ορόφων μέχρι την πλήρη εξάντλησή του.
Αποπεράτωση ημιτελών κατοικιών, ιδιόκτητων ή παραχωρημένων μέσω γονικής παροχής, οι οποίες παραμένουν αδρανείς λόγω έλλειψης πόρων.
Μια τέτοια τροποποίηση του προγράμματος θα οδηγούσε σε πραγματική αύξηση του οικιστικού αποθέματος, θα περιόριζε την άνοδο των τιμών και θα επέτρεπε στους δικαιούχους να αποκτήσουν νεόδμητες, σύγχρονες κατοικίες, αντί για ακίνητα 40-50 ετών που απαιτούν εκτεταμένες και κοστοβόρες ανακαινίσεις.
Πρόγραμμα για νέους και οικογένειες ή για όσους είχαν ήδη κεφάλαιο;
Οι απαιτήσεις για ίδια κεφάλαια ήταν ιδιαίτερα υψηλές, ειδικά όταν η αξία του ακινήτου υπερέβαινε το μέσο δάνειο των 125.000 ευρώ. Ενδεικτικά παραδείγματα:
Για κατοικία αξίας 250.000 ευρώ, ο δικαιούχος χρειαζόταν τουλάχιστον 70.000 ευρώ ίδια κεφάλαια (αν μπορεί να εξασφαλίσει δάνειο 180.000 ευρώ), είτε ακόμη και 125.000 ευρώ ίδια συμμετοχή εφόσον λάμβανε μόνο το μέσο ποσό δανείου (125.000 ευρώ).
Για κατοικία αξίας 200.000 ευρώ, απαιτούνταν 75.000 ευρώ ίδια κεφάλαια, με βάση το ίδιο επίπεδο τραπεζικής χρηματοδότησης.
Ακόμα και για ακίνητο 150.000 ευρώ, κατάλληλο για οικογένεια, ο αγοραστής έπρεπε να διαθέτει τουλάχιστον 25.000 ευρώ από ίδιους πόρους – χωρίς να περιλαμβάνονται σε αυτό τα έξοδα μεταβίβασης, φόροι, συμβολαιογραφικά και λοιπά κόστη αγοράς.
Έτσι, το πρόγραμμα τελικά ευνοούσε όσους είχαν ήδη σημαντική οικονομική δυνατότητα. Παράλληλα, η επιδότηση της ζήτησης συνέβαλλε σε περαιτέρω αύξηση των τιμών, μειώνοντας το πραγματικό όφελος των χαμηλών επιτοκίων.
Η χαμένη ευκαιρία των 2 δισ. ευρώ και η λύση που δεν εφαρμόστηκε
Με τον ίδιο προϋπολογισμό, αντί για ενίσχυση της ζήτησης και δημιουργία νέων δανειοληπτών κυρίως παλαιών κατοικιών, θα μπορούσε να υλοποιηθεί ένα πρόγραμμα κατασκευής νέων κοινωνικών κατοικιών σε οικόπεδα του Δημοσίου (ΥΠΕΘΑ, Δήμοι κ.λπ.).
Με κόστος κατασκευής 1.450 €/τ.μ., τα 2 δισ. ευρώ αντιστοιχούν σε:
1.379.310 τ.μ. νέας δόμησης
δηλαδή 19.704 νέες κατοικίες των 70 τ.μ. με δύο υπνοδωμάτια
ή
Με κόστος κατασκευής 1.450 €/τ.μ., τα 2 δισ. ευρώ αντιστοιχούν σε:
1.379.310 τ.μ. νέας δόμησης
δηλαδή 16.227 νέες κατοικίες των 85 τ.μ. με δύο υπνοδωμάτια
Οι κατοικίες αυτές θα μπορούσαν:
να ανήκουν στο Δημόσιο,
να μισθώνονται με χαμηλό ενοίκιο,
να αποκτώνται μέσω μοντέλου Rent-to-Own,
να καλύπτουν πραγματικές οικογενειακές ανάγκες, χωρίς αντιπαροχή σε ιδιώτες.
Η απαλλαγή από ΦΠΑ στα υλικά θα μείωνε ακόμη περισσότερο το κόστος.
Παράδειγμα: το στεγαστικό πρόγραμμα του ΥΠΕΘΑ
Το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας υλοποιεί ήδη πρόγραμμα με:
10.454 νέες κατοικίες,
7.030 εκσυγχρονισμένες υφιστάμενες,
συνολικά 17.484 σύγχρονες κατοικίες.
Με συνολικό κόστος 1,7 δισ.€, το μέσο κόστος ανά κατοικία είναι μόλις 97.231€.
Απόδειξη ότι η κατασκευή νέων κατοικιών είναι απολύτως εφικτή.
Μια εναλλακτική με πραγματικό κοινωνικό αντίκτυπο
Με απλά λόγια:
αντί για 20.000 εν δυνάμει νέους δανειολήπτες παλαιών κατοικιών,
η χώρα θα μπορούσε να έχει 19.704 εν δυνάμει νέους ιδιοκτήτες νεόδμητων κατοικιών 70 τ.μ., ή 17.484 ιδιοκτήτες νεόδμητων κατοικιών 85 τ.μ.,
και παράλληλα να αυξάνει ουσιαστικά το οικιστικό της απόθεμα.
Το τέλος των πρόχειρων λύσεων και η ανάγκη για πραγματική στεγαστική πολιτική
Οι παρατάσεις, οι διαδοχικές αλλαγές κριτηρίων και τελικά η πρόωρη διακοπή δεν έλυσαν το πρόβλημα, απλώς ανέδειξαν τις βαθιές δομικές αδυναμίες ενός προγράμματος που σχεδιάστηκε μακριά από την πραγματικότητα της αγοράς κατοικίας και τις ανάγκες του σήμερα.
Όταν τα μέτρα περιορίζεται μόνο στην ενίσχυση της ζήτησης, χωρίς παράλληλη αύξηση της προσφοράς, η προσιτή κατοικία παραμένει μακρινός στόχος για τη μεγάλη πλειονότητα των νέων ανθρώπων και των οικογενειών τους.
Η Ελλάδα χρειάζεται μια σύγχρονη, ευρωπαϊκού τύπου στεγαστική πολιτική, με έμφαση στην παραγωγή νέων κατοικιών, στην αξιοποίηση ανενεργού αποθέματος, στη θεσμική σταθερότητα και στην προστασία των πολιτών που εμπιστεύονται τα δημόσια προγράμματα.
Γιατί στο τέλος της ημέρας, η στέγη δεν είναι προνόμιο. Είναι δικαίωμα. Και αυτό το δικαίωμα δεν μπορεί να έχει ημερομηνία λήξης.
Θέμης Μπάκας
πολιτευτής Αχαΐας
Ακολουθήστε μας στις προτιμώμενες πηγές της Google:
